De gave van Mai Jia

Codekraker verliest zijn verstand.

De familie Rong handelt al zeven generaties lang in zout. Totdat een van hun telgen, Rong Zilai, naar het buitenland gaat om dromen te leren duiden. Grootmoeder Rong’s gezondheid lijdt namelijk onder steeds terugkerende nachtmerries. Aangekomen in het buitenland, blijkt dat grootmoeder Rong gestorven is. In plaats van te leren hoe hij dromen moet duiden, studeert Zilai wiskunde. Terug in China richt hij een wiskundeacademie op. Enkele generaties later wordt Rong Jinzhen geboren.

Jinzhen, een onwettig kind, groeit de eerste twaalf jaar van zijn leven geïsoleerd op bij de oude mijnheer Auslander. Pas bij de dood van mijnheer Auslander en nadat blijkt hoe geniaal Jinzhen is, wordt hij opgenomen in de Rong-familie. Jinzhen doorloopt met gemak de familiale wiskundeacademie. Het duurt dan ook niet lang of hij gaat aan de slag als codekraker bij de Chinese geheime dienst, waar hij uiteindelijk zijn verstand verliest.

Schrijver Mai Jia werkte zelf lang voor de Chinese geheime dienst, en bracht net als zijn protagonist in ‘De gave’, zijn jeugd grotendeels in eenzaamheid door. Zijn romans zijn in China steevast bestsellers. Mai’s stijl is uniek, en zijn romans zijn een potpourri van spionage, misdaad, drama, historische fictie en metafictie.

In ‘De gave’ herinnert de verteller je regelmatig dat het om fictie gaat. Bovendien lijkt het alsof Mai gedeeltelijk het verhaal van Rong Jinzhen vertelt, wat niet het geval is. Je zit driekwart in de roman vooraleer je weet wie de alwetende ik-verteller is. Naast het ik-perspectief is er nog het hij-perspectief, waardoor je als lezer verschillende kanten van Rong Jinzhen leert kennen. Chinese schrijvers psychologiseren amper, maar laten het aan de lezer over om hun eigen mening te vormen over de personages. ‘De gave’ geeft je ook nog verschillende invalshoeken, waardoor je al puzzelend Rong Jinzhens verhaal samenstelt.

Ondanks zijn complexe structuur van twee perspectieven afgewisseld door brieven en transcripties, leest ‘De gave’ bijzonder vlot. De Chinese lezer mag dan een andere invulling geven aan het begrip thriller, ‘De gave’ is beslist een spannend boek. Een mooie surplus is de onderdompeling in de Chinese leef- en denkwereld. Wat mij bij dat laatste vooral opviel was hoe bepaalde karaktereigenschappen en karakteristieken, die in het westen veeleer als negatief worden gezien, in China anders bejegend worden. Ook de wondere wereld van de cryptografie en de wiskunde komt aan bod met de nodige voorbeelden en beelden ter verduidelijking.

Ik vond ‘De gave’ een bijzonder goed en knap boek. Enkel het laatste deel vond ik overbodig. Je hoeft het laatste deel overigens niet te lezen. De ik-verteller geeft zelf aan, dat het slechts een appendix is.

 

Oorspronkelijke titel: Jiemi
Jaar van uitgave: 2015

Enigma van Robert Harris

Over Bletchley Park en codes.

In december 1942 weten de Britten de moeilijkste Enigma-code, Haai, te ontcijferen. Haai is de code die de gevreesde Duitse U-boten gebruiken. Omdat de geallieerden nu de berichten van de U-boten kunnen lezen, kunnen ze de slag om de Atlantische Oceaan in hun voordeel beslechten. In april 1943 veranderen de Duitsers de codes voor Haai plots. Tot hier de historische feiten waartegen de roman zich afspeelt.

Nu het plot en de personages die Robert Harris voor zijn tweede roman ‘Enigma’ bedacht. Tom Jericho, die een cruciale rol speelde bij het ontcijferen van Haai, verblijft in april 1943 in Cambridge. Hier tracht hij te herstellen van een zenuwinzinking. Hij wordt echter bij hoogdringendheid teruggeroepen naar Bletchley Park. Een miljoen ton aan geallieerde scheepsvracht is immers onderweg naar Europa vanuit New York, en zal hoogstwaarschijnlijk recht op de U-boten varen. Tom heeft echter zijn eigen besognes naast Haai. De vrouw van wie hij houdt, verdwijnt plots uit Bletchley. Bovendien vindt Tom gecodeerde boodschappen in haar huis. En blijken er dossiers ontvreemd te zijn. Meer dan genoeg raadsels voor Tom. Kan Tom al die raadsels tijdig ontwarren? En is er een samenhang?

Harris werkte drie jaar aan ‘Enigma’ en interviewde voormalige medewerkers van Bletchley Park. Het was geen makkelijke klus voor Harris om de uitleg rond coderen en decoderen te begrijpen, en dit is soms te merken aan de roman. ‘Enigma’ komt soms iets te technisch over. Daarenboven weet Harris het topje van Toms passie voor wiskunde te beroeren, maar het blijft afstandelijk. En dat is best jammer. Ook komt Tom als personage niet altijd zo geloofwaardig over; hij is soms te naïef.

Tijdens de Tweede Wereldoorlog en ook lang daarna, mochten medewerkers van Bletchley Park onder geen beding over hun werk praten. Zo is er overigens het verhaal van een getrouwd koppel, die niet van elkaar wisten dat ze beiden op Bletchley Park werkten. Dit gegeven van, de ene hand die niet weet wat de andere doet, is een gedroomd scenario voor een thriller. Uiteraard mag Harris zich binnen het medium roman vrijheden veroorloven. Zo krijgt Tom hulp bij het ontrafelen van al die mysteries. Hulp die geloofwaardig overkomt in het kader van het verhaal. Op het verhaal valt weinig aan te merken. Harris kent zijn metier. Hoewel, in mijn optiek, het verhaal net iets sterker had kunnen zijn, als niet alle eindjes zo netjes aan elkaar geknoopt waren.

‘Enigma’ is niet Harris’ sterkste boek, maar niettemin de moeite waard om te lezen, al was het maar om de sfeer van die tijd op te snuiven.

 

Oorspronkelijke titel: Enigma
Jaar van uitgave: 1995