Het fantoom van Alexander Wolf van Gajto Gazdanov

“Van al mijn herinneringen,
van die eindeloze reeks
ervaringen uit mijn leven,
is de pijnlijkste de herinnering
aan de enige moord die ik heb
begaan. Sinds het moment dat
die plaatsvond, kan ik me geen
dag heugen dat ik er geen spijt
over heb gevoeld”.

Filosofische ideeën in romanvorm.

Het was een van de talloze voorvallen uit de Russische burgeroorlog geweest. Ik reed alleen op een zwarte merrie over een verlaten, verslingerde weg. Toen, in een bocht in de weg mijn paard neerzeeg. Het was neergeschoten. Ik slaagde er nog net in mijn voet uit de stijgbeugel los te maken. Niet ver van me vandaan naderde een ruiter op een wit paard. Ik trok een pistool. Op het moment dat de ruiter zijn teugels losliet schoot ik. Hij zakte uit zijn zadel en viel langzaam op de grond. Ik liep naar de man toe en boog me over hem. Hij was stervende. Plots droeg een windvlaag uit de verte het getrappel van een stel paarden naar me toe. Ik sprong op het witte paard en reed weg. Een paar dagen voor ik Rusland voorgoed verliet, verkocht ik het. Het pistool waarmee ik had geschoten wierp ik weg in de zee.

Parijs, 1936. De anonieme verteller krijgt een Engelstalige verhalenbundel in handen. In de bundel leest hij een verhaal waarin tot in het kleinste detail zijn moord beschreven staat. Voor de man is het duidelijk: de schrijver is diegene waarop hij geschoten heeft. Hij heet Alexander Wolf en woont in Londen. Tijdens een verblijf in Londen gaat de verteller langs bij de uitgever. De uitgever verzekert hem dat Alexander Wolf een Engelsman is en dat het verhaal verzonnen is. Maar terug thuis in Parijs ontmoet de verteller Vladimir Petrovitsj Voznesenski. Vladimir heeft met Sasja Wolf in de Russische burgeroorlog gevochten. Bijna had hij een dodenmis voor zijn vriend laten opdragen, nadat hij hem stervende terugvond. Maar Sasja Wolf overleefde. Vladimir is niet de enige Russische balling in Parijs, die Sasja oftewel Alexander Andrejevitsj kent. Maar waarom is de verteller zo geïnteresseerd in Alexander Wolf?

het fantoom van alexander wolf
‘Prizrak Aleksandra Wolfa’ (1947-1948)

Gajto Gazdanov vocht in de Russische burgeroorlog, ontvluchtte Rusland en leefde vervolgens als balling in Parijs, waar hij zich ontpopte tot een van de begaafdste Russische emigrant-schrijvers. ‘Het fantoom van Alexander Wolf’ verscheen na de Tweede Wereldoorlog, omstreeks dezelfde periode als ‘De pest’ van Albert Camus.

Net als in ‘De pest’ is het verhaal in ‘Het fantoom van Alexander Wolf’ een manier om filosofische ideeën en gedachten over dood en leven aan te brengen. Gazdanov legde andere accenten. ‘Het fantoom van Alexander Wolf’ gaat onder meer over de dubbele onontkoombaarheid, doden of gedood worden. En de onwaarschijnlijke samenloop van omstandigheden die levens met elkaar verbindt. Het maakt ‘Het fantoom van Alexander Wolf’ tot een bevreemdend, maar intrigerend verhaal. Het einde werkt abrupt met een verteller, die ineens een andere kant van zichzelf laat zien. Toch had het verhaal niet anders kunnen eindigen.

Op het scherp van de snede van William Somerset Maugham

Herinneringen aan Larry Darrell.

Nadat Larry Darrell terugkwam uit Frankrijk, had zijn voogd voorgesteld om te gaan studeren. Larry weigerde. Zijn omgeving stelde zich begripvol op. Larry had het immers zwaar gehad tijdens de Eerste Wereldoorlog, en was twee keer gewond geraakt. Nu is het echter al een jaar geleden dat Larry zijn uniform van de luchtmacht uittrok. Verschillende zakenlui in Chicago boden hem al een job aan, maar Larry bedankte hen. Onlangs sloeg Larry zelfs een baan af, die zijn beste vriend Gray voor hem geregeld had. Het was een pracht van een gelegenheid, want Larry kon in de zaak van Grays vader komen. Zijn beslissing stuit op onbegrip, vooral omdat hij zich intussen verloofd heeft met zijn jeugdvriendin, Isabel.

