Waarvan wolven dromen van Yasmina Khadra

Verhaal van een radicalisering.

Waar dromen wolven van? Wanneer ze tussen twee voldane grommen, het verse bloed oplebberen van hun prooi, vastgeklit aan hun weerzinwekkende muil zoals de schimmen van onze slachtoffers aan ons.

Ooit was Nafa Walid getuige van een ‘ongeluk’. Zag hij het gezicht van een jong meisje tot pulp slaan. Enkele uren daarvoor had het meisje de nacht doorgebracht met Mohammed Raja. Gedegouteerd door het gebeuren gaf Nafa zijn ontslag bij de rijke Raja’s. Intussen heeft hij zelf gemoord, kelen overgesneden en verkracht. Nu wacht hij op de bevrijding van zijn duisternis. Wacht hij op een fataal schot.

Ooit droomde Nafa van een carrière als acteur. Was hij ervan overtuigd dat hij ter wereld was gekomen om te behagen, te verleiden en harten te veroveren. Na zijn debacle bij de Raja’s en het bedrog door een kameraad kon Nafa niets meer verwachten van het leven. Enkel het geloof gaf zin aan zijn ellende. Enkel de fundamentalisten boden een uitweg.

Nafa’s verhaal speelt zich niet in deze tijd af, maar in de jaren 90 tijdens de Algerijnse Burgeroorlog. ‘Waarvan wolven dromen’ geeft een scherpe analyse van het toenmalige Algerije, dat overspoeld werd door een fundamentalistische vloedgolf. Mohammed Moulessehoul, beter gekend onder zijn pseudoniem Yasmina Khadra werkte toen als commandant in het Algerijnse leger. Hier moet hij de ervaring hebben opgedaan om geloofwaardig te schrijven over radicalisering, de mechanismen die aan de grondslag liggen van radicalisering, en fanatisme in het algemeen. Ondanks de cultuur en de achtergrond van de personages heeft het verhaal iets universeel. Wat vooral opvalt in ‘Waarvan wolven dromen’, is Khadra’s vakkundig en doeltreffend gebruik van taal. Met momenten is zijn taal poëtisch, ietwat gezwollen met sluimerend cynisme. Maar evengoed choqueert Khadra met terloopse vermeldingen van begane wreedheden, en met scènes die uit het scenario van een documentaire lijken te komen. Een aanrader.

De zwaluwen van Kabul van Yasmina Khadra

Zij zijn een geruïneerde middenstaander en zijn vrouw die haar beroep niet meer mag uitoefenen, een cipier en zijn echtgenote die vecht tegen een ongeneeslijke ziekte. Zij wonen in Kabul, een stad die onder de Taliban verworden is tot een stad in vergevorderde staat van ontbinding. De Afghaanse akkers zijn enkel nog slagveld, strijdtoneel en begraafplaats. De mannen zijn geestelijk bedwelmd door de gebeurtenissen en de dagelijkse realiteit, en doen dingen die ze niet voor mogelijk hadden gehouden.

Voor Yasmina Khadra is een roman een middel om de waarheid toegankelijk te maken. Enkel fictie vertelt volgens de Algerijnse auteur de waarheid en dat bewijst hij met ‘De zwaluwen van Kabul’. Op het eerste zicht vertelt Khadra een simpel verhaal. Toch is ‘De zwaluwen van Kabul’ complex en opmerkelijk genuanceerd. Het geweld en vooral de zinloosheid van dat geweld zit hem in de details. De vrouwen in zijn verhaal zijn opmerkelijk sterk. De zwaluwen in de titel slaat overigens op de vrouwen in hun burqa’s.

‘De zwaluwen van Kabul’ was het eerste boek in Khadra’s trilogie rond islamistisch extremisme. In tegenstelling tot ‘Aanslag’ en ‘De sirenen van Bagdad’ waar Khadra individuele drama’s belicht, belicht hij in ‘De zwaluwen van Kabul’ het trauma van een volk.

Aanslag van Yasmina Khadra

De Israëlische chirurg, Amin Jafaari, heeft al meermaals slachtoffers van terreuraanslagen uit de klauwen van de dood gered. Zoals zijn naam doet vermoeden, is hij van Palestijnse afkomst. Samen met zijn vrouw Sihem woont hij in een prachtig huis in van een de meest chique buurten van Tel Aviv. De Jafaari’s kunnen zich alles veroorloven waarvan ze dromen.

“Terreur mikt altijd
in eerste instantie op het hart.”

Op een dag, totaal onverwacht, komt de hemel naar beneden. Een zelfmoordenaar blaast zichzelf op in een restaurant in het centrum. Hierbij komt Sihem om. Al snel blijkt dat zij geen slachtoffer van terreur is, maar de zelfmoordenaar. Vanaf dat moment is Amins leven niet meer hetzelfde. Hoe kan het zijn dat de vrouw, waarmee hij vijftien jaar lief en leed deelde, zichzelf opblies?  Het moet ook zijn schuld zijn, want waarom gaf zij anders de voorkeur aan de dood boven hun gelukkig leven samen…

Amin heeft zich altijd afzijdig gehouden van het Israëlisch-Palestijns conflict, maar nu moet hij zich tegen wil en dank verdiepen in dat conflict. Hij wil immers begrijpen wat zijn vrouw dreef. Tijdens zijn zoektocht naar haar motieven komt hij terecht in een wereld, die lijnrecht tegenover de zijne staat, en die hij niet kan bevatten. Sihem heeft echter iets in gang gezet, dat ook Amin zal treffen.

Als lezer kan je ‘Aanslag’ makkelijk op een paar dagen lezen. Amins zoektocht leest namelijk als een spannend verhaal. Het is evenwel een spannend verhaal met duidelijke ideeën en meningen. Je kan het evenwel ook lezen als een emotionele zoektocht, want Amin wordt voortdurend met zichzelf geconfronteerd.

Net als ‘De sirenen van Bagdad‘ maakt ‘Aanslag’ deel uit van een trilogie rond islamistisch fundamentalisme. ‘Aanslag’ is merkelijk evenwichtiger dan ‘De sirenen van Bagdad’. Knap zijn vooral de parallellen die Khadra doorheen het verhaal weet te weven, en die aantonen hoe waanzinnig het Israëlisch-Palestijns conflict wel niet is. Een aanrader.