Een zachte hand van Leïla Slimani

recensie (2) (1)

De nanny als wegwerpproduct.

Myriam Massé is in shock. Zij was vroeger thuisgekomen want zij wou met de kinderen naar de draaimolen. Aangekomen in haar appartement schreeuwt zij zichzelf schor. Adam is dood. Zijn levenloos lichaam drijft tussen de speeltjes. Mila is in allerijl naar het ziekenhuis gebracht, maar zij zal de aanval niet overleven.

Myriam wil haar baan als advocaat hervatten, maar met twee kleine kinderen is dat niet evident. Haar man, Paul maakt bezwaar als zij spreekt over een nanny. Toch gaat Myriam op zoek. Met Louise heeft zij het getroffen; zij is de perfecte nanny. Niet alleen zorgt Louise voor de kinderen, zij zorgt ook voor het huishouden. Myriam en Paul zijn het niet altijd eens met hoe zij de kinderen opvoedt, maar tijd om daar bij stil te staan, nemen ze niet. Dat Louise bijna dag en nacht in de weer voor hen is, en geen eigen leven heeft, is ver van hun bed. Nanny’s zijn eigenlijk wegwerpproducten. Je gebruikt ze zolang je ze nodig hebt.

Het aanklagen van de nanny als wegwerpproduct was aanvankelijk Leïla Slimani’s uitgangspunt voor ‘Een zachte hand’. Zij zat op een gegeven moment vast met haar verhaal, en kreeg een eurekamoment toen zij las over een Amerikaanse nanny die de kinderen van haar werkgever had vermoord. De moord op de kinderen Massé werd bijgevolg het uitgangspunt van haar roman. Als lezer verwacht je dan een verhaal dat je vertelt wat Louise dreef tot haar daad. Een antwoord blijft uit. Slimani schept wel een kader en context, maar zij had de moord op de kinderen er evengoed kunnen uitlaten, want zij weet onvoldoende door te dringen in het wezen van de zaak. Haar sterkte ligt duidelijk bij het aan de kaak stellen van wantoestanden. ‘Een zachte hand’ zindert dan ook bij haar messcherpe maatschappelijke observaties. Blijkbaar volstaat dat laatste om een prestigieuze literaire prijs te winnen. Het is de schrijfster van harte gegund, maar ik verwachtte meer.

La chanson douce, 2016. 

Het fantoom van Alexander Wolf van Gajto Gazdanov

recensie (2) (1)

Filosofische ideeën in romanvorm.

“Van al mijn herinneringen,van die eindeloze reeks ervaringen uit mijn leven,is de pijnlijkste de herinnering aan de enige moord die ik heb begaan. Sinds het moment dat die plaatsvond, kan ik me geen dag heugen dat ik er geen spijt over heb gevoeld”.

Het was een van de talloze voorvallen uit de Russische burgeroorlog geweest. Ik reed alleen op een zwarte merrie over een verlaten, verslingerde weg. Toen, in een bocht in de weg mijn paard neerzeeg. Het was neergeschoten. Ik slaagde er nog net in mijn voet uit de stijgbeugel los te maken. Niet ver van me vandaan naderde een ruiter op een wit paard. Ik trok een pistool. Op het moment dat de ruiter zijn teugels losliet schoot ik. Hij zakte uit zijn zadel en viel langzaam op de grond. Ik liep naar de man toe en boog me over hem. Hij was stervende. Plots droeg een windvlaag uit de verte het getrappel van een stel paarden naar me toe. Ik sprong op het witte paard en reed weg. Een paar dagen voor ik Rusland voorgoed verliet, verkocht ik het. Het pistool waarmee ik had geschoten wierp ik weg in de zee.

Parijs, 1936. De anonieme verteller krijgt een Engelstalige verhalenbundel in handen. In de bundel leest hij een verhaal waarin tot in het kleinste detail zijn moord beschreven staat. Voor de man is het duidelijk: de schrijver is diegene waarop hij geschoten heeft. Hij heet Alexander Wolf en woont in Londen. Tijdens een verblijf in Londen gaat de verteller langs bij de uitgever. De uitgever verzekert hem dat Alexander Wolf een Engelsman is en dat het verhaal verzonnen is. Maar terug thuis in Parijs ontmoet de verteller Vladimir Petrovitsj Voznesenski. Vladimir heeft met Sasja Wolf in de Russische burgeroorlog gevochten. Bijna had hij een dodenmis voor zijn vriend laten opdragen, nadat hij hem stervende terugvond. Maar Sasja Wolf overleefde. Vladimir is niet de enige Russische balling in Parijs, die Sasja oftewel Alexander Andrejevitsj kent. Maar waarom is de verteller zo geïnteresseerd in Alexander Wolf?

