Meursaults absurde bestaan

“Aujourd’hui, maman est morte. Ou peut-être hier, je ne sais pas.”

Weinig openingszinnen zijn zo beroemd geworden als de eerste woorden van De vreemdeling (L’Étranger) van Albert Camus. Toen de roman in 1942 verscheen, kon niemand vermoeden dat hij zou uitgroeien tot een van de invloedrijkste boeken van de twintigste eeuw.

Meursault tegen de wereld.

De verteller van het verhaal is Meursault, een Fransman die in het koloniale Algerije woont. Al vanaf de eerste pagina blijkt dat hij anders is dan de mensen om hem heen. Wanneer zijn moeder sterft, reageert hij niet volgens de verwachtingen van de samenleving. Hij huilt niet, toont weinig verdriet en lijkt zich eerder bezig te houden met de praktische kant van de begrafenis dan met het verlies zelf.

Wanneer Meursault op een zonovergoten strand een Arabier doodschiet, komt hij terecht voor de rechtbank. Daar blijkt al snel dat niet alleen de moord wordt berecht. De rechters en aanklagers lijken minstens even geschokt door zijn gedrag tijdens de begrafenis van zijn moeder. Meursault wordt niet alleen veroordeeld om wat hij heeft gedaan, maar ook om wie hij is: iemand die niet liegt over zijn gevoelens.

De vrijheid van het absurde.

Zelfs in zijn dodencel verzet hij zich tegen de gedachte dat een hogere macht betekenis zou kunnen geven aan zijn lot. “Il me restait peu de temps. Je ne voulais pas le perdre avec Dieu.” Hij heeft nog maar weinig tijd en wil die niet verspillen aan God.

Juist op dat moment bereikt hij een vorm van vrijheid. Door de zinloosheid van zijn bestaan te aanvaarden, bevrijdt hij zich van de verwachtingen van anderen. Het leven blijft eindig en onverklaarbaar, maar hoeft daarom niet minder echt te zijn. De roman vormt daarmee een van de scherpste uitwerkingen van Camus’ visie op het absurde. Volgens de schrijver verlangt de mens naar orde, betekenis en verklaringen, maar blijft het universum hardnekkig zwijgen. Uit de botsing tussen die behoefte aan zin en het zwijgen van de wereld ontstaat wat Camus het absurde noemt. Tegelijk houdt hij ons een ongemakkelijke vraag voor: hoeveel van ons leven wordt bepaald door wat wij werkelijk voelen, en hoeveel door wat anderen van ons verwachten?

De geboorte van een klassieker.

Het succes van deze ogenschijnlijk eenvoudige roman kwam niet vanzelf. Ook de weg naar publicatie verliep minder vanzelfsprekend dan vaak wordt gedacht.

Voor zijn debuut kreeg de jonge Camus steun van schrijver André Malraux. Via zijn vriend Pascal Pia, journalist en medeoprichter van Alger Républicain, kwam hij in contact met Malraux’ kring. Camus ontmoette Malraux voor het eerst in 1940, onder meer naar aanleiding van een besloten vertoning van diens film Espoir. Toen Camus het manuscript van L’Étranger had voltooid, bezorgde Pia het aan Malraux. Die herkende meteen de uitzonderlijke kwaliteiten van het verhaal, maar kwam tegelijk met een aantal concrete stilistische en inhoudelijke suggesties. Dat de meest prestigieuze Franse romanschrijver van zijn generatie zijn werk zo hoog aansloeg, moet voor Camus een enorme aanmoediging zijn geweest. Hij nam de opmerkingen serieus en verwerkte ze in zijn manuscript.

Op 19 mei 1942 verscheen L’Étranger bij Gallimard in Parijs. Dat de roman überhaupt kon verschijnen terwijl Frankrijk bezet was, kwam doordat hij binnen de grenzen van de Duitse censuur bleef. De eerste oplage bedroeg 4.400 exemplaren, opmerkelijk veel voor een vrijwel onbekende schrijver uit Algerije. Hoewel Camus wegens ziekte niet actief kon deelnemen aan de gebruikelijke Parijse promotie van zijn boek, trok L’Étranger al snel aandacht door zijn sobere stijl en ongewone thematiek. Een jaar later droeg Jean-Paul Sartre met zijn lovende essay aanzienlijk bij aan de intellectuele erkenning van de roman. Na de oorlog groeide Camus bovendien uit tot een bekende publieke figuur dankzij zijn werk voor het Franse verzet.

Met het onverwachte succes van La Peste (1947) brak Camus definitief door bij een breed publiek. De aandacht die zijn nieuwe roman kreeg, bracht ook hernieuwde belangstelling voor L’Étranger met zich mee. Daardoor groeide de roman geleidelijk uit van een veelbelovend debuut tot een van de meest gelezen en besproken werken uit de moderne Franse literatuur.

Dit blogstuk kreeg in oktober 2026 een update.