Eugénie Grandet van Honoré de Balzac

Vader versus dochter.

Zijn vader stuurde hem voor een paar maanden naar zijn broer. Voor Charles was het zijn eerste tocht naar de provincie. Hij was op het idee gekomen om iedereen de ogen uit te steken met zijn luxe. In zijn koffer zaten dan ook zijn fijnste en mooiste vesten. Daar zijn oom een landgoed bezit, zag hij zichzelf al op jacht gaan. Bovendien zou hij veel mensen ontmoeten.

Felix Grandet bezit inderdaad een landgoed, maar wonen doet hij er niet. Hij en zijn gezin wonen in een somber en vochtig huisje in Saumur. Want Felix Grandet is een krent. Een waskaars is luxe en niet te vinden in huize Grandet. Grandets vrouw en dochter weten niet beter dan dat de pater familias een bescheiden fortuin heeft. De inwoners van Saumur weten wel beter. De oude Grandet is steenrijk, dus zijn dochter ligt goed op de huwelijksmarkt. Leden van de bankiersfamilie Des Grassins en van de notarisfamilie Cruchot  lopen dan ook de deur plat bij de Grandets. Eugénie is zich daar niet bewust van. Wel merkt zij direct haar neef op, zoals die daar in de kamer staat, als een vreemde eend in de bijt. Zij dringt bij de dienstbode aan op extra room en een waskaars voor Charles. Dingen die Nanon uit haar eigen zak betaalt.

De vader van Charles is overigens failliet gegaan. Van zodra zijn zoon op weg was naar de provincie pleegde hij zelfmoord. Felix Grandet laat een constructie opzetten die de schuldeisers van zijn broer tevreden moeten houden, en die hem financieel geen pijn doet. Ook komt hij tegemoet aan de wens van zijn broer om Charles fortuin te laten maken in het buitenland: hij zal zijn neef geld geven zodat hij naar Nantes kan reizen. Eugénie daarentegen schiet haar neef financieel ter hulp. Uiteraard komt de oude Grandet te weten wat zijn dochter heeft gedaan. Droog brood, water en opsluiting in haar kamer is haar straf. Maar Eugénie aardt niet enkel naar haar brave en godsvruchtige moeder, maar ook naar haar onvermurwbare vader. Vader versus dochter. Kan er wel een winnaar zijn? Eugénie leert haar vader alvast kennen voor wat hij is. Hoe beter je de vader leert kennen in al zijn gierigheid, hoe meer haar onbaatzuchtige ster schittert. Of om het in de woorden van de alwetende verteller te zeggen: Eugénie is niet van deze wereld.

De grootheid van haar ziel vermindert de effecten van haar bekrompen opvoeding en de haar toen bijgebrachte gewoonten.

In de laatste paragrafen pakt diezelfde alwetende verteller uit met een gerucht, dat je aan het denken zet over de beweegredenen van Eugénie. Is zij nu een slachtoffer van haar tijd, haar rijkdom en haar omgeving? Of speelt zij het spel in haar eigen voordeel mee? De alwetende verteller laat het aan de lezer over, om daar zelf over te oordelen. Mijn oordeel is alvast dat Eugénie even gewiekst is als haar vader. Dat ze haar vader noch Charles op hun woord kon geloven, moet sporen achterlaten hebben.

Maar jij, die mijn recensie leest, leest het allicht helemaal anders. De personages bij de Balzac zijn namelijk heerlijk complex in al hun deugden en hun gebreken.

Oorspronkelijke titel: Eugénie Grandet.
Jaar van publicatie: 1833.
‘Eugénie Grandet’ is het dertigste boek in La Comédie Humaine.

Clara en Nora van Richard B. Wright

Drievoudig prijsbeest.

Whitfield, Canada. Clara Callan is al in de dertig en nog steeds single, net als haar jongere zus Nora. Hun vader is nog niet zo lang geleden gestorven, en de twee zusjes wonen in het ouderlijk huis. Nora gaat haar geluk in New York beproeven. Clara vindt dat Nora een groot risico neemt.