Gajto Gazdanov vocht in de Russische burgeroorlog, ontvluchtte Rusland en leefde vervolgens als balling in Parijs, waar hij zich ontpopte tot een van de begaafdste Russische emigrant-schrijvers. ‘Het fantoom van Alexander Wolf’ verscheen na de Tweede Wereldoorlog, omstreeks dezelfde periode als ‘De pest’ van Albert Camus.

Net als in ‘De pest’ is het verhaal in ‘Het fantoom van Alexander Wolf’ een manier om filosofische ideeën en gedachten over dood en leven aan te brengen. Gazdanov legde andere accenten. ‘Het fantoom van Alexander Wolf’ gaat onder meer over de dubbele onontkoombaarheid, doden of gedood worden. En de onwaarschijnlijke samenloop van omstandigheden die levens met elkaar verbindt. Het maakt ‘Het fantoom van Alexander Wolf’ tot een bevreemdend, maar intrigerend verhaal. Het einde werkt abrupt met een verteller, die ineens een andere kant van zichzelf laat zien. Toch had het verhaal niet anders kunnen eindigen.

 

Prizrak Aleksandra Wolfa, 1947-1948

Op het scherp van de snede van William Somerset Maugham

recensie (2) (1)

Herinneringen aan Larry Darrell.

Nadat Larry Darrell terugkwam uit Frankrijk, had zijn voogd voorgesteld om te gaan studeren. Larry weigerde. Zijn omgeving stelde zich begripvol op. Larry had het immers zwaar gehad tijdens de Eerste Wereldoorlog, en was twee keer gewond geraakt. Nu is het echter al een jaar geleden dat Larry zijn uniform van de luchtmacht uittrok. Verschillende zakenlui in Chicago boden hem al een job aan, maar Larry bedankte hen. Onlangs sloeg Larry zelfs een baan af, die zijn beste vriend Gray voor hem geregeld had. Het was een pracht van een gelegenheid, want Larry kon in de zaak van Grays vader komen. Zijn beslissing stuit op onbegrip, vooral omdat hij zich intussen verloofd heeft met zijn jeugdvriendin, Isabel.

De familie van zijn verloofde vindt het ongehoord als Larry aankondigt dat hij wil lanterfanten. Zijn verloofde, Isabel is in eerste instantie bereid om te wachten. Tot zij beseft dat Larry het decadente societyleven, waarin ze beide zijn opgegroeid, beu is. Zij wil mooie jurken dragen en lunchen met belangrijke mensen. Dus trouwt ze maar met Larry’s beste vriend, Gray Maturin. Terwijl Larry’s jeugdvrienden leven volgens de waarden van hun stand en goed boeren, gaat Larry op zoek naar de zin van het leven. Momenten van luieren en meditatie wisselt Larry af met werk in een kolenmijn en op een boerderij.

‘Op het scherp van de snede’ omvat Maughams herinneringen aan een man met wie hij zo nu en dan, met lange tussenpozen, in nauwe aanraking kwam. Een man, die hij naar eigen zeggen, had leren kennen via de oom van Isabel. Maugham is namelijk een personage in zijn eigen roman. Een personage dat van lunch naar lunch gaat, cocktails nipt met Gray en Isabel en tot in de vroege uurtje in een bistro praat met Larry. ‘Op de scherp van de snede’ drijft op gesprekken en vlijmscherpe observaties. Vooral de interacties met Isabels oom, de goedhartige maar snobistische Elliott Templeton zijn hemels. Hoewel Maugham aardig is voor zijn personages, is de ironie nooit ver weg. Ook weet hij soms de beweegredenen van zijn personages naar boven te halen via een pittige discussie. Naast een treffend beeld van de kringen waarin Maugham zich beweegt, is er de kritische blik op de tijd, waartegen het verhaal zich afspeelt.

‘Op het scherp van de snede’ is geen verstild tijdsdocument maar een analyse van de kleine en grote menselijke kantjes. Het enige minpuntje: mijn tweedehandse Nederlandstalige versie dateert van 1978 en is redelijk ouderwets. Voor drie euro heb ik evenwel een koopje gedaan, want ‘Op het scherp van de snede’ is geweldig. Een eigentijds vertaalde Nederlandstalige versie van ‘A Razor’s Edge’ zou gepast zijn. William Somerset Maugham was immers een van de meest geliefde schrijvers van zijn tijd, en ‘A Razor’s Edge’ was zijn laatste belangrijke werk.