Liza van Ivan Toergenjev

Over liefde die geen kans krijgt.

Edelman en landheer Fjodor Ivanytsji Lavretski keert na een verblijf in het buitenland terug naar zijn landgoed. Zijn vrouw Varvara Pavlovna Korobjina blijft achter in Parijs, en krijgt een toelage. Fjodor hield enorm van zijn vrouw tot hij ontdekte dat zij hem bedroog; hij heeft er lang over gedaan om dit overspel te verwerken.

Terug in Rusland ontmoet hij de jonge Liza Kalitin. Zijn gevoelens voor Liza krijgen een stem als hij in een Franse krant leest dat zijn vrouw gestorven is. Hij kan zijn geluk niet op als blijkt dat Liza ook van hem houdt. Maar dan staat Varvara ineens op zijn stoep…

Varvara’s komst zou komisch geweest zijn als de situatie niet zo tragisch was voor Fjodor en Liza. Ik vond ‘Liza’ een zeldzaam mooi boek over een liefde die geen kans krijgt. Het is romantisch zonder zeemzoeterig of zwaarwichtig te worden. Tegelijkertijd heeft het iets melancholisch en beschouwend, vooral in de beschrijvingen van de nevenpersonages en de omgeving. Alle personages zijn mooi uitgewerkt. Extra speciaal is dat Liza, Varvara en ook twee andere personages piano spelen, elk op hun manier, analoog aan hun karakter en temperament. Daarnaast gebruikt Toergenjev ook muziek om hoogtepunten in het verhaal te markeren.

Oorspronkelijke titel: Дворянское гнездо.
Jaar van publicatie: 1859.

Het verkeerde moment van Alain Claude Sulzer

Een zoektocht naar een vader.

In november 1948 werd de achttienjarige Emil uit de kliniek van professor Hedinger ontslagen. Professor Hedinger behandelde hem voor zijn homoseksualiteit (*). Het bleef voor Emil niet bij één opname. Tot opluchting van zijn omgeving trouwde Emil enkele jaren later met Viktoria. Enkel, André, Emils beste vriend was verbaasd over de gang van zaken.

Vele jaren later blikt Emils zoon terug op die zomer, dat hij naar Parijs ging om de geschiedenis van zijn vader te achterhalen. Zeventien was hij toen. Sinds zijn elfde wist hij dat zijn vader zelfmoord had gepleegd. Met zijn moeder kon hij zelden over zijn vader praten. Nochtans zat hij met veel vragen. Het enige tastbare dat hij had van zijn vader was een foto. Als hij op de achterkant van die foto de naam en het adres vond van de fotograaf, besloot hij die in Parijs op te zoeken. Die fotograaf was overigens ook zijn peetoom en zijn vaders beste vriend: André.

“Hij heeft me die avond dingen verteld waar ik niets vanaf wist, details die mijn vader tegelijkertijd levend en vreemd maakten.”

Naast een zoektocht naar een vader is ‘Het verkeerde moment’ vooral een onroerend liefdesverhaal. Sulzer maakt handig gebruik van de voordelen en beperkingen van twee vertelperspectieven. Zo is er het ik-perspectief, Emils zoon, die terugblikt op de zomer waarin hij de geschiedenis van zijn vader achterhaalt. En het hij-perspectief, waardoor je als lezer de handelingen en gedachten van Emil kan volgen, en die nodig zijn om zijn verhaal te begrijpen. In zekere zin is er een kleine lacune, die niettemin heel logisch overkwam en die me als lezer toeliet het einde zelf in te vullen. Die lacune zorgt er ook voor dat het verhaal niet melodramatisch wordt, ondanks de onafwendbaarheid van het noodlot. ‘Het verkeerde moment’ is zoals recensist Ulrich Baron in ‘Der Spiegel’ stelde: “een meesterwerk van psychologische vertelkunst”.

(*): Homoseksualiteit werd door de Wereldgezondheidsorganisatie pas in 1990 als psychische aandoening geschrapt. Tot dan, en vooral in de jaren vijftig en zestig, hield de psychiatrie zich bezig met de behandeling van homoseksualiteit.

Oorspronkelijke titel: Zur falschen Zeit.
Jaar van publicatie: 2010.

Verborgen van James Scott

Zeer sterk debuut.

In de winter van 1897 keert Elspeth terug naar huis. Elspeth is de kostwinner van het gezin Howell. Jorah, haar man zorgt voor de vijf kinderen en de boerderij. Als Elspeth echter de boerderij verduisterd vindt, beseft ze meteen dat er iets ergs gebeurd is. Ze vindt dan ook haar man en vier van hun kinderen vermoord terug. Enkel Caleb overleefde de brutale moordpartij. Moeder en zoon gaan samen op zoek naar de moordenaars en komen zo terecht in Watersbridge. Voor Elspeth betekent de terugkeer naar Watersbridge de confrontatie aangaan met haar zonden.

Met zowel Elspeth als Caleb zet de schrijver sterke en overtuigende personages neer. Ik hield vooral van de interactie tussen moeder en zoon. Het gaf de roman onverwachte tedere en emotionele momenten. Er is echter weinig plaats voor sentimentaliteit in de harde wereld die Scott creëerde. Het oog om oog, tand om tand principe maakt van ‘Verborgen’ een duistere roman. Verwacht geen happy end.

Sommige vinden ‘Verborgen’ een moeilijk en zwaarwichtig boek. Ik vond het vooral een zeldzaam mooi boek. De drie delen waaruit de roman bestaan, hebben elk hun eigen sfeer en vormen toch een geheel. Een zeer sterk debuut van deze Amerikaanse schrijver, en een naam om te onthouden.

Oorspronkelijke titel: The Kept.
Jaar van publicatie: 2013.