Zinnespel van Barry Unsworth

Theatergezelschap speelt een moord na.

Plaats van handeling in ‘Zinnespel’ is het Engeland van de veertiende eeuw. De 23-jarige priester-geleerde Nicolas Barber is op de vlucht en sluit zich aan bij een rondtrekkend theatergezelschap. Nicolas leert de knepen van het vak en kan die al snel toepassen wanneer het gezelschap een stad aandoet. De opvoering van hun zinnespel, de val van Adam, kent weinig bijval. Martin, de leider van het gezelschap heeft een idee en kan de andere overhalen om iets totaal nieuw te doen. Maar is het wel zo’n goed idee, om de moord die pas gebeurd is in de stad waar ze verblijven, na te spelen in een moraliteit?

‘Zinnespel’ is een intelligente doch speelse roman, die draait rond het idee dat iedereen een acteur is. Niets is wat het lijkt, maar de ware toedracht komt uiteindelijk aan het licht. Die toedracht is best extreem, maar geloofwaardig. Zoals gebruikelijk bij Unsworth komt het verhaal ietwat aarzelend op gang. Unsworth had de gave om een overtuigd beeld neer te zetten van plaats, tijd en onderwerp zonder didactisch of belerend over te komen. ‘Zinnespel’ is dan ook geen verhaal dat zich toevallig in de middeleeuwen afspeelt met middeleeuwse karikaturen, maar een verhaal met karakters die middeleeuws zijn in woord en daad. Naast het boeiende historisch fictief aspect is er ook het verhaal zelf, dat meeslepend is, en iets heeft van gelegenheidsspeurwerk. Een aanrader.

Oorspronkelijke titel: Morality Play.
Jaar van publicatie: 1995.

Ivanhoe van Sir Walter Scott

Typische roman uit de Romantiek.

Het historisch decor in ‘Ivanhoe’ is het Engeland van de twaalfde eeuw, om precies te zijn 1194, vlak na de derde kruistocht. Ivanhoe, een Saks, is door zijn vader onterfd, vanwege zijn vriendschap met de Normandische koning Richard I, beter gekend als Richard Leeuwenhart, koning van Engeland. Aanvankelijk gaat de identiteit van Ivanhoe schuil achter een vermomming, die pas onthuld wordt als hij het riddertoernooi bij Ashby wint. Helaas raakt hij ook zwaar gewond. Vanaf dat moment verdwijnt Ivanhoe grotendeels op de achtergrond en treedt een geheimzinnige zwarte ridder op de voorgrond.

Naast de zwarte ridder met het beenkluister zijn er nog een rist aan personages, zoals Robin van Locksley, Isaak de jood en zijn dochter Rebekka, Cedric de Sakser, Athelstane, Wamba de nar, Gurth de zwijnenhoeder, prins Jan, tempelridder Brian de Bois-Guilbert. Van elk personage krijg je overigens een volledige handleiding met betrekking tot diens uiterlijk, etniciteit en inborst. Het fijne aan zo’n kant-en-klare handleiding is de voorspelbaarheid. Ik kon halverwege het verhaal de reacties voorspellen bij de verschillende karakters, wat het verhaal iets grappigs gaf. De personages zijn zwart-wit, hoewel Scott bij de romantische weergave van koning Richard Leeuwenhart toch wel de nodige kritische kanttekeningen wist te plaatsen. De koning was dapper, vandaar ook zijn naam ‘Leeuwenhart’, maar was meer een dolende roekeloze ridder en krijgsman dan een vorst. Regeren was niet besteed aan Richard Leeuwenhart. Tijdens zijn tienjarig bewind als koning van Engeland was hij welgeteld zes maanden in Engeland, de overige tijd vocht hij in het buitenland.

De roman is opgebouwd rond verschillende tegenstellingen, waarvan de belangrijkste de tegenstelling Saks – Normandiër is. Feit was wel dat in 1194 de Saksen en Normandiërs volledig geassimileerd waren. Op dit punt nam de Schotse schrijver een loopje met de werkelijkheid. Kenners denken dat Scott kritiek gaf op het Schotse nationalisme dat in zijn tijd opgang maakte. De trouw van Ivanhoe aan zijn vorst werd dan ook beloond. Zijn vader en de andere edelen erkenden Richard als koning. De Saksen en Normandiërs kregen het koninklijk bevel om zich te gedragen als Engelsen.

Ik las ‘Ivanhoe’ trouwens in de integrale vertaling van Harm Dansma en Niek Miedema. Het was wennen aan het modern archaïserend Nederlands. Ridders rijden op telgangers of hakkeneien en binnenplaatsen van burchten worden opgeluisterd door joculators en potsenmakers. Dit droeg zeker bij tot de authenticiteit en sfeer. Minder aangenaam waren de overdreven retorische dialogen, hoewel dit grotendeels werd goedgemaakt door de dramatische acties en de vanzelfsprekende spannende, doch gedoseerde manier waarop Scott zijn verhaal wist te vertellen. Het was dan ook met enige spijt in het hart dat ik afscheid nam van ‘Ivanhoe’.

Jaar van publicatie: 1819.

Het meisje met alle gaven van M.R. Carey

Dystopisch horrorverhaal.

Elke ochtend wacht Melanie in haar cel tot ze wordt opgehaald. Onder zware bewaking wordt ze in een rolstoel gezet en naar het klaslokaal gebracht. Melanie is tien, leert graag en houdt enorm van Griekse mythen. Ze houdt vooral van juffrouw Helen Justineau. Soms komen er kinderen bij in haar klas, soms verdwijnen er.

Naast de leerkrachten en militairen die de kinderen bewaken, is er Caroline Caldwell. Wat Caldwell juist doet, is niet duidelijk voor Melanie. Tot ze op een dag naar het laboratorium van Caroline Caldwell wordt gebracht. Net als Caldwell iets vreselijks met Melanie wil doen, wordt de basis aangevallen. Na de aanval blijven enkel Caroline Caldwell, Helen Justineau, sergeant Parks, soldaat Kieran Gallagher en Melanie over. De volwassenen besluiten naar Beacon, hun hoofdbasis te gaan. Ondanks de bedreiging die Melanie voor hen vormt, nemen ze haar mee. Melanie mag er dan wel uitzien als een lief schattig meisje, ze is een honger.

Ondanks mijn bedenkingen of ik dit wel een boek voor mij ging zijn, wou ik het niettemin proberen. Vooral de titel intrigerende me. ‘Het meisje met alle gaven’ verwijst namelijk naar Pandora. Volgens de Griekse mythologie was Pandora de eerste vrouw. Ze werd door de goden naar de aarde gestuurd om onheil over de mensen te brengen. In dit verhaal is het onheil al gebeurd, want in de maatschappij die Carey beschrijft, wil je niet leven. ‘Het meisje met alle gaven’ is dan ook een dystopisch verhaal met horrorelementen. Je leest het best niet voor het slapen gaan!

Sommige beschrijvingen waren voor mij té gruwelijk en te langdradig, maar ‘Het meisje met alle gaven’ kent ook heel ontroerende momenten. Het is een verhaal over vertrouwen, deel uitmaken van een familie en identiteit. Zo komt Melanie tijdens de tocht naar Beacon te weten wat ze is. Ze ondergaat bovendien een geleidelijke transformatie naar volwassenheid, die heel geloofwaardig blijft. Niet enkel Melanie, ook de andere personages worden knap neergezet. Enkel het einde was overhaast. De clou mocht meer uitgewerkt zijn. Niettemin een intrigerend verhaal, dat de hype verdient.

Oorspronkelijke titel: The Girl with All the Gifts.
Datum van publicatie: 2014.