Republiek van licht van Andrés Barba

recensie (2) (1)

De 32 kinderen.

Toen hij naar San Christóbal kwam, was hij een jonge medewerker van Sociale Zaken die net promotie had gemaakt. Bij het nieuws van zijn overplaatsing vroeg hij zijn geliefde Maia ten huwelijk. Zij kwam oorspronkelijk uit San Christóbal, was drie jaar ouder dan hij en moeder van een meisje van negen. Zoals Maia vertelde over haar geboorteplaats, leek het een paradijselijk oord met zijn jungle en subtropisch klimaat. Bij aankomst kwam de armoede van de streek in al haar rauwheid op hem af. “De echte kleur van de dood is groen. Niet wit of zwart. Het groen van de jungle dat alles verzwelgt, die dorstige, opzichtige, verstikkende, machtige massa, waar de zwakken de sterken ondersteunen, de groten de kleinen het licht benemen en alleen de microscopische of minuscule de giganten aan het wankelen kan brengen.”

Zes maanden later kwam het probleem van kinderbedelarij ter discussie bij de afdeling Sociale Zaken. Ze waren uit het niets verschenen, de smerige kinderen met warrige haren en zonverbrande gezichten. De 32 kinderen spraken een onverstaanbare taal. Niemand wist wie ze waren en waar ze vandaan kwamen. Ze hadden honger, stalen en waren gewelddadig. Wanneer ze twee volwassenen neerstaken in een supermarkt, nam de angst voor de 32 hand over hand toe. Bovendien had het voorval in de supermarkt een verheviging van het geweld tot gevolg. Vervolgens begonnen er kinderen te verdwijnen. Kinderen uit gegoede families van San Christóbal.

In ‘Republiek van licht’ reflecteert de gemeenteambtenaar van Sociale Zaken op de gebeurtenissen van meer dan twintig jaar geleden. De openingszin trekt je al meteen het verhaal in, en het dunne werkje is zo uit. Een avond, meer heb je niet nodig voor deze mooie roman. ‘Republiek van licht’ doet denken aan ‘De pest‘ van Albert Camus. Net als in ‘De pest’ verandert het leven in een kleine stad ingrijpend. Bij Camus zijn het ratten, bij Barba kinderen, die het leven ontregelen. Terwijl Camus zijn filosofie verhaalde, maakte Barba gebruik van overpeinzingen en ideeën uit verschillende culturele bronnen. Zijn anonieme verteller zit met veel vragen, waardoor ‘Republiek van licht’ diepzinnig is. Niettemin is dit een roman voor een breed publiek.

De dood van Ivan Iljitsj van Lev Tolstoj

recensie (2) (1)

Gedoemd tot die verschrikkelijke angst.

Ivan Iljitsj is dood. Zijn collega’s van het gerechtshof van Sint-Petersburg lezen het overlijdingsbericht in de krant en denken onmiddellijk aan wat dit voor hen betekent. Dankzij de dood van hun collega zullen ze zich allemaal professioneel verbeteren. Uiteraard gaan ze naar de begrafenis. Al was het maar om hun medeleven te betonen aan de weduwe. Voor de weduwe en de kinderen is de dood van echtgenoot-vader een verlossing; ze waren al lang vervreemd van Ivan Iljitsj. De dood van Ivan Iljitsj was een kwestie van tijd, want de man was al lang ziek. Het einde stond vast, niet het moment van sterven.

Na de beleefdheidsbezoekjes van de collega’s volgt het relaas over het leven van de dode. Hoe hij als jonge man op het Juridisch Instituut al was, zoals hij zijn hele leven zou zijn: talentvol, goedhartig, vrolijk en sociaal. Toch voelde hij zich al heel jong als een mot naar het licht aangetrokken door mensen, die hoger geplaatst waren. Hij nam graag hun levensvisie en levenswaarden over. Huwelijk en werk zorgden er verder voor, dat hij gestaag de sociale ladder opklom, wat zich vertaalde in meer professionele verantwoordelijkheid en betere huisvesting. Het was bij het inrichten van zijn laatste woning, dat Ivan Iljitsj ten val kwam. Sinds die val leed hij aan ondraaglijke pijnen, en draaide zijn leven dag en nacht rond zijn gezondheid.

“Hoe is het mogelijk dat iedereen gedoemd is tot diezelfde verschrikkelijke angst”, stelt Ivan Iljitsj vast tijdens zijn langdurig stervensproces. De novelle eindigt met Ivan Iljitsj’ laatste levensadem, waardoor het verhaal net als het leven een cyclus volgt. Tolstoj schreef deze novelle tijdens een periode in zijn leven, waarin hij zelf worstelde met de zinloosheid van het leven en het onontkoombaar einde. Dit verklaart de beslistheid en gevatheid waarmee Tolstoj via Ivan Iljitsj spreekt over leven en dood. De novelle reikt ook aan hoe je uit deze impasse kan geraken. Nadat Ivan Iljitsj beseft, wie hij is geweest en wat hij had kunnen zijn, komt hij tot onthechting en het loslaten van die verschrikkelijke angst.

Expo 58 van Jonathan Coe

recensie (2) (1)

Onze man in Brussel.

Thomas Foley werkt al veertien jaar voor het Centraal Bureau Informatievoorziening (CBI). Zijn werk bestaat vooral uit het schrijven van teksten voor brochures over veiligheid en volksgezondheid, wat hij oersaai vindt. Ook zijn persoonlijk leven is allesbehalve boeiend. Thomas snakt dan ook naar verandering.

Die verandering komt er in de vorm van een wereldtentoonstelling in Brussel. Het CBI neemt de eindverantwoordelijkheid op zich voor het thema van het paviljoen. Naast het officiële paviljoen komt er ook een pub: de Britannia. Voor de pub heeft men een man in Brussel nodig. De keuze valt op Thomas. Dit is uiteraard een kans, die Thomas niet onbenut kan laten. Hij laat vrouw en kind achter in Londen, en gaat voor 6 maanden naar Brussel.

Expo 1958 paviljoen van Engeland / United Kongdom
Expo 1958 paviljoen van Engeland / United Kongdom. Bron Wikipedia

In Brussel voelt Thomas zich bevrijd van de ketens van zijn huwelijk. Hij raakt gefascineerd door alles wat hij ziet op de expo. Ondanks de Koude Oorlog, hebben de Belgen het Amerikaanse en Russische paviljoen naast elkaar geplaatst. Maar kunnen de Amerikanen en bondgenoten wel zo vrij omgaan met de Russen en bondgenoten, en vice versa? Thomas zal al snel ondervinden, dat de Britse geheime dienst wel degelijk een oogje in het zeil houdt.

In ‘Expo 58’ speelt Jonathan Coe met clichés ontleend aan spionageverhalen. Zo dragen de agenten van de Britse geheime dienst gleufhoeden en herinneren ze Thomas eraan dat gesprekken nooit plaatsvonden. Thomas lijkt op Clark Gable en de vrouwen zijn uiteraard bloedmooi. Coe weet die clichés perfect te gebruiken, geheel in lijn met het verhaal dat hij vertelt. Eigenlijk is het niet correct om te spreken over clichés, want het zijn veeleer knipoogjes, subtiele grapjes. Enkel naar het einde toe, begin je te beseffen welke prijs onze weinig opvallende ambtenaar uiteindelijk betaalt.

Zoals de omslag vermeldt, is ‘Expo 58’ literair vermaak van de bovenste plank.