Onvoltooide geschiedenis van Boualem Sansal

“Er is één mensheid, er zijn er geen zesendertig, en zij draagt het kwaad in haar merg in zich.”

Taboedoorbrekende roman.

Mijn broer had een leidinggevende functie bij een groot Amerikaans bedrijf. Een knap vrouwtje, huisje, autootje en een creditcard. Elke minuut van zijn leven was gevuld. Ik, daarentegen, hing 24 uur per dag rond met het tuig van onze wijk. Ik ontliep mijn broer. Had geen zin in zijn preken. Ik kreeg het benauwd, telkens wanneer hij de brave burger uithing.

Op 24 april 1996 stapte Rachel uit het leven. Ik was sprakeloos. Zelfmoord komt veel voor in de wijk. Maar hier ging het om mijn broer. Dagenlang dacht ik aan van alles en nog wat: een liefdesgeschiedenis, een geldkwestie, een ongeneeslijke ziekte…Maar dan belde Com’Dad de wijkcommissaris me op. Hij gaf me het dagboek van Rachel. 

Rachels taal was de mijne niet. Ik las zijn dagboek met een woordenboek. Ook had hij het over dingen waar ik nog nooit over gehoord had. Ik werd ziek van wat ik las. Bij elke bladzijde dacht ik: dit kan niet. Ik las Rachels dagboek nog eens en nog eens. Hoewel ik een hekel heb aan schrijven, ben ik op een gegeven moment als een bezetene beginnen te schrijven. 

Schrijver Boualem Sansal via Wikimedia Commons

Tijdens een reis door zijn eigen land stuitte Boualem Sansal op een villa van een Duitser. De buren wisten hem te vertellen dat de man, die daar woonde, een gevluchte nazi was. Sansal maakte zich toen de bedenking: wat als die man kinderen heeft. Hoe zouden die kinderen dan omgaan met het naziverleden van hun vader. Deze stelling werkte hij uit in ‘Onvoltooide geschiedenis’. 

Omdat de Holocaust een taboeonderwerp is in de Arabische wereld is ‘Onvoltooide geschiedenis’ taboedoorbrekend. In Algerije is deze roman dan ook verboden. In eerste instantie gaat deze gelaagde roman over de morele implicaties van de Holocaust. In tweede instantie trekt de Algerijnse auteur in zijn verhaal parallellen tussen het moslimfundamentalisme en het nazisme.

Zijn thema’s weet Sansal over te brengen via Malrich, een hangjongere en Rachel, een modelimmigrant. Rachel en Malrich Shiller zijn de zonen van een Duitse vader en een Algerijnse moeder. De 7-jarige Rachel kwam in 1970 naar Frankrijk. Malrich kwam in 1985, hij was toen 8. De broers werden ondergebracht bij een vriend van hun vader, oom Ali. Hun vader hebben ze sinds hun jeugd niet meer gezien.

“Het zijn toestanden van gisteren, maar tegelijkertijd geeft het leven altijd hetzelfde te zien en dus kon dit unieke drama zich herhalen.”

Het verhaal van de broers is opgevat als een dagboek. Het hoofddagboek is dat van Malrich. Naast zijn verhaal lees je ook stukken uit Rachels dagboek. Net als zijn broer zoekt Malrich naar antwoorden op de vragen van Primo Levi in ‘Is dit een mens’. Terwijl er bij Rachel iets in zijn hoofd knapt, beseft Malrich dat hij moet getuigen. Zijn getuigenis gaat over het gedrag van de moslimfundamentalisten, en hoe zij hun wetten opleggen aan de bewoners van een wijk in een Parijse voorstad. Want het leven geeft inderdaad altijd hetzelfde te zien.

Oorspronkelijke titel: Le village de L’Allemand ou Le journal des frères Shiller.
Jaar van publicatie: 2008.

Waarvan wolven dromen van Yasmina Khadra

Verhaal van een radicalisering.

Waar dromen wolven van? Wanneer ze tussen twee voldane grommen, het verse bloed oplebberen van hun prooi, vastgeklit aan hun weerzinwekkende muil zoals de schimmen van onze slachtoffers aan ons.

