De zaak Collini van Ferdinand von Schirach

Als strafpleiter en als schrijver is Ferdinand von Schirach (1964) een fenomeen. Met vertalingen van zijn werk in 40 talen is hij een van de best verkopende Duitse auteurs. Hij is gekend voor zijn trefzekere en nuchtere stijl. 

Na 2 goed onthaalde verhalenbundels was ‘De zaak Collini’ zijn eerste roman. Die was veelbesproken: niet iedereen vond het even schitterend als zijn verhalenbundels ‘Misdaad’ en ‘Schuld’. 

Volgens mij is ‘De zaak Collini’ eerder een novelle. Voor het hoofdpersonage Caspar Leinen gaat het immers over een beslissend moment in zijn leven en zijn carrière. Als hij hoort wie zijn cliënt vermoord heeft, wil hij de verdediging niet meer op zich nemen. Hij was kind aan huis bij de Meyers. Hans Meyer was als een grootvader voor hem. Tenslotte doet hij wat hij behoort te doen: hij verdedigt zijn cliënt. En hij doet dit heel gewetensvol. 

Toen hij begon te lezen, wist hij dat hij vandaag zijn jeugd zou vernietigen en dat Johanna niet meer zou terugkomen. En dat dit allemaal geen rol speelde.  

von Schirach heeft ‘De zaak Collini’ zo opgebouwd dat je blijft lezen. Eerst wil je weten wat het motief is van Collini. Waarom begaat een gewone, brave burger die zelfs nooit te snel reed zo’n gruweldaad? Waarom wil hij niet verdedigd worden? Dan wil je weten of Leinen zal afzien van een fatsoenlijke verdediging en hoe het proces verder zal verlopen.

Het motief van de moord is terug te brengen naar een incident tijdens de Tweede Wereldoorlog en naar een duister hoofdstuk in de Duitse rechtsgeschiedenis. Dit duister hoofdstuk in de Duitse rechtsgeschiedenis vertelt hoe Duitsland in de jaren 60 omging met de gepleegde gruweldaden tijdens de Tweede Wereldoorlog. Bovendien laat von Schirach zien dat een rechtsstaat tot voortschrijdend inzicht kan komen. Wat mogelijk was in de jaren 60 is vandaag de dag niet meer mogelijk: de tijden zijn veranderd en rechters zouden nu anders oordelen.  

Hoewel von Schirach zich verre houdt van introspectie en psychologie benoemt hij genoeg om je geïnteresseerd te houden en je te laten verwonderen over de mens, wat de dingen met ons kunnen doen en hoe we daar mee kunnen omgaan. 

Bij ons zeggen ze dat de doden geen wraak willen, alleen de levenden willen dat.

Oorspronkelijke titel: Der Fall Collini.
Jaar van publicatie: 2011.

Schrijver zijn volgens Dürrenmatt

Friedrich Dürrenmatt (1921-1990) was een Zwitserse schrijver van toneelstukken, luisterspelen en romans. Daarnaast was hij kunstschilder en graficus.

Als toneelschrijver schiep hij zijn eigen avant-gardistische tragikomedies. In schril contrast met zijn minimalistisch theaterwerk staat de misdaadroman ‘Der Richter und sein Henker’ (De rechter en zijn beul) uit 1952, waarin sfeervolle beschrijvingen de toon bepalen. Kenmerkend voor Dürrenmatts misdaadromans is de ironie, de cynische en filosofische toon en de maatschappijkritische inhoud.

Naast ‘Der Richter und sein Henker’ zijn ook ‘Der Verdacht’ en ‘Das Versprechen’ in het Nederlands vertaald.

Het beeld bij dit citaat komt van Wikimedia Commons en is van Elke Witzig.

De roman die zichzelf verkocht

Naar verluidt zou hij als scholier gezegd hebben: “ik ga een boek schrijven waar ik mijn hele leven op kan teren.” Als deze boude bewering klopt, maakte Patrick Süskind (1949) met zijn debuut ‘Het parfum’ die jongensdroom waar. 

In tegenstelling tot zijn oudere broer trad hij niet in het journalistieke voetspoor van hun vader, maar koos hij voor een carrière als scenarioschrijver. Begin jaren 80 maakte hij furore met de voor het theater geschreven solo ‘Der Kontrabaß’ over de lusten en lasten van een contrabassist. Tijdens het theaterseizoen 1983/1984 was ‘Der Kontrabaß’ het meest gespeelde stuk op de Duitse planken. 

