De geheime gasten van Benjamin Black

Veelzijdige oorlogsthriller

Londen 1940. Duitse bombardementen zaaien dood en vernieling in Londen. In plaats van naar Canada te vluchten besluit koning George VI om in Londen te blijven. Hij en zijn vrouw willen immers het lot van de gewone burgers delen. 

Intussen neemt de Britse geheime dienst de twee prinsessen, Elizabeth (14 jaar) en Margaret (10 jaar) onder hun hoede. De meisjes worden in alle discretie verscheept naar het neutrale Ierland, waar de hertog van Edenmore hun opneemt in zijn landhuis, Clonmillis Hall. De hertog is overigens verre familie van de Windsors. 

In ruil voor haar gastvrijheid krijgt de Ierse regering steenkool. Uiteraard moeten de prinsessen goed bewaakt worden. Hun ‘babysitter’ van MI5 is Celia Nashe; Zij zal net als de prinsessen verblijven op Clonmillis Hall. 

Aan Ierse kant krijgt Ceila Nashe het gezelschap van rechercheur Strafford van de Dublinse politie. Daarnaast houdt een groep Ierse militairen de toegang tot het landhuis constant in de gaten. Ierland mag dan wel neutraal zijn, het is er onrustig. In de regio waar de prinsessen zitten, is er zelfs een lokale cel van het IRA. De Britse geheime dienst is echter van mening dat die cel ongevaarlijk is. Maar klopt die mening wel? En zal de identiteit van de prinsessen, die onder een schuilnaam op Clonmillis Hall verblijven, wel gevrijwaard blijven? 

Officieel heet het dat de prinsessen met hun ouders in Londen verbleven tijdens de Tweede Wereldoorlog. Schrijver Benjamin Black aka John Banville vernam echter dat Elizabeth en Margaret een tijdje in Ierland hebben verbleven, waardoor het fictieve ‘De geheime gasten’ wel eens een historische achtergrond zou kunnen hebben. Natuurlijk is het altijd mooi meegenomen als fictie op waarheid berust. Toegegeven, het klinkt plausibel dat de koning en de troonopvolger niet samen onder een dak mochten blijven. Stel dat de koninklijke familie omgekomen was tijdens een bombardement, dan zou dit een mokerslag zijn geweest voor de Britse moraal. Koning George VI en zijn koningin-gemalin Elizabeth zijn overigens ternauwernood aan de dood ontsnapt, toen er in de tuin van Buckingham Palace twee Duitse bommen vielen. 

Voor Kirkus Review is ‘De geheime gasten’ een veelzijdige oorlogsthriller, oftewel een spannend verhaal dat zich afspeelt tijdens de Tweede Wereldoorlog, een omschrijving waar ik me bij aansluit. Wie echter onder spannend, een bloedstollend, meeslepend of enerverend verhaal verstaat, is er aan voor de moeite. Pas helemaal op het einde is er sprake van actie en gevaar. Maar ‘De geheime gasten’ leest vlot weg, verveelt niet en heeft entertainmentwaarde. Bovendien is het goed en strak geschreven. Maar de schrijver is dan ook een kandidaat voor de Nobelprijs voor de literatuur. 

Wie iets kent of geïnteresseerd is in de gevoeligheden, tegenstellingen en verschillen tussen de Ieren en de Engelsen zal veel tussen de regels te lezen hebben. Op menselijk niveau is er de ongemakkelijke relatie tussen de twee buitenbeentjes Nashe en Strafford. And last but not least, speelt prinses Margaret een glansrol in de actiescène wanneer zij een pistool verstopt in de jaszak van rechercheur Strafford. Hoe de bijdehante Margaret aan dat pistool is geraakt, zal je zelf moeten lezen. 

Oorspronkelijke titel: The Secret Guests.
Jaar van publicatie: 2020.

Winter in Madrid van C.J. Sansom

Geheimen en bedrog in het Spanje van Franco.

‘Winter in Madrid’ begint als een klassiek spionageverhaal. Harry Brett, een oorlogsveteraan wordt gerekruteerd door de Britse Geheime Dienst. Na een opleiding wordt hij naar Madrid gestuurd.

In Madrid moet Harry het vertrouwen winnen van een oude schoolvriend, Sandy Forsyth. Dankzij Forsyth zou de Spaanse regering van generaal Franco beschikken over goud. De Britten willen met zekerheid weten of die informatie klopt.

Mevrouw Barbara Forsyth blijkt ook een oude bekende van Harry te zijn. Harry ontmoette haar in 1937 toen hij op vraag van meneer en mevrouw Piper op zoek ging naar Bernie. Bernie Piper was een vriend van Harry en een overtuigd communist. Bij het uitbreken van de Spaanse Burgeroorlog vocht Bernie bij de Internationale Brigade.

