Fictie volgens Ishiguro

Hoewel hij opgroeide in een Britse omgeving en zichzelf als een Engelse schrijver ziet, is zijn Japanse jeugd de lens waardoor Kazuo Ishiguro naar de wereld kijkt.

Ishiguro werd in 1954 geboren in Nagasaki, Japan. Op vijfjarige leeftijd verhuisde hij met zijn ouders naar Groot-Brittannië. Thuis bleven zijn ouders Japans met hem spreken; ze gingen ervan uit dat hun verblijf tijdelijk was. Het zou uiteindelijk dertig jaar duren voor Ishiguro weer voet op Japanse bodem zou zetten.

Voor zijn eerste twee romans, A Pale View of Hills (1982) en An Artist of the Floating World (1986), creëerde hij een Japanse setting. Die wereld had hij geconstrueerd uit de verhalen van zijn ouders, de Japanse films en de tijdschriftartikelen waarmee hij was opgegroeid. Hij schreef deze boeken om zijn eigen, innerlijke herinnering aan Japan te behouden en te reconstrueren. Met beide romans wist hij prijzen weg te kapen, net als met zijn derde roman The Remains of the Day (1989), over de Engelse butler James Stevens.

Door The Remains of the Day besefte Ishiguro hoe diep de psychologische en culturele wortels van zijn opvoeding zaten. De extreme plichtsgetrouwheid van Stevens en zijn zelfopoffering sluiten aan bij de morele codes van de generatie van zijn ouders. Toch betogen sommige critici dat het onderdrukken van persoonlijke emoties ten gunste van het ophouden van de schone schijn juist typisch Engels is.

Hij had dan ook altijd door de ogen van zijn ouders naar de Engelse samenleving gekeken. Die afstandelijke, observerende blik is een van de belangrijkste kenmerken van zijn proza, net als de personages die zelden direct uitspreken wat ze voelen.

Naast zijn Japanse jeugd vormen ook liedjesteksten een belangrijke bron van invloed voor Ishiguro.

Wat eveneens een grote invloed op zijn fictie heeft, zijn liedjesteksten. Ishiguro ambieerde ooit een carrière als liedjesschrijver, maar hij besefte al snel dat hij geen muzikant was. Wat bleef, was de fascinatie voor het gegeven dat een liedjestekst een heel leven kan suggereren in drie minuten, zonder alles uit te leggen. Zijn vertellers keren vaak terug naar dezelfde herinneringen, dezelfde formuleringen, dezelfde scènes, als een refrein dat telkens een nieuwe nuance krijgt. Hij vertrouwt op suggestie, op wat de lezer zelf invult.

Na The Remains of the Day begon Ishiguro zich bewust los te maken van geografische en historische settings, en verschoof zijn focus naar verhalen over menselijke kwetsbaarheid. Dat leidde tot verrassende wendingen: een dystopische roman (Never Let Me Go), een middeleeuwse fabel (The Buried Giant) en een sciencefictionroman (Klara and the Sun). Zijn nieuwste roman, Miss Lambert Steps Aboard Danger (maart 2027), is een komisch spionageavontuur gesitueerd in het Engeland van de jaren dertig.

In 2017 kreeg Ishiguro de Nobelprijs voor Literatuur voor zijn romans van grote emotionele kracht. Volgens de Zweedse Academie toont zijn werk hoe herinnering, tijd en zelfbedrog het leven vormgeven, en hoe mensen zich staande proberen te houden door hun eigen verleden te herschrijven. Via zijn fictie toont Ishiguro immers hoe herinnering werkt en hoe groot de kracht van ingetogenheid kan zijn. Daarmee heeft hij een plaats verworven als een van de invloedrijkste romanschrijvers van onze tijd. Sinds 2018 is hij een sir. Dit voor zijn verdienste aan de literatuur.

copyright foto: ©Frankie Fouganthin via Wikimedia Commons