Zigeunerkind van Mikey Walsh

Een lach en een traan.

‘Zigeunerkind’ is het waargebeurde verhaal van de Britse Roma Mikey Walsh. Bij Mikey’s geboorte lag zijn toekomst al volledig vast. Zijn wereld was een wereld waarin twaalfjarige jongens werkten en auto reden, en op hun zestiende trouwden. Een wereld waarin mannen praten over geld verdienen, vechten en vrouwen. Mikey paste niet in deze wereld. De mannelijkheid die hij had moeten erven, was aan hem voorbij gegaan. Bovendien hield hij niet van vechten, waardoor zijn vaders droom om van zijn zoon een bokser te maken al bij voorbaat tot mislukken gedoemd was. En hij was homo. In een cultuur waar homoseksualiteit als een ziekte wordt gezien, kon Mikey niet blijven. Hij had het allicht niet overleefd. Op zijn vijftiende liep hij weg van huis, van de enige wereld en levenswijze die hij tot dan toe kende.

In ‘Zigeunerkind’ vertelt Mikey over zijn wereld en over de allesbepalende wetten van zijn gemeenschap. Als niet-Roma krijg je een beeld over het leven in een zigeunerkamp en kom je te weten hoe de Roma jou zien. Dit is confronterend. Bovendien confronteert Mikey je met elk denkbaar en ondenkbaar vooroordeel ten opzichte van de Roma. In het geval van Mikey’s familie kloppen de Roma clichés. De manier echter waarop Mikey zijn familie neerzet, heeft bijna iets karikaturaal waardoor hij de vooroordelen weet te overstijgen. Ondanks zijn respect voor de Roma gemeenschap schuwt Mikey de kritiek niet.

Naast de Roma stereotypen zijn er overigens ook de homo stereotypen. Dit maakt ‘Zigeunerkind’ tot een confronterend en tegelijkertijd humoristisch boek. Ik lachte me soms te pletter met de avonturen van de jonge Mikey, zijn oudere zus en hun nichtjes en neefjes. Om vervolgens een dikke brok weg te slikken. Het huiselijk geweld en het seksueel misbruik maakt ‘Zigeunerkind’ ook een hard en emotioneel verhaal.

Naast de Roma-context is ‘Zigeunerkind’ in de eerste plaats het verhaal van een man die knokt om zichzelf te kunnen zijn, en dat voor velen herkenbaar zal zijn. Het is vooral ook een eerlijk boek van een man die zijn gemeenschap nooit wilde verlaten, maar dat moest, voor zichzelf en zijn familie.

Gypsy Boy, 2009

De vrouw met het witte haar van Rachel Zadok

Over familiaal en maatschappelijk geweld.

De familie van de 7-jarige Faith leidt een geïsoleerd bestaan op een door droogte getroffen boerderij in Noord-Transvaal. Omdat de moeder van het gezin, Bella, in tovenarij gelooft en Tokoloshe ziet, is Faith opgegroeid met verhalen over geesten. Als de vader het gezin verlaat voor een andere vrouw, glijdt Bella weg in een depressie, en zorgt een zwarte huismeid voor Faith. Wanneer de huismeid wordt vermoord, wordt Bella beschuldigd en opgesloten in een inrichting voor criminele geesteszieken. Na de dood van Bella keert Faith terug naar de boerderij.

‘De vrouw met het witte haar’ bestaat uit twee delen. Het eerste deel gaat over de 7-jarige Faith. Als kind maakt Faith de mentale achteruitgang van haar moeder mee en raakt zij door het aanschouwen van het ouderlijk geweld getraumatiseerd. In het tweede deel lijkt de volwassen Faith te lijden onder dezelfde geestestoestand als haar moeder, Bella.

Terwijl het eerste deel vlot en aangenaam leest, lijdt het tweede deel aanvankelijk onder een zekere stugheid en onbelangrijke details. Vanaf het moment dat Faith impulsief besluit om terug te gaan naar de boerderij, leest het verhaal niet alleen vlotter maar sluit het weer aan bij de hoofdthema’s: trauma’s en angst. De confrontatie met het verleden is hard voor Faith. De monsters uit haar jeugd zijn immers niet de Tokoloshe, maar haar eigen ouders. De surrealistische, mysterieuze toon van het eerste deel maakt plaats voor de realiteit en de verwerking van de kindtrauma’s.

Naast het persoonlijk drama van een Zuid-Afrikaans gezin, is er ook de tijdsgeest. Zuid-Afrika staat op het punt een einde te maken aan de Apartheid. Dit geeft een extra dimensie aan het verhaal. De gelijkenissen tussen het politiek veranderende Zuid-Afrika en het gezin zijn snel gelegd. Net als het huiselijk geweld zijn racisme en wederzijds wantrouwen tussen blank en zwart, grotendeels indirect beschreven. Dit maakt ‘De vrouw met het witte haar’ tot een intens boek.

Gem Squash Tokoloshe, 2005

De rest van de dag van Kazuo Ishiguro

Reliek van een tijd, die voorgoed voorbij is.

James Stevens werkt al 35 jaar als butler in Darlington House. Darlington House is onlangs gekocht door een Amerikaans congreslid, de heer Farraday. Voor James, die jarenlang werkte voor de Engelse aristocraat Lord Darlington, is het een aanpassing om voor de Amerikaan te werken.  Als James een brief krijgt van de vroegere huishoudster Miss Kenton, besluit hij haar op te zoeken. James hoopt Miss Kenton over te halen, terug in dienst te komen. Aangemoedigd door zijn nieuwe werkgever vertrekt James per auto naar het dorp waar Miss Kenton woont. Tijdens die 6-daagse rit door het zuidwesten van Engeland blikt James terug op zijn carrière als butler.

Qua actie gebeurt er weinig in ‘De rest van de dag.’ Als lezer ben je deelgenoot van de gedachten van James. Naast een terugblik op de carrière van een butler, is er ook aandacht voor het veranderd historisch perspectief. De carrière van James omspant de periode van 1921 tot 1956: een periode waarin veel veranderde, vooral met betrekking tot huispersoneel. James is eigenlijk een reliek van een tijd, die langzaam verdwijnt.

In zijn mijmeringen heeft James het vooral over waarden en idealen, en dan vooral die waarden en idealen, die zo belangrijk waren voor zijn eigen carrière. In de grond zijn het heel Engelse waarden en idealen. Omdat James voortdurend op die waarden en idealen hamert, treedt er een zekere verveling op halverwege het verhaal.

Het einde echter is een ware anticlimax, als blijkt hoe onbetrouwbaar James’ relaas is. Uiteindelijk blijkt dat James zijn leven heeft toegewijd aan idealen en waarden, die hem alles behalve gelukkig maakte. Hij deed wat van hem verwacht werd. Het tragische zit hem niet zozeer in het zelfbedrog, maar vooral in het besef van wat hij opgaf voor zijn carrière, en de erkenning dat zijn leven één grote fout is.

The Remains of the Day, 1989