Broer van Mahir Guven

Geen ruggengraat, geen echte Fransen, geen echte Syriërs, geen echte autochtonen, geen echte allochtonen, geen christenen, geen moslims. Buitenlander zonder te weten waarom.

Tussen loyaliteit en angst

Hun moeder stierf onverwachts en liet hen en hun vader verweesd achter. Hun ouwe is een Syriër die zichzelf communist noemt. Zijn geloof leerden de broers kennen via hun Syrische oma.

Op vakantie in Bretagne, bij hun andere oma, bracht broertje zijn tijd vooral door met meneer pastoor. Hij had al van jongs af iets met geloof. Broer ging pas naar de moskee nadat broertje naar Syrië vertrok — naar Sham, zoals ze in de buurt zeggen. Naar het land van de gekken. Het vertrek van broertje heeft hun vader kapotgemaakt; dat zie je aan de nieuwe rimpels boven zijn dikke wenkbrauwstreep.

Broertje werd verpleger. Broer daarentegen, hosselde (*) nadat hij uit het leger ontslagen werd. Nu werkt broer als Uber-taxichauffeur. Hij maakt dagen van elf uur en heeft veel te veel tijd om na te denken. Kief, wiet en stuf blijven deel van zijn leven. Verder is hij een snitch (**) voor de politie.

Op een avond krijgt broer telefoon: broertje komt naar huis.

In 2018 won de Frans‑Turks‑Koerdische schrijver Mahir Guven (1986) de Prix Goncourt du Premier Roman met Grand frère. De titel verraadt meteen wie vooral aan het woord is. Als gast uit de banlieue spreekt broer straattaal, wat de roman iets aparts geeft. Zijn grappen zijn snedig en raak, waardoor Broer kritisch en tegelijk licht blijft.

Broertjes verhaal is droger. Hij is de serieuze. Via hem kom je te weten waarom hij uiteindelijk de wapens opneemt. Guven schreef de roman omdat hij wou begrijpen waarom jonge mensen naar Syrië vertrokken en een geslaagde dood boven een geslaagd leven verkozen. Tegelijk vertelt hij het verhaal van twee hechte broers die elk op hun manier worstelen met hun biculturele achtergrond.

Helemaal in het laatste hoofdstuk kom je de namen van de broers te weten — en de betekenis ervan. Dan blijkt ook dat Broer een what if story is: wat als je broertje, die zonder boe of bah naar Syrië vertrok, plots terug naar huis komt?

Broer komt in gewetensnood. Volgens de advocaat die hij raadpleegt, is hij medeplichtig aan terrorisme als hij zijn broertje helpt. Maar broertje is een van zijn ballen. Dood of levend, broertje is bij hem, overal, de hele tijd, in elk gebaar, in elk woord. Maar kan hij het zich als ex‑dealer wel permitteren om hem te helpen? Wat doorweegt is de onzekerheid over wat broertje gedaan heeft, en tot wat hij in staat is. Het zal je broertje maar wezen!

(*) dealde.
(**) informant.