Barbara krijgt drie jaar na Bernies verdwijning de bevestiging dat hij nog leeft. Hij zit in een werkkamp buiten Cuenca. Zij wil hem bevrijden. Want zij houdt nog steeds van hem. Uiteraard mag Sandy dit niet weten. Maar wat met Harry? Gaat ze hem in vertrouwen nemen?

Door de vier hoofdpersonages kent ‘Winter in Madrid’ verschillende verhaal- en tijdslijnen, die uiteraard geruisloos in elkaar opgaan. Sansom weet op een begrijpbare manier een complexe historische periode tot leven te brengen. Verwacht trouwens geen spionageverhaal zoals Le Carré die schrijft, maar eerder een spannende historische roman met een flinke scheut romantiek.

Oorspronkelijke titel: Winter in Madrid.
Jaar van publicatie: 2006
.

De een van de ander van Philip Kerr

De unieke Bernie Gunther in topvorm.

Berlijn, september 1937. Van overheidswege wordt Joden aangeraden om te emigreren. Hun eigendommen mogen ze niet meenemen. Dankzij slimme trucs krijgen sommige hun geld uit Duitsland. Geloof het of niet, sommige op de Joodse afdeling van de SD helpen joodse mensen bij het meenemen van hun geld. Uiteraard is die hulp niet vrijblijvend. Op vraag van SD-officier Franz Six moet Bernie Gunther een brief bezorgen bij de Engels-Palestijnse bank in Jaffa. Dit voor Paul Begelmann.

München, 1949. Na de dood van zijn vrouw verkoopt Bernie Gunther hun hotel. Met het geld van die verkoop begint hij een zaak als privédetective. De ex-rechercheur is nooit echt gestopt met speurwerk. Ondanks zijn afkeer voor het nationaalsocialisme is hij de oorlog heelhuids doorgekomen.

Als privédetective krijgt hij vooral onfrisse zaken: zoals het witwassen van iemands naziverleden en het uitzoeken van claims op geroofde goederen. Het vervult hem met afschuw, maar het geld komt goed van pas. Dan wordt hij ingehuurd door Frau Warzok. Zij wil hertrouwen, maar zij wil eerst weten of haar man dood is. De klus lijkt simpel, maar het brengt Gunther in een hachelijke situatie.

‘In een oorlog is doden uitvoerbaar en normaal. In vredestijd is dat niet zo. Niet op dezelfde manier. In vredestijd is iedereen alleen maar bezorgd dat een moord een vreselijke troep op het tapijt zal achterlaten. Je zorgen maken over de rotzooi op het tapijt is het enige echte verschil tussen oorlog en vrede.’ Ik nam een trekje van mijn sigaret. ‘Het is geen Tolstoj, maar ik werk er nog aan.’

De wereld leerde de eigenwijze Bernie Gunther kennen in ‘Een Berlijnse kwestie’ uit 1998. Na ‘Een Berlijnse kwestie’ volgde nog twee boeken ‘Het handwerk van de beul’ en ‘Een Duits requiem’. Dan verscheen ‘Berlin noir’, een bundeling in 1993. Lang zag het er naar uit dat het bij drie verhalen ging blijven. Dan verscheen in 2006 ‘De een van de ander’. Dit vierde deel in de Gunther-reeks werd nog beter ontvangen dan de klassieker ‘Berlin noir’. Het is makkelijk te begrijpen waarom. Philip Kerr wist zijn lezers immers moeiteloos onder te dompelen in de tijd, waarin de verhalen rond Gunther zich afspelen. De Gunther-reeks geeft kritiek op het nationaalsocialisme, zonder ooit moraliserend te worden. Ook verwerkte Kerr weinig gekende feiten uit de Tweede Wereldoorlog in zijn verhaallijnen.

Gunther hoort thuis in het hard-boiledgenre. Een typisch Amerikaans genre, dat tijdens de jaren 20 en 30 zijn hoogtepunt kende met privédetectives zoals Sam Spade en Philip Marlowe. De Schotse schrijver wist een eigentijdse invulling te geven aan zijn hard-boiled held. Als hard-boiled held is Gunther een cynische anti-held. In dit verhaal blijkt dat hij een SS-officier is geweest. Een gegeven, dat tegen hem gebruikt wordt. De grens tussen een fout en goed verleden is echter moeilijk te trekken in ‘De een van de ander’, waar bedrog en dubbelbedrog de dienst uitmaakt. Niets is dan ook wat het lijkt in deze thriller met een bangelijