De schrijver-moralist

Lev Tolstoj

Dat graaf Lev Tolstoj (1828-1910) nooit de Nobelprijs voor Literatuur kreeg, is voor vele een grote blunder van de Nobelprijscommissie. Voor veel schrijvers en critici was Tolstoj de belangrijkste schrijver van hun tijd. ‘Oorlog en Vrede‘ (1869) en ‘Anna Karenina‘ (1877) waren en zijn nog steeds monumenten uit de wereldliteratuur. De relatie tussen Zweden en Rusland was echter slecht. Ook vielen de Zweedse leden van de commissie over Tolstojs politieke, filosofische en religieuze ideeën. Ideeën, die Gandhi en Martin Luther King jr. inspireerden en leidden.

Op zoek naar de zin van het leven.

Filosofie en religie interesseerde Tolstoj al als jongen. In 1855 schreef hij in zijn dagboek dat hij zijn leven wou wijden aan het stichten van een nieuwe christelijke godsdienst. Een idee, dat op de achtergrond geraakte door zijn huwelijk in 1862 met Sonya Behrs. Maar dat terug opdook tijdens het schrijven van ‘Anna Karenina’. Hij stond toen op het hoogtepunt van zijn roem en maakte een diepe levenscrisis mee. Zichzelf doden kon hij niet, dus richtte hij zijn aandacht op de filosofie en het geloof. In alle wereldreligies, maar vooral in het orthodoxe geloof, zocht hij naar antwoorden op zijn levensvragen. Het bracht hem uiteindelijk terug naar het idee dat hij al in 1855 had geopperd: een nieuwe christelijke godsdienst gebaseerd op de leer van Jezus Christus, maar ontdaan van de dogma’s en de mystiek van de kerk.

Een ander leven.

In 1881 schreef Tolstoj ‘Mijn biecht’. Hierin predikte hij absolute geweldloosheid, verzet tegen de kerkelijke instanties en het afzweren van aards bezit. Tolstoj had intussen afstand gedaan van zijn titel en rijkdom. Hoewel hij op zijn landgoed, Yasnaya Polyana bleef wonen, leed hij een eenvoudig leven. Hij liet een lange baard staan en kleedde zich als een Russische boer.

Tijdens de hongersnood van 1891 had hij samen met twee van zijn dochters gaarkeukens opgezet. Hij wist zijn landgenoten te mobiliseren om de hongerigen te helpen en haalde tegelijkertijd hard uit naar de regering, wat niet zonder gevolgen bleef. Vadertje staat zette hem onder toezicht. Ook zijn kritiek op de kerkelijke instanties bleef niet zonder gevolgen. In 1901 werd hij uit de kerk gezet.

In zijn queeste naar absolute geweldloosheid koos hij in 1885 voor een vegetarische levensstijl. Later in zijn leven schrapte hij alle dierlijke producten uit zijn dieet, en at hij enkel nog brood, soep en havermoutpap. Geleidelijk aan wist hij alcohol en tabak op te geven.

Spanningen in zijn huwelijk.

Seks wou hij ook opgeven. Morele puurheid hield immers een celibataire levensstijl in. Voor een man zoals hij, met een grote seksuele honger was dit echter een ideaal, dat altijd een ideaal zou blijven. Zijn vlees was zwak en hij was nooit een heilige geweest. Zijn eerste keer was met een prostituee geweest. Als 18-jarige had hij een behandeling moeten ondergaan voor een soa. Voor zijn huwelijk had hij al een kind verwekt bij een lijfeigene op zijn landgoed. Met zijn vrouw kreeg hij 13 kinderen. Als zij zwanger was en hij geen seks kon hebben, wendde hij zich tot een van zijn lijfeigenen. Niettemin hield hij van zijn vrouw, en zij van hem.

Zijn huwelijk kende passie maar ook vonken. Sonya was het trouwens niet eens met zijn spirituele ideeën en ergerde zich meer en meer aan de talloze discipelen, die hen bezochten om hem te horen spreken. Toen het er naar uitzag dat haar man zou verzaken aan zijn auteursrechten ten voordele van de armen, kwam zij in actie. Het is dankzij haar, dat de auteursrechten in de familie bleven.

Zijn levenseinde.

In de nacht van 28 oktober 1910 trok Tolstoj voorgoed de deur van zijn woning toe. De ruzies met zijn vrouw hadden hun tol geëist. Hij wou de laatste jaren van zijn leven in alle rust en eenzaamheid doorbrengen in een klooster. Zijn reis naar een klooster in Zuid-Rusland met zijn dokter en een van zijn dochters kwam abrupt tot een einde, toen hij op het treinstation van Astapova ineenstortte. De stationschef van Astapova stelde zijn huis ter beschikking. Het was in zijn bed dat de grote man op 20 november 1910 overleed aan de gevolgen van een longontsteking. In de dagen voorafgaand aan zijn dood hadden zowel de nationale als de internationale pers zich verzameld in Astapova. Het einde van de grote Tolstoj was gelijk ook het allereerste media-event in de geschiedenis.

 

Voor dit blog gebruikte ik verschillende internetbronnen, waaronder Wikipedia. Het beeld bij dit blog komt van Wikimedia Commons en is in het publieke domein. 

Schrijven volgens Dahl

Roald Dahl

Roald Dahl (1916-1990) was een Engelse auteur.

Roald Dahls schrijverscarrière begon tijdens de Tweede Wereldoorlog. Naam maakte hij met humoristische en macabere verhalen voor volwassenen. Zijn kinderboeken maakte hem wereldberoemd. Zijn kinderboekdebuut was in 1961 met ‘James and the Giant Peach’ (De reuzenperzik). Dahls kinderboeken zijn bijna allemaal klassiekers en zijn meermaals verfilmd.

De Shakespeare van het hard-boiled genre

Raymond Chandler

Tijd om te lezen heeft James Bond niet. Als hij dan in ‘Goldfinger’ (1959) een boek koopt, koopt hij naast een boek over golf, ook de laatste Raymond Chandler (1888-1959). Met deze scène bracht Ian Fleming (1908-1964) een hommage aan een schrijver, wiens werk hij bewonderde. In vergelijking met Chandler vond Fleming zichzelf maar een prutser. Hij was niet de enige collega-bewonderaar. Enkel de critici hadden altijd wel iets aan te merken.

Nieuwe carrière door Hammett.

De stimulans voor Chandlers carrière als schrijver was een ontslag geweest. Als jonge man had hij onsuccesvol gefreelancet als journalist en gedichten geschreven. Na een rits van slecht betaalde jobs vond hij in 1922 werk als boekhouder bij de Dabney Oil Syndicate. Ondanks de depressie maakte hij promotie en verdiende hij een stevige boterham. Overmatig alcoholgebruik gooide echter roet in het eten. Toen hij in 1932 op 44-jarige leeftijd werd ontslagen, was hij op slag nuchter. Niet lang daarna besloot hij misdaadverhalen voor het pulptijdschrift Black Mask te schrijven. Zijn grote voorbeeld hierbij was Dashiell Hammett.

Net als Hammett leerde Chandler de stiel door het werk van andere te bestuderen en te imiteren. Met elk nieuw kortverhaal perfectioneerde Chandler zijn detectives en gaf hij hen meer diepgang. Zijn eerste kortverhaal ‘Blackmailers don’t Shoot’ bracht hem 180 dollar op.

Philip Marlowe.

Na jaren van de broekriem aanhalen kwam eindelijk de kentering met de reeks rond privédetective Philip Marlowe. Omdat Hollywood na de Tweede Wereldoorlog verlegen zat om materiaal en het hard-boiledgenre interessante filmprojecten opleverde, kreeg Chandler een baan als scenarist bij Paramount. Hij werkte maar 4 jaar voor Paramount. Hollywood was immers een ongeschikte omgeving voor een verlegen man als Chandler. Zijn romans met Philip Marlowe gaf Hollywood kaskrakers en bracht hem roem.

In 1954 verscheen de klassieker ‘The Long Goodbye’. Dankzij ‘The Long Goodbye’ kreeg niet alleen het hard-boiledgenre, maar ook het detectivegenre een serieuzere reputatie. Op persoonlijk vlak was 1954 een ongeluksjaar. Hoewel hij geen 10 haalde op echtelijke trouw was hij aangeslagen door de dood van zijn vrouw, Cissy. Hij zag maar 1 uitweg uit zijn depressie: zuipen. De drankduivel zou hem niet meer verlaten. Uiteraard had dit gevolgen voor zijn werk. Zelfs diehardfans geven toe, dat hij ‘Playback’ (1958) beter nooit had geschreven. Het is het enige boek met Marlowe, dat nooit verfilmd is.

Unieke schrijver.

Volgens kenners maakte Chandler het hard-boiledgenre respectabel: hij gaf het literaire verfijning. Dankzij doordachte lyrische vergelijkingen en metaforen wist hij zijn eigen originele stijl te ontwikkelen. Dit handelsmerk leverde hem de bijnaam: Shakespeare van het hard-boiledgenre op. Als recensenten vandaag de dag lyrisch worden over het geslaagd ‘Chandlerism’ van een auteur, dan is dat een mooi compliment. Dat Chandlers stijl nog steeds geïmiteerd wordt, zegt alles over zijn verdienste voor de literatuur.

 

Voor dit blog gebruikte ik verschillende bronnen waaronder Wikipedia.