Werthers liefde voor Lotte

Boeken leiden tot ontdekkingen. Ze leren of vertellen ons iets over de tijd waarin we leven of over het verleden, over anderen of onszelf, over onze cultuur of andere culturen. Sommige boeken, vaak aangeduid als klassieker, blijven ons ontroeren of beklijven, ook al zijn ze decennia of eeuwen geleden geschreven. 

De liefde van Werther voor Lotte vond Napoleon Bonaparte zeer aangrijpend. Napoleon was dan ook een bewonderaar van het eerste cultboek: ‘Die Leiden des jungen Werthers’. Zo bekende hij in 1808 aan de intussen al bijna zestigjarige schrijver, dat hij ‘Werther’ al zeven keer gelezen had en het steeds bij zich droeg.

Hoewel ‘Die Leiden des jungen Werthers’ in 1776 anoniem verscheen, maakte het de jonge Goethe op korte tijd beroemd in heel Europa. Voor zijn tijdgenoten was en bleef Goethe de schrijver van ‘Werther’; het werk bleef hem zijn hele leven achtervolgen en zijn ander literair werk was amper gekend. ‘Werther’ had immers voor een ware hype gezorgd. Zo sierden scènes uit het boek thee- en koffieserviezen en kon je je parfumeren met ‘Eau de Werther’. Bovendien kleedden jonge mannen zich zoals Werther, en jonge vrouwen zoals Lotte.

Vorlesung aus Goethes Werther / Voorlezen uit Goethes Werther van Wilhelm Amberg
Jonge vrouw leest voort uit ‘Het lijden van de jonge Werther’. Haar vriendinnen zijn geëmotioneerd. Schilderij uit 1870 van Wilhelm Amberg

Voor Lotte had Goethe zich geïnspireerd op Charlotte Buff, die hij tijdens een stage in Wetzlar had leren kennen. Charlotte kon of wou Goethes liefde niet beantwoorden. Net als Goethe is Werther, stagiair bij een rechtbank als hij Lotte leert kennen. Lotte is echter al verloofd met Albert. Terwijl Goethe zijn liefdesverdriet literair verwerkt, pleegt zijn romanheld Werther – ziek van liefde – zelfmoord. Voor die zelfmoord had Goethe zich laten inspireren door een collega: Carl Wilhelm Jerusalem. Daar Carl Wilhelm de vrouw op wie hij verliefd was niet kon krijgen – zij was getrouwd – schoot hij zichzelf door het hoofd. Dit onchristelijke einde van ‘Werther’ lag vooral bij kerkelijke instanties enorm moeilijk. Andere tegenstanders van het boek vonden dat Goethe voor een minder zwaarmoedig einde had kunnen kiezen. Goethe koos echter voor een onconventioneel einde.

“Es ist beschlossen, Lotte, ich will sterben, und das schreibe ich dir ohne romantische Überspannung, gelassen, an dem Morgen des Tages, an dem ich dich zum letzten Male sehen werde.”

Niemand, en al zeker Goethe niet, had kunnen voorzien dat de identificatie met Werther zo groot was, dat jonge mannen zich in navolging van Werther van het leven gingen beroven. We spreken nu overigens nog van een Werther-effect, als in navolging van een publicatie of berichtgeving over zelfmoord, een golf van zelfmoorden volgt.

Blijkbaar geloofden mensen aanvankelijk dat het werkelijk ging om de brieven van een man die zichzelf van het leven had beroofd en wiens brieven postuum gepubliceerd waren. Het was kennelijk ook de eerste keer dat een auteur reële feiten had verwerkt in een roman. In de tweede editie voegde Goethe een regel toe, dat je vrij kan vertalen als “Wees een man en doe me niet na.”

Dat ‘Die Leiden des jungen Werthers’ niet echt gekend meer is vandaag, heeft allicht meer te maken met de vorm – een briefroman – dan het eigenlijk verhaal, want liefdesverhalen ongeacht of ze tot de Literatuur of de triviale literatuur behoren, zijn en blijven enorm populair. Wat de triviale literatuur betreft, verkoopt Uitgeverij Harlequin, marktleider in romantische fictie, vier romans per seconde.

  Bron: Wikipedia, Inhaltsangabe, Uni-due en Literaturcafé

Gepubliceerd door

daniellecobbaertbe

Ik lees en schrijf graag. Bloggen doe ik dan ook over boeken, lezen en auteurs.