De familie van zijn verloofde vindt het ongehoord als Larry aankondigt dat hij wil lanterfanten. Zijn verloofde, Isabel is in eerste instantie bereid om te wachten. Tot zij beseft dat Larry het decadente societyleven, waarin ze beide zijn opgegroeid, beu is. Zij wil mooie jurken dragen en lunchen met belangrijke mensen. Dus trouwt ze maar met Larry’s beste vriend, Gray Maturin. Terwijl Larry’s jeugdvrienden leven volgens de waarden van hun stand en goed boeren, gaat Larry op zoek naar de zin van het leven. Momenten van luieren en meditatie wisselt Larry af met werk in een kolenmijn en op een boerderij.

‘Op het scherp van de snede’ omvat Maughams herinneringen aan een man met wie hij zo nu en dan, met lange tussenpozen, in nauwe aanraking kwam. Een man, die hij naar eigen zeggen, had leren kennen via de oom van Isabel. Maugham is namelijk een personage in zijn eigen roman. Een personage dat van lunch naar lunch gaat, cocktails nipt met Gray en Isabel en tot in de vroege uurtje in een bistro praat met Larry. ‘Op de scherp van de snede’ drijft op gesprekken en vlijmscherpe observaties. Vooral de interacties met Isabels oom, de goedhartige maar snobistische Elliott Templeton zijn hemels. Hoewel Maugham aardig is voor zijn personages, is de ironie nooit ver weg. Ook weet hij soms de beweegredenen van zijn personages naar boven te halen via een pittige discussie. Naast een treffend beeld van de kringen waarin Maugham zich beweegt, is er de kritische blik op de tijd, waartegen het verhaal zich afspeelt.

‘Op het scherp van de snede’ is geen verstild tijdsdocument maar een analyse van de kleine en grote menselijke kantjes. Het enige minpuntje: mijn tweedehandse Nederlandstalige versie dateert van 1978 en is redelijk ouderwets. Voor drie euro heb ik evenwel een koopje gedaan, want ‘Op het scherp van de snede’ is geweldig. Een eigentijds vertaalde Nederlandstalige versie van ‘A Razor’s Edge’ zou gepast zijn. William Somerset Maugham was immers een van de meest geliefde schrijvers van zijn tijd, en ‘A Razor’s Edge’ was zijn laatste belangrijke werk.

 

De teddybeer van Georges Simenon

de teddybeer
L’Ours en péluche (1961)

De neergang van een gynaecoloog.

Jean Chabot maakt zich constant zorgen om hoe de anderen hem zien. Als hij dan ook nog professioneel tekort schiet, is het hek helemaal van de dam. Wat met zijn reputatie? Wat zal er met zijn gezin gebeuren als hij er niet meer is? Voor iedereen is hij de sterke man en iedereen komt zijn ellende bij hem uitstorten. Maar kennen ze hem wel? Zelfs zijn vrouw kent hem niet. Ook zijn maîtresse beseft niet, dat hij buiten zijn professionele activiteiten als gynaecoloog is opgehouden te bestaan. Het leven valt Jean al lang zwaar, en na de dood van ‘teddybeer’ is het erger geworden.

Is de dood van ‘teddybeer’ nu de spreekwoordelijke druppel die de emmer doet overlopen bij Jean, of is er meer aan de hand? ‘De teddybeer’ geeft een indrukwekkend portret van een man die behoorlijk vervreemd is van zichzelf en zijn omgeving. Ook is het verhaal zo geschreven dat je makkelijk verkeerde conclusies kan trekken. Ondanks het trage tempo zijn er de nodige eigenaardigheden, die voor spanning zorgen en er ook voor zorgen dat je blijft lezen. Enkel het einde is weliswaar minder dramatisch dan je zou verwachten, hoewel het past bij het personage en de vreemde situatie waarin hij zich bevindt.

Kortom: ‘De teddybeer’ mag zeker niet ontbreken in je Simenon lectuur.