De Tovenaar van Colm Tóibín

Internationale bekendheid verwierf Tóibín in 2009 met de roman Brooklyn, over een Ierse die naar New York emigreert. Net als in ‘Nora’ en ‘Het lichtschip van Blackwater’ wist hij de bekrompen aspecten van het Ierse gemeenschapsleven fenomenaal weer te geven.

Naast zijn ‘Ierse romans’ herschreef hij met ‘Het huis van de namen’ de Griekse mythe rondom Agamemnon en zijn vrouw Klytaimnestra. En oogstte hij lof met ‘De meester’, een roman over de schrijver Henry James. Veertien jaar na zijn fictief portret van James pakt hij in ‘De Tovenaar’ uit met een portret van schrijver Thomas Mann. Net als Henry James was ook Thomas Mann homoseksueel. James zou nooit trouwen, Thomas Mann daarentegen kreeg 6 kinderen .

De Tovenaar werd goed ontvangen in de Angelsaksische wereld. Mijn verwachtingen waren daardoor groot, maar jammer genoeg werden ze niet helemaal ingelost. ‘De Tovenaar’ leest de helft van de tijd als een biografie. Pas op het einde begon ik mee te voelen met Thomas en zijn familie en kreeg ik een krop in de keel. Ergens halverwege was de biografie voor mij eindelijk een roman geworden.

Naar het einde toe begon het verhaal voor mij interessant te worden. Over Thomas’ verblijf in de VS wist ik zo goed als niets. Ergens vraag ik me af, of een roman over een schrijver die omwille van de Nobelprijs Literatuur met alle egards in de Verenigde Staten was ontvangen, maar die na de Tweede Wereldoorlog in ongenade viel geen betere roman had opgeleverd?

Alleszins koos Tóibín voor een andere invalshoek: ontheemding en identiteit.

In tegenstelling tot ‘De meester’ beperkte Tóibín zich niet tot een aantal jaren uit het leven van zijn onderwerp maar begint hij bij de jeugd van Thomas. Zijn ontheemding begon immers na de dood van zijn vader toen hij zijn geboortestad Lübeck moest verlaten. Het opgroeien in Lübeck in een familie van kooplui inspireerde Thomas enkele jaren later tot het schrijven van ‘De Buddenbrooks’, een verhaal over een familiebedrijf in Lübeck dat net als de enige zoon in het gezin ten dode is opgeschreven. Dat Thomas zijn personages baseerde op bestaande mensen in zijn omgeving is een terugkerend motief in ‘De Tovenaar’, dat steevast ergenis oproept. Of voor wrijvingen zorgt.

De omgang tussen Thomas en zijn directe omgeving verliep stroef. Zo is er de relatie met oudere broer Heinrich. Ook Heinrich was schrijver. In politiek opzicht waren de gebroeders Mann tegenpolen, wat de broodnodige vonken brengt in ‘De Tovenaar’. Wat onderbelicht blijft, maar onderhuids woedt, is de moeilijke relatie met Klaus, Thomas’ oudste zoon. Klaus’ begrafenis in ‘De Tovenaar’ toont de kant die de kinderen Mann kende, maar waar de wereld van verstoken bleef. Het siert Tóibín dat hij geen eigen versie verzon van die moeilijke relatie tussen vader en zoon. Ergens had ik gewild dat hij het wel had gedaan. Het had ‘De Tovenaar’ pit gegeven.

Oorspronkelijke titel: The Magician.
Jaar van publicatie: 2021.

Nederlandse vertaling: Lette Vos en De Geus bv.

De zaak Collini van Ferdinand von Schirach

Als strafpleiter en als schrijver is Ferdinand von Schirach (1964) een fenomeen. Met vertalingen van zijn werk in 40 talen is hij een van de best verkopende Duitse auteurs. Hij is gekend voor zijn trefzekere en nuchtere stijl. 

Na 2 goed onthaalde verhalenbundels was ‘De zaak Collini’ zijn eerste roman. Die was veelbesproken: niet iedereen vond het even schitterend als zijn verhalenbundels ‘Misdaad’ en ‘Schuld’. 

Volgens mij is ‘De zaak Collini’ eerder een novelle. Voor het hoofdpersonage Caspar Leinen gaat het immers over een beslissend moment in zijn leven en zijn carrière. Als hij hoort wie zijn cliënt vermoord heeft, wil hij de verdediging niet meer op zich nemen. Hij was kind aan huis bij de Meyers. Hans Meyer was als een grootvader voor hem. Tenslotte doet hij wat hij behoort te doen: hij verdedigt zijn cliënt. En hij doet dit heel gewetensvol. 

Toen hij begon te lezen, wist hij dat hij vandaag zijn jeugd zou vernietigen en dat Johanna niet meer zou terugkomen. En dat dit allemaal geen rol speelde.  

von Schirach heeft ‘De zaak Collini’ zo opgebouwd dat je blijft lezen. Eerst wil je weten wat het motief is van Collini. Waarom begaat een gewone, brave burger die zelfs nooit te snel reed zo’n gruweldaad? Waarom wil hij niet verdedigd worden? Dan wil je weten of Leinen zal afzien van een fatsoenlijke verdediging en hoe het proces verder zal verlopen.

Het motief van de moord is terug te brengen naar een incident tijdens de Tweede Wereldoorlog en naar een duister hoofdstuk in de Duitse rechtsgeschiedenis. Dit duister hoofdstuk in de Duitse rechtsgeschiedenis vertelt hoe Duitsland in de jaren 60 omging met de gepleegde gruweldaden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Bovendien laat von Schirach zien dat een rechtsstaat tot voortschrijdend inzicht kan komen. Wat mogelijk was in de jaren 60 is vandaag de dag niet meer mogelijk: de tijden zijn veranderd en rechters zouden nu anders oordelen.  

Hoewel von Schirach zich verre houdt van introspectie en psychologie benoemt hij genoeg om je geïnteresseerd te houden en je te laten verwonderen over de mens, wat de dingen met ons kunnen doen en hoe we daar mee kunnen omgaan. 

Bij ons zeggen ze dat de doden geen wraak willen, alleen de levenden willen dat.

Oorspronkelijke titel: Der Fall Collini.
Jaar van publicatie: 2011.

Schrijver zijn volgens Dürrenmatt

Friedrich Dürrenmatt (1921-1990) was een Zwitserse schrijver van toneelstukken, luisterspelen en romans. Daarnaast was hij kunstschilder en graficus.

Als toneelschrijver schiep hij zijn eigen avant-gardistische tragikomedies. In schril contrast met zijn minimalistisch theaterwerk staat de misdaadroman ‘Der Richter und sein Henker’ (De rechter en zijn beul) uit 1952, waarin sfeervolle beschrijvingen de toon bepalen. Kenmerkend voor Dürrenmatts misdaadromans is de ironie, de cynische en filosofische toon en de maatschappijkritische inhoud.

Naast ‘Der Richter und sein Henker’ zijn ook ‘Der Verdacht’ en ‘Das Versprechen’ in het Nederlands vertaald.

Het beeld bij dit citaat komt van Wikimedia Commons en is van Elke Witzig.

%d bloggers liken dit: