Het ultieme anti-oorlogsboek

Boeken leiden tot ontdekkingen. Ze leren of vertellen ons iets over de tijd waarin we leven of over het verleden, over anderen of onszelf, over onze cultuur of andere culturen. Sommige boeken, vaak aangeduid als klassieker, blijven ons ontroeren of beklijven, ook al zijn ze decennia of eeuwen geleden geschreven. 

Op de vooravond van wapenstilstand, ter nagedachtenis van de Groote Oorlog, wil ik even stilstaan bij het het ultieme anti-oorlogsboek: ‘Im Westen nichts Neues – Van het Westelijk Front geen nieuws’ van de Duitse schrijver Erich Maria Remarque. Het boek vertelt het verhaal van Paul Baumer, 19 jaar. Paul en zijn klasgenoten worden in 1916 overgehaald dienst te nemen in het leger. Van Pauls klas sneuvelt de één na de ander. Ook Paul sneuvelt in oktober 1918.

Er fiel im Oktober 1918, an einem Tage, der so ruhig und still war an der ganzen Front, dass der Heeresbericht sich nur auf den Satz beschränkte, im Westen sei nichts Neues zu melden. Er war vorübergesunken und lag wie schlafend an der Erde. Als man ihn umdrehte, sah man, dass er sich nicht lange gequält haben konnte; – sein Gesicht hatte einen so gefassten Ausdruck, als wäre er beinahe zufrieden damit, dass es so gekommen war.

erich-maria-remarque-1898-1970
Schrijver Erich Maria Remarque (geboren Remark)

Schrijver Remarque werd eveneens in 1916 opgeroepen om zijn legerdienst te vervullen en geraakte verscheidene keren gewond aan het Westelijk Front. De eerste uitgever, aan wie Remarque zijn manuscript in 1928 aanbod, weigerde het te publiceren. De tweede uitgever, Ullstein,  publiceerde het boek in 1929, nadat fragmenten van het manuscript in de Duitse krant ‘Vossische Zeitung waren verschenen en succesvol waren onthaald. Ondanks de politieke controversie werden er tijdens de eerste 3 maanden in Duitsland alleen al 1 miljoen exemplaren verkocht. Vanaf 1927 roemde de nationaal-socialisten namelijk de heldenmoed en opofferingsgezindheid van de Duitse soldaten tijdens de Eerste Wereldoorlog. Het kwam de nationaal-socialisten dan ook slecht uit dat Remarque een heel realistisch beeld van de oorlogsgruwel gaf. Kritiek vanuit die hoek bleef niet uit. Voor de nationaal-socialisten was ‘Van het Westelijk Front geen nieuws’ geschiedsvervalsing, en had de schrijver geen legerdienst vervuld en was hij joods.

Niet alleen in Duitsland deed het boek het goed: in de eerste 18 maanden na verschijning stond de teller al op 2,5 miljoen exemplaren in 22 talen. Dit immense succes maakte van Erich Maria Remarque de bekendste en meest gelezen auteur van de Duitse literatuur in de twintigste eeuw. In 1930 volgde de verfilming van Lewis Milestone. De film werd in Duitsland echter door de nationaal-socialisten geboycot.

Met het aan de macht komen van de nationaal-socialisten in 1933 werden alle exemplaren ‘Van het Westelijk Front geen nieuws’ en zijn opvolger ‘Der Weg zurück’  openbaar verbrand, en het literair werk van Remarque verboden. De schrijver week, net als vele andere schrijvers, uit naar Zwitserland en emigreerde in 1939 naar de Verenigde Staten.

Elfriede Scholz, de jongste zus van Erich M. Remarque werd in 1943 gearresteerd. Zij werd veroordeeld en terechtgesteld voor de ondermijning van de Duitse moraal. Blijkbaar had zij gezegd dat de oorlog niet lang ging duren. Bij haar veroordeling stelde de rechter, dat ze haar broer weliswaar niet meer konden arresteren, maar dat zij haar lot niet zou ontlopen. Haar broer gold toen al drie jaar als verrader des vaderlands en was intussen al het Duitse staatsburgerschap ontnomen.

Naast zijn anti-oorlogsroman schreef Remarque nog verschillende andere boeken. Enkel ‘Van het Westelijk Front geen nieuws’ is internationaal gekend en geliefd als een literaire getuigenis van een zinloze oorlog.

Bron: Wikipedia en Bookdrum

Gepubliceerd door

daniellecobbaertbe

Lezen doe ik in het Nederlands, Engels en Duits. Ik lees zowel 'echte' boeken als e-boeken en luister heel graag naar audioboeken.