Ooit was Nafa Walid getuige van een ‘ongeluk’. Zag hij het gezicht van een jong meisje tot pulp slaan. Enkele uren daarvoor had het meisje de nacht doorgebracht met Mohammed Raja. Gedegouteerd door het gebeuren gaf Nafa zijn ontslag bij de rijke Raja’s. Intussen heeft hij zelf gemoord, kelen overgesneden en verkracht. Nu wacht hij op de bevrijding van zijn duisternis. Wacht hij op een fataal schot.

“De agenten zijn opgehouden met schieten. Ik zie er een, verscholen achter een washok, op het dak van een krot. Hij slaat ons gade door het vizier van zijn geweer, zijn vinger aan de trekker.”

Ooit droomde Nafa van een carrière als acteur. Was hij ervan overtuigd dat hij ter wereld was gekomen om te behagen, te verleiden en harten te veroveren. Na zijn debacle bij de Raja’s en het bedrog door een kameraad kon Nafa niets meer verwachten van het leven. Enkel het geloof gaf zin aan zijn ellende. Enkel de fundamentalisten boden een uitweg.

Nafa’s verhaal speelt zich niet in deze tijd af, maar in de jaren 90 tijdens de Algerijnse Burgeroorlog. ‘Waarvan wolven dromen’ geeft een scherpe analyse van het toenmalige Algerije, dat overspoeld werd door een fundamentalistische vloedgolf. Mohammed Moulessehoul, beter gekend onder zijn pseudoniem Yasmina Khadra werkte toen als commandant in het Algerijnse leger. Hier moet hij de ervaring hebben opgedaan om geloofwaardig te schrijven over radicalisering, de mechanismen die aan de grondslag liggen van radicalisering, en fanatisme in het algemeen. Ondanks de cultuur en de achtergrond van de personages heeft het verhaal iets universeel. Wat vooral opvalt in ‘Waarvan wolven dromen’, is Khadra’s vakkundig en doeltreffend gebruik van taal. Met momenten is zijn taal poëtisch, ietwat gezwollen met sluimerend cynisme. Maar evengoed choqueert Khadra met terloopse vermeldingen van begane wreedheden, en met scènes die uit het scenario van een documentaire lijken te komen. Een aanrader.

Oorspronkelijke titel: A Quoi Rêvent Les Loups?
Jaar van publicatie: 1999.

De zwaluwen van Kabul van Yasmina Khadra

Het trauma van het Afghaanse volk.

Zij zijn een geruïneerde middenstaander en zijn vrouw die haar beroep niet meer mag uitoefenen, een cipier en zijn echtgenote die vecht tegen een ongeneeslijke ziekte. Zij wonen in Kabul, een stad die onder de Taliban verworden is tot een stad in vergevorderde staat van ontbinding. De Afghaanse akkers zijn enkel nog slagveld, strijdtoneel en begraafplaats. De mannen zijn geestelijk bedwelmd door de gebeurtenissen en de dagelijkse realiteit, en doen dingen die ze niet voor mogelijk hadden gehouden.

Voor Khadra is een roman een middel om de waarheid toegankelijk te maken. Enkel fictie vertelt volgens hem de waarheid en dat bewijst hij met ‘De zwaluwen van Kabul’. Op het eerste zicht vertelt Khadra een simpel verhaal. Toch is ‘De zwaluwen van Kabul’ complex en opmerkelijk genuanceerd. Het geweld en vooral de zinloosheid van dat geweld zit hem in de details. De vrouwen in zijn verhaal zijn opmerkelijk sterk. De zwaluwen in de titel slaat overigens op de vrouwen in hun burqa’s.

‘De zwaluwen van Kabul’ was het eerste boek in zijn trilogie rond islamistisch extremisme. In tegenstelling tot ‘Aanslag’ en ‘De sirenen van Bagdad’ waar Khadra individuele drama’s belicht, belicht hij in dit boek het trauma van een volk.

Oorspronkelijke titel: Les Hirondelles de Kaboul.
Jaar van publicatie: 2002.