Geschiedenis van een parfumeur.

Toen Daniel Keel (1930-2011) van uitgeverij Diogenes het scenario van ‘Der Kontrabaß’ las, was hij zo enthousiast dat hij het wou uitgeven. Dat was zonder de schrijver gerekend want die probeerde Keel op andere gedachten te brengen. Maar Keel zette door. Hij was ervan overtuigd dat hij met Süskind een getalenteerde nieuwe auteur gevonden had. Terloops vroeg hij hem of hij nog ander werk in zijn la had liggen. Dat had Süskind niet. Toch niets kwaliteitsvol. 

‘De contrabas’ verscheen in 1984 op een bescheiden oplage van 4.000 exemplaren. Later dat jaar liet Süskind per brief aan Keel weten dat hij net een manuscript had afgewerkt. Volgens de auteur was het een tamelijk enge, tamelijk afschuwelijke en tamelijk spannende geschiedenis over een Franse parfumeur.

Im achtzehnten Jahrhundert lebte in Frankreich ein Mann, der zu den genialsten und abscheulichsten Gestalten dieser an genialen und abscheulichen Gestalten nicht armen Epoche gehörte.

Geschiedenis van een moordenaar.

Keel besefte meteen dat hij een internationale bestseller in handen had. Dat het goed was, werd bevestigd door de voorpublicatie in de Frankfurter Allgemeine Zeitung. Terwijl de serie in de Frankfurter Allgemeine Zeitung liep, voorzag Diogenes de pers en de boekhandel van leesexemplaren. 850 boekenwinkels toonden direct interesse en vroegen of het mogelijk was dat de Diogenes de publicatie vervroegde. In plaats van eind maart, lag eind februari 1985 ‘Das Parfum. Die Geschichte eines Mörders’ in de handel. De startoplage was met 325.000 exemplaren de hoogste ooit. 

Het boek was amper uitgepakt of de eerste aanvragen vanuit het buitenland liepen binnen. Ongezien in de uitgeverswereld: Diogenes wou dat ‘Het parfum’ paste in het fonds van een geïnteresseerde uitgeverij. Daarnaast had het nog andere eisen. Een van die eisen was dat de Duitse cover werd overgenomen. Door de ‘no nipple law’ in de VS kreeg enkel de Amerikaanse versie een alternatieve cover.

De cover rechts toont een detail uit het schilderij van Jean-Antoine Watteau (1684-1721), Nimf en sater.

Het boek verkoopt zichzelf.

Na 8 weken was het overduidelijk: dit was geen hype en de zoveelste bestseller, maar een blijver. Want ‘Het parfum’ was de 100.000 exemplaren voorbij. Ongezien voor een bestseller: de critici gingen plat. Er was maar 1 dissidente stem. 

‘Het parfum’ bleef 9 jaar lang op de bestsellerlijst van ‘Der Spiegel’ staan. Een record dat tot op heden niet verbroken is. Het record is des te opmerkelijker omdat Süskind maar 1 televisie-optreden en een enkel interview gaf. Hij wou niets te maken hebben met dat mediacircus rond zijn boek. Jean-Baptiste Grenouille, zijn parfumeur en verschoppeling wist zichzelf te verkopen. In binnen- en buitenland.

Perfume, de film

Decennialang zag het er naar uit dat er geen verfilming zou komen, ondanks de vele vragen vanuit de filmwereld. Süskind wou de rechten niet verkopen, tenzij aan Stanley Kubrick. Daniel Keel wist hem te overtuigen om ze eventueel aan Milos Forman te verkopen. Noch Forman noch Kubrick hadden interesse. Burton, Scorsese en Polanski daarentegen wilde ‘Het parfum’ maar al te graag verfilmen.

De filmrechten werden uiteindelijk in 2001 verkocht aan Bernd Eichinger. Gefluisterd wordt dat Süskind de rechten voor 10 miljoen euro verkocht. Eichinger gaf de regie in handen van Tom Tykwer, die eerder de succesvolle film ‘Lola rennt’ had gemaakt. Voor de hoofdrol viel de keuze op de onbekende auteur Ben Whishaw. Net als Grenouille in het boek had Whishaw bijna geen tekst en was hij aangewezen op miniek en gestiek.

Voor dit blog raadpleegde ik de website van uitgeverij Diogenes en Wikipedia. Dat de roman zichzelf verkocht, is mijn eigen interpretatie, gebaseerd op mijn research.

%d bloggers liken dit: