Het meisje dat een uitgeverij redde.

1944, Zweden. De jonge uitgeverij Rabén & Sjögren staat er niet rooskleurig voor. De uitgeverij is klein, financieel kwetsbaar en op zoek naar een eigen stem in de Zweedse uitgeefwereld. Wedstrijden voor kinderverhalen worden ingezet om nieuw talent te trekken en hun aanbod te versterken. Dat een winnend manuscript voor een totale ommekeer zou zorgen in hun precaire situatie, hadden ze bij Rabén & Sjögren in hun stoutste dromen nooit kunnen bedenken.

Het ontstaan van een icoon.

Hun reddende engel ontstond enkele jaren daarvoor, in 1941, toen een ziek meisje aan haar moeder vroeg om een verhaaltje. “Waar moet ik over vertellen?” vroeg de moeder. Waarop de dochter spontaan een naam bedacht die enkel uit een kindermond kon komen: “Vertel me over Pippi Långstrump.” Het bleef niet bij één verhaaltje over een meisje dat samen met een aapje en een paard, en zonder ouders, in een villa woont. En het bleef niet bij de dochter alleen. Ook neefjes, nichtjes en buurkinderen vroegen Astrid Lindgren (1907-2002) om verhalen over Pippi.

Het duurde tot 1944 voor Lindgren de avonturen van Pippi Langkous opschreef. Nadat ze met een verstuikte enkel het bed moest houden, besloot ze de verhalen te bundelen tot een boek voor haar dochter, Karin. Naast een boek voor haar dochter stuurde ze ook een manuscript naar Bonniers Uitgeverij. Bonniers vond de verhalen rond een meisje dat alle regels aan haar laars lapte, te brutaal en te modern. Ze wilden het niet uitgeven.

Zouden ouders wel zo’n boek kopen?

Astrid Lindgren was evenwel met een ander verhaal voor kinderen als tweede geëindigd in een wedstrijd van Rabén & Sjögren. Na het succes van haar kinderroman De vertrouwelijkheden van Britt-Mari stuurde Lindgren in mei 1945 het manuscript van Pippi Langkous naar haar redacteur bij Rabén & Sjögren. Olenius adviseerde haar om enkele scènes uit het manuscript te herzien en het vervolgens in te sturen voor een nieuwe wedstrijd bij de uitgeverij.

De jury vond het verhaal van Pippi Langkous zo vernieuwend dat Lindgren de eerste prijs kreeg. Het sterke, eigenzinnige meisje was volledig anders dan wat er op dat moment in de kinderboekenwereld bestond. Het had een frisse en vrijgevochten toon, humor, fantasie en anarchie. Het had alles in zich om de kinderliteratuur op zijn kop te zetten en om Rabén & Sjögren als modern en vernieuwend te profileren. Maar het hield ook een risico in: zouden ouders zo’n boek wel kopen voor hun kinderen?

Vernieuwend verhaal, vernieuwende aanpak.

Alleszins lanceert Rabén & Sjögren Pippi met een marketingaanpak die voor 1945 ongezien is: recensenten krijgen het boek vooraf, boekhandels krijgen kleurrijk promomateriaal en voor de illustraties schakelt de uitgeverij illustratrice Ingrid Vang Nyman in. Vang Nyman geeft Pippi haar karakteristieke vlechten en veel te grote schoenen in een moderne stijl met vrolijke kleuren, wat in fel contrast staat met de brave, maar saaie illustraties die toen zo populair en gangbaar waren.

Andere vormen van content en communicatiekanalen, zoals het voorlezen van het verhaal op de radio en een bewerking voor kindertheater, helpen mee aan het groeiende succes van Pippi. Twee invloedrijke critici prijzen het boek en het hoofdpersonage als een bevrijdende kracht.

Toch blijft kritiek niet uit. Zeker wanneer een andere invloedrijke criticus Pippi Langkous bestempelt als mentaal gestoord en gevaarlijk voor kinderen. Maar debat en controverse schrikken Rabén & Sjögren niet af. Belangrijker voor hen is dat iedereen het over Pippi heeft, weet waar ze voor staat en dat ze een cultureel gespreksonderwerp wordt. Gelukkig is Astrid Lindgren ook het soort auteur die zich engageert en mengt in publieke debatten over haar boeken en over kinderrechten in het algemeen.

Rabén & Sjögrens aanpak werpt zijn vruchten af: tegen het einde van de jaren veertig is Pippi Langkous een fenomeen dat de uitgeverij een toekomst geeft. Volwassenen zullen blijven discussiëren over Pippi Langkous, en kinderen zullen blijven wensen dat ze zo vrijgevochten zijn als Lindgrens roodharige meisje.

Pippi’s positieve impact.

Wat voor Astrid Lindgren de start betekende van haar schrijverschap, werd voor haar uitgeverij het vlaggenschip waarop ze konden bouwen — een verhaal dat toont hoe vernieuwing en controverse het verschil kunnen maken.

Pippi Langkous redde niet alleen een uitgeverij, ze veranderde ook voorgoed het idee van wat een kinderboek mag zijn.