New Grub Street van George Gissing

Over de meedogenloze literaire markt.

Je moet beroemd worden voor je op de aandacht kunt rekenen die je beroemd maakt. Met andere woorden, je moet eerst een reputatie verwerven. Dan pas luistert men onbevooroordeeld naar wat je faam zou rechtvaardigen. Jasper Milvain is daar een fraai voorbeeld van. Je kent hem. Hij weet de juiste mensen aan te spreken en rond zijn tafel te verzamelen. Dat laatste is ook wel de verdienste van zijn weergaloze gade, Amy. Hun huis in Bayswater is niet groot. Maar het voldoet als tijdelijk verblijf voor een jonge letterkundige, die grotere dingen mag verwachten. Let wel, het is niet Jaspers ambitie om romanschrijver te worden, maar redacteur van een belangrijk literair tijdschrift. Je kan hem geen ongelijk geven, want de meeste romanschrijvers verdienen amper het zout op hun patatten (*). Alleen een enkeling, zoals Charles Dickens, kan royaal van zijn pen leven.

Wist je dat Jasper ooit verloofd was met Marian Yule? Ik weet dit uit goede bron. Curieus, niet waar! Moedige vrouw, die Marian. Zoals zij de zorg op zich nam van haar ouders. Geen evidentie, want haar oude heer – God hebben zijn ziel – was een onaangenaam sujet. Herinner je je nog dat bijtend stuk van de oude Yule over Lord Herbert of Cherbury? Vast wel, want het zette kwaad bloed. Maar Marian was niet de juiste partij voor die ambitieuze Jasper.

Mevrouw Milvain is trouwens niemand minder dan Amy Reardon, de weduwe van de onfortuinlijke Edwin Reardon. Kwalijke geschiedenis, die geschiedenis van Reardon. Eigenlijk was de man niet in de wieg gelegd voor romanschrijver. De omstandigheden hadden een romanschrijver van hem gemaakt. Wie zijn brood met literatuur wil verdienen, moet zich namelijk onvermijdelijk bezig houden met fictie. Met zijn eerste romans had Reardon een bescheiden lezerskring opgebouwd. Amy Yule trouwde dus met een veelbelovend schrijver. Maar helaas, het mocht niet zijn! De centen dreef Reardon tot het maken van minderwaardige broodschrijverij (= Grub Street). Hij verloor zijn lezerskring, faam en zijn vrouw. Zijn huwelijk was niet opgewassen tegen de grimmige metgezellen van elke broodschrijver: armoede en honger.

Zoals je weet, is de literaire markt meedogenloos en gebonden aan smaak. Schrijvers zijn ware martelaren van de pen. Menig schrijver sneuvelt. Neem nou, Harold Biffen. Zijn realistische roman, ‘Mijnheer Bailey, kruidenier’ werd neergesabeld. De Fransen weten tenminste een realistische roman te waarderen, de Engelsen daarentegen willen sensatie of melodrama. Geen wonder, dat het realistische werk van George Gissing (1857-1903) niet de waardering kreeg, die het verdiende. Zijn ‘New Grub Street’ over de situatie van letterkundigen in zijn tijd is nochtans een werkelijk voortreffelijk staaltje van geestig vermaak met de grote L van literatuur.

Bij alle goden, mag ‘New Grub Street’ voor eeuwig en altijd menig bibliotheek sieren en menig lezer vervoeren!

(*) Het zout op je patatten (aardappelen) verdienen is een typisch Vlaamse uitdrukking. In Nederland verdient men (niet) het zout in zijn pap.

 

Oorspronkelijke titel: New Grub Street.
Datum van publicatie: 1891.

Over kunst en kitsch

Naast boeken bespreken neem ik af en toe ook mijn leeswereld onder de loep. Vandaag heb ik het over literatuur en lectuur. Of kunst en kitsch. 

Literatuur heeft waarde. Volgens sommige hebben onder meer thrillers, westerns, science fiction- en liefdesverhalen weinig tot geen waarde. Sinds 2000 zijn er de literaire thrillers, wat eigenlijk een synoniem is voor spannend boek. Het is een label gegeven door uitgevers aan boeken, die bij voorbeeld psychologische diepgang hebben. Ze zijn overigens enorm populair, de literaire thrillers. Met andere woorden zij hebben ontspanningswaarde voor heel wat lezers. Toch gaan sommige schrijvers en literaire kenners zeggen dat ze geen literaire waarde hebben mits ze vaak op clichés drijven. Ze zijn lectuur en het label literair is gewoon een marketingtruc. Het lijkt me echter dat clichés hun nut hebben, en niet echt te vermijden zijn. Ook niet in de literatuur. Of is het nu lectuur.

Je hebt dus lectuur en je hebt literatuur. Lectuur is alles wat gelezen kan worden, terwijl literatuur kunst is. Schrijvers van literatuur willen de lezer aan het denken zetten, zijn origineel in taal of verhaalstructuur en creëren personages met diepgang. Ook las ik eens ergens dat een literair werk sowieso boven de pet gaat van de gemiddelde lezer. Het is het soort boek dat je leest zonder te begrijpen waar het nu over gaat. Zo beetje als een kunstwerk, dat je niet mooi vindt – om niet te zeggen geklieder, maar waar iedereen van zegt dat het exceptioneel is. Zo is klassieke muziek sowieso kunst, terwijl rock dat niet is. Het zijn uiteindelijk kenners die bepalen wat literatuur en wat lectuur is. Ze blijken het echter niet altijd met elkaar eens te zijn.

Ik heb al vaak gemerkt bij het opzoekingswerk voor mijn berichten rond auteurs, klassiekers en fictieve helden, dat het ook verandert in de tijd. ‘Dracula’ van Bram Stoker is een van de klassiekers die je moet gelezen hebben voor je sterft, terwijl het voor de Victorianen een spannend verhaal was. Stel dat ‘Dracula’ na 2000 geschreven was, het had allicht het label, literaire thriller meegekregen. Intussen was er dan een ware tsunami geweest van allerlei boeken over vampieren, want een origineel idee kent sowieso navolging. Dat was al zo in Stokers tijd. Dus hoe origineel kan een geschreven werk nog zijn? Ze zijn er zeker wel, maar lijken me eerder zeldzaam.

Terwijl literatuurspecialisten zich buigen over wat nu wel of niet kunst is, beperk ik me gewoon tot genieten van een goed boek. Wat ik beschouw als een goed boek, kan een ander beschouwen als een draak van een boek en vice versa. Los van wat kenners en specialisten ter zake menen, het laatste woord ligt uiteindelijk bij de lezer. Bij mij en bij jou, dus. Of er nu kunst of kitsch in onze boekenkasten staat, het zal ons worst wezen. De vijfde regel van schrijver Daniel Pennacs manifest over de rechten van de lezer luidt overigens: het recht om alles te lezen.

Meer weten over onze rechten als lezer? Lees Daniel Pennacs essay. Of googel op ‘The rights of the reader’ by Daniel Pennac.

 

De foto bij dit blog komt van Pixabay.