De officier van Robert Harris

De geschiedenis achter de Dreyfus-affaire.

‘De officier’ van Robert Harris gaat over de Dreyfus-affaire. De Dreyfus- affaire is genoemd naar de Frans-joodse officier, Alfred Dreyfus. Dreyfus werd op 15 oktober 1894 gearresteerd als spion voor Duitsland, en veroordeeld tot levenslange gevangenisstraf, uit te zitten op het beruchte Duivelseiland voor de kust van Frans-Guyana. Alfred Dreyfus, is niet de held van Harris’ boek; hij heeft een kleine, haast te verwaarlozen rol. De held van dienst is Georges Picquart.

Terwijl Dreyfus zijn lot onderging, stond officier Picquart voor een morele keuze: de bevelen van zijn superieuren gehoorzamen, of zijn geweten volgen. Als nieuw hoofd van de inlichtingendienst ontdekte Georges Picquart namelijk dat de bewijzen tegen Dreyfus niet alleen indirect waren, maar dat er nog steeds een spion voor Duitsland actief was. Ondanks de waarschuwingen van zijn superieuren, om de Dreyfus-zaak niet terug te openen, zette Picquart zijn onderzoek voort. Voor hij het goed en wel besefte, zat hij echter in dezelfde hachelijke situatie als de zogezegde spion, Dreyfus. En zette hij niet enkel zijn legercarrière maar ook zijn leven op spel.

Robert Harris stelde in een interview dat ‘De officier’ een heel vreemd werk is, waarin niets is bedacht en tegelijkertijd alles. Zijn opzet was om in het hoofd van Georges Picquart te kruipen en om zijn versie van de feiten te geven. Hierin lukt Harris wonderwel. De fictieve feiten, die Harris in de epiloog aanhaalt, lijken onbelangrijk en irrelevant, net als de gaten die Harris moest opvullen. Enkele kleinere subplots leiden naar nergens, maar daar ging ik als lezer aan voorbij. Omdat ik weinig wist over de Dreyfus-affaire noch over de nationalistische en anti-joodse sentimenten op de vooravond van de 20e eeuw, was ‘De officier’ voor mij in de eerste plaats een interessant boek om mijn historische gaten van die periode op te vullen, en de geschiedenis van de 20e eeuw met zijn twee grote oorlogen beter te begrijpen. Los van het informatieve aspect, krijg je in ‘De officier’ de geschiedenis achter de Dreyfus-affaire: de blunders en de reacties op die blunders van de overheid en het leger.

De historische geschiedenis achter de Dreyfus-affaire leest als een spannend verhaal. ‘De officier’ is dan ook een thriller, spionageverhaal en rechtbankdrama. De rechtbankscènes herinnerde me sterk aan ‘Imperium’, Harris’ boek over de Romeinse advocaat en politicus Cicero. Of we nu bij de Romeinen zijn, of in Frankrijk aan het einde van de 19e eeuw, sommige dingen zijn van alle tijden. Lezen over het verleden, dat ondanks zijn setting, toch hedendaags aandoet, daar alleen al zou je ‘De officier’ voor lezen.

An Officer and a Spy, 2013

Schipbreuk van Akira Yoshimura

Wachten op een schipbreuk.

Met ‘Schipbreuk’ van Akira Yoshimura zit je in een afgelegen, arm vissersdorp in de Japanse middeleeuwen. Visvangst en zoutwinning brengen vaak niet genoeg op, zodat de dorpelingen zich moeten verkopen voor contractarbeid. Jaarlijks hopen de dorpelingen op de komst van een ofunesame: een schip dat in de storm op de klippen slaat als geschenk van de goden. Dankzij de lading van zo’n schip kan het dorp weer even overleven.

Bij aanvang van het verhaal heeft Isaku’s vader zich in ruil voor graan voor drie jaar contractarbeid verkocht. Isaku, 9 jaar, is nu het hoofd van het gezin. Hij is verantwoordelijk voor zijn moeder, zijn jongere broer en zusjes. Vlak voordat zijn vader terug verwacht wordt, strandt er een schip. De lading van dit schip brengt het dorp allesbehalve de zegen.

De vergankelijkheid van het leven is een belangrijk thema in de Japanse literatuur. Centraal in ‘Schipbreuk’ staat dan ook: leven en dood. Een groot deel van het verhaal gaat over het leven van de dorpelingen aan de hand van de seizoenen. Naast de wisselende seizoenen met zijn tradities en gebruiken zijn er de huwelijken, de geboortes en overlijdens. Het wordt haast monotoon en het verhaal kent nogal wat herhaling, maar gelukkig wordt het nooit saai. Yoshimura’s taalgebruik is simpel, haast poëtisch in zijn eenvoud. En hoewel er schijnbaar weinig gebeurt, gebeurt er juist heel veel.

Wat met Isaku’s familie en het dorp gebeurd is, heeft zo moeten zijn. Isaku accepteert dan ook zijn lot, wat niet zo makkelijk te begrijpen is vanuit onze cultuur. Isaku, en daarmee ook de lezer, observeren het leven in het dorp. Als je het verhaal ontdoet van de Japanse tradities en gewoontes, heb je een verhaal over de strijd om te overleven, het noodlot, en de impact van de natuur.

Wat je ziet als je valt van Rebecca Wait

Omgaan met de dood van Kit.

De Engelse Rebecca Wait won een schrijfwedstrijd met de synopsis en de drie eerste hoofdstukken van ‘Wat je ziet als je valt’, haar debuut. Dit debuut hielp de auteur bij het begrijpen en verwerken van haar depressie als jongvolwassene. Geen toeval dus dat haar romanpersonage Kit depressief is. Kit gaat echter de dood verkiezen boven de pijn. Hoe het Kits familie vergaat na zijn dood, lees je in ‘Wat je ziet als je valt’. Bij aanvang van het verhaal is Kit al vijf jaar dood.

‘Wat je ziet als je valt’ kent verschillende vertelperspectieven en verhaallijnen. Zo krijg je verschillende zienswijzen op Kits ziekte en de individuele gedachten en gevoelens van elk personage. Het is mooi om te zien hoe elk personage vanuit zijn karakter en temperament omgaat met wat is gebeurd. Vooral de mannelijke karakters worden sterk neergezet.

Je hebt het verhaal van Emma. Emma was 9 als haar broer stierf. Zij weet niet zo veel over die periode en begint zich nu als veertien-, bijna vijftienjarige vragen te stellen.  Je hebt het verhaal van de ouders: Joe en Rose, die sinds de dood van hun oudste zoon elk in hun eigen wereld leven, en uit elkaar zijn gegroeid. En dan is er het verhaal van Jamie. Jamie verliet het ouderlijke huis op de dag, dat zijn broer begraven werd en heeft sindsdien geen contact meer met zijn familie. Kits verhaal kom je te weten via Jamie aan de hand van brieven. Die brieven beslaan een deel van de roman en bieden een extra manier om het verhaal via verschillende kanten te belichten. Naast de familie, lees je ook hoe vrienden de dood van Kit ervoeren.

Omdat er genoeg details en hints in het verhaal zijn, komt het uiteindelijke drama niet abrupt, maar intens en sereen. Door de stijl, het rustig verhaaltempo en de opbouw wordt het boek nooit zwaarmoedig. Het is uiteindelijk een verhaal over liefde. De soort liefde, die je vindt in hechte families en die ervoor zorgt dat het verhaal een positief einde kent.

The View on the Way Down, 2013