Met ‘Clara en Nora’ won Richard B. Wright (1937-2017) drie belangrijke literaire prijzen, waaronder The Giller Prize. Is ‘Clara en Nora’ een verdiend drievoudig prijsbeest? Driewerf ja. Het is een overtuigende en schitterende roman.

De Nederlandse titel is een beetje misleidend. In het Engels heet de roman ‘Clara Callan’, wat beter de lading dekt. Het is immers Clara’s innerlijk leven, waar Wright je deelgenoot van maakt. Dit doet hij op een intieme manier via dagboekfragmenten. Naast die dagboekfragmenten bestaat de roman uit brieven. Het gros van die brieven zijn brieven van Clara naar Nora, en omgekeerd. Verder schrijft Clara nog met twee andere personages. Ook krijgt zij brieven van nevenpersonages die een verhelderend beeld geven over haar verhouding met Frank, een getrouwde man.

Het boek begint met Clara’s dagboekfragment over het vertrek van Nora naar New York en eindigt met een dagboekfragment over de geboorte van haar dochter. Clara is ongewild zwanger geraakt, wat in de jaren dertig van de twintigste eeuw een groot schandaal was. Voor haar zwangerschap had zij al de tongen in het conservatieve Whitfield in beweging gebracht door niet meer naar de kerk te gaan en door haar omgang met een getrouwde man. Wat niemand weet, is dat zij een abortus in New York had, nadat zij door een zwerver verkracht was. Hevige thema’s dus in ‘Clara en Nora’; thema’s die niet zouden misstaan in de Amerikaanse radiosoaps waarin Nora speelt. Naast de invloed van de radiosoaps en het leven van de zussen zijn de internationale politiek en de economie terugkerende thema’s.

 

Oorspronkelijke titel: Clara Callan.
Jaar van publicatie: 2001.

 

Washington Black van Esi Eduygan

Onderhoudend avonturenverhaal en coming of age-verhaal.

Mij is verteld dat ik in het jaar 1818 ben geboren op de plantage. Ik heb ook horen zeggen dat ik aan boord van het schip, dat me naar Barbados bracht, geboren ben. Mijn vader kende ik niet. Mijn moeder was tijdens de bevalling overleden.

Ik was een veldneger. Op mijn tweede schoffelde ik al. Mijn eerste meester gaf me mijn naam: George Washington Black. Toen ik 10, 11 jaar oud was stierf mijn meester. Niemand treurde om hem. We treurden om onszelf en de verkoop van het landgoed. Het landgoed werd uiteindelijk niet verkocht. Een neef van onze meester nam het over. Met de nieuwe meester, Erasmus Wilde, was nog een andere man meegekomen. Op een avond moest ik bij hem komen. Titch had me nodig voor zijn wolkenkliever.

‘Washington Black’ begint als een slavenverhaal maar ontpopt zich al snel als een avonturenverhaal in de stijl van Jules Verne en Robert Louis Stevenson. Actie, fysiek gevaar en spanning zijn dan ook de hoofdingrediënten van ‘Washington Black’. Wash maakt dingen mee, waar andere slechts over kunnen dromen, zoals een spectaculaire ontsnapping met een heteluchtballon, Titchs fameuze wolkenkliever.

Titch speelt overigens een heel belangrijke rol in dit verhaal. Uiteindelijk kan enkel hij het antwoord geven op de vraag die Wash bezighoudt. Geen slaaf zijn, betekent immers niet dat je een vrij man bent. Of dat je je een vrij man voelt. Deze roman vertelt namelijk net iets meer dan een onderhoudend avonturenverhaal: het is ook een schitterend coming of age-verhaal, waarin een jonge zwarte man op zoek gaat naar echte vrijheid.

 

Oorspronkelijke titel: Washington Black.
Jaar van publicatie: 2018.