Spotlight op: De monnik

In ‘spotlight op’ ontruk ik een boek en zijn auteur uit de vergetelheid. Vandaag is het spotlight gericht op: De monnik van Matthew Lewis.

De goede ontvangst van het eerste deel had Matthew Lewis (1775-1818) overmoedig gemaakt. Het tweede deel van ‘The Monk’ verscheen dan ook met de vermelding van zijn titel en onder zijn volledige naam, in plaats van zijn initialen. Dat hij dat beter niet had gedaan, kwam hij al snel te weten. Want de kritiek op ‘The Monk’ draaide als een blad aan een boom. Critici vonden het onvergetelijk dat zoiets immoreel als ‘The Monk’ gevloeid was uit de pen van een lid van het Engels parlement.

Onder dreiging van een proces schrapte Lewis bij de vierde druk van zijn roman de expliciete erotische scènes. Ook zette hij een streep over een passage waarin hij het Oude Testament vergeleek met de annalen van een bordeel. Die verminking van zijn tekst was tevergeefs. Het kwaad was al geschied: Lewis’ naam zou voor eeuwig verbonden blijven aan die van ‘De monnik’.

‘De monnik’ is het verhaal van de Spaanse monnik Ambrosio. Na een ontmoeting met de duivel verandert de diepgelovige Ambrosio in een verkrachter en een moordenaar. Ondanks de heftige inhoud erkennen literatuurcritici het als een belangrijk werk binnen het genre van de Gothic Horror.

Kloostermoord van C.J. Sansom

Moord in een klooster in Tudor Engeland.

Nadat hij afstudeerde als historicus besloot hij om zich om te scholen tot advocaat. In de advocatuur vond hij zijn passie. Toch liep hij rond met het idee voor een roman. Heel concreet wou hij iets doen met de ontbinding van de rooms-katholieke kloosters (1536-1540) in Engeland tijdens de regering van Henry VIII. Dankzij een erfenis kon hij in 2000 een sabbatjaar nemen.

De vrucht van dat sabbatjaar was de bestseller ‘Dissolution’, wat in het Nederlands aanvankelijk verscheen onder de titel ‘Onthechting’. ‘Kloostermoord’ is ook het eerste boek in een serie over Matthew Shardlake. C.J. Sansom is al meermaals genomineerd met zijn Shardlake-boeken, en won met het tweede boek ‘Dark Fire’ (Het zwarte vuur) de CWA Ellis Peters Historical Award. In Groot-Brittannië behoort Sansom tot de best verkopende schrijvers van historische romans. 

In ‘Kloostermoord’ heeft de Londense advocaat Shardlake een bloeiende juridische praktijk. Dit heeft hij grotendeels te danken aan zijn beschermheer, Thomas Cromwell. Cromwell heeft een bijzondere opdracht voor hem. In het klooster van Scarnsea is een hoge ambtenaar van de koning op een gruwelijke wijze om het leven gebracht. Shardlake moet de moord onderzoeken. Bovendien moet hij de opdracht van de vermoorde ambtenaar overnemen.

In het klooster ontdekken Shardlake en zijn jonge klerk dat de moord op Singleton niet op zichzelf staat. En dat er geen enkel middel geschuwd wordt om de misdaden binnen de kloostermuren te houden. Ook komt Shardlake te weten dat Cromwell het meervoudig overspel van Anna Boleyn verzonnen heeft.

Zoals historica Lucy Worsley aantoonde in ‘A Very British Murder’ en ‘The Art of English Murder’ hebben ze aan de andere kant van de Noordzee een nationale obsessie met moord. Daarnaast is historische fictie een geliefd genre bij Engelse lezers en lijden de Engelsen aan Tudormania. Als je als Brits schrijver wil scoren bij je lezerspubliek schrijf je zoals Sansom best een spannende roman, waarin er op een moord of twee niet wordt gekeken. En plaats je je roman in Tudor Engeland.

Het houterige begin van ‘Kloostermoord’ belooft aanvankelijk weinig goeds. Maar het verhaal pikt op, en uiteindelijk kan je niets anders dan besluiten dat Sansom weet hoe je een spannend verhaal vertelt. De clou is vergezocht, maar al bij al is dit een aanvaardbaar debuut. Sansom excelleert vooral in het tot leven brengen van Tudor-Engeland. Ook schiep hij met Shardlake een interessant personage voor een serie.

Door zijn gesteldheid – Shardlake heeft een bochel – is hij een buitenbeentje. Door het bijgeloof dat hij als bultenaar ongeluk brengt, zijn zijn relaties met anderen getroebleerd. Zijn relatie met Cromwell was van aanvang aan al bekoeld, en op het einde van ‘Kloostermoord’ zegt Shardlake dat hij niet meer voor hem wil werken. Of hij inderdaad opdrachten van Cromwell kan weigeren, is maar de vraag. Alleszins besteedt Sansom veel aandacht aan de innerlijke motieven en het karakter van Shardlake. Shardlakes droom van de reformatie komt overigens niet overeen met de werkelijkheid, en dat drukt op hem. Zo is zijn bochel niet enkel een letterlijke, maar ook een figuurlijke last die hij draagt.

Oorspronkelijke titel: Dissolution.
Jaar van publicatie: 2003.

Fictieve held: Father Brown

De meeste literaire helden schitteren enkel op papier. Hij vond zijn weg naar de populaire cultuur gekleed in een soutane, en met een veel te grote paraplu als metgezel. Een diep inzicht in de slechte kanten van de mens deed de rest.

Voor 2013 wou de BCC een detectiveserie van eigen bodem voor de namiddag. Bij voorkeur iets waar de kijkers al vertrouwd mee waren. Een radiodocumentaire over G.K. Chesterton (1874-1936) en zijn creatie Father Brown gaf de tv-makers het idee om terug een serie rond de mollige rooms-katholieke priester te maken. In 2019 gaf de BCC de opdracht voor de oplevering van een negende serie rond Father Brown in 2021. Met 90 afleveringen heeft de populaire Father Brown al meer avonturen beleefd dan zijn literaire evenknie.

Tussen 1910 en 1936 schreef Chesterton namelijk 51 verhalen en 2 raamvertellingen over Father Brown. De serie is maar losjes gebaseerd op Chestertons creatie. Zo kreeg Father Brown in de serie een parochie in de Cotwolds tijdens de jaren 50. Chestertons priester, daarentegen beleefde avonturen over heel het Verenigd Koninkrijk en was zelfs werkzaam als aalmoezenier in een Amerikaanse gevangenis.

De wereldvreemde.

Naar eigen zeggen schreef Chesterton enkele van de slechtste detectiveverhalen in de wereld. Father Brown was niet zijn enige detective, maar hij is wel zijn bekendste. Hij had hem gemodelleerd op een goede vriend van hem, de Ierse priester John O’Connor (1870-1952).

Tijdens een discussie met Father O’Connor en 2 studenten in een pub, hoorde Chesterton dat de studenten geestelijken zagen als wereldvreemd. Dit gaf Chesterton het idee voor een interessante paradox: de wereldvreemde is tegelijkertijd een man van de wereld. De verstrooide en ingetogen Father Brown weet bijgevolg meer over misdaad dan de misdadigers zelf. Geen misdaad of misstap is hem vreemd. Want als priester en biechtvader kent hij de mens in al zijn verdorvenheid.

De zielenredder.

In 1911 was Father Brown de allereerste geestelijke die misdaden oplost. Concurrentie had hij nauwelijks. En van de alomtegenwoordige Sherlock Holmes verschilde de intuïtieve Father Brown dag en nacht.

Had Chesterton eigenlijk wel een detective in gedachten toen hij Father Brown schiep?

De verhalen rond de priester zijn weliswaar puzzels, maar het is Father Brown niet te doen om het oplossen van een mysterie of het vatten van een misdadiger. Op het einde van de dag wil hij zielen redden en de moraliteit herstellen. Het ging de Engelse auteur immers niet om het vermaken van de lezer, maar om het verspreiden van zijn ideeën. En daar was Father Brown de overbrenger van.

Voor dit blog gebruikte ik verschillende bronnen. De trailer bij dit bericht komt van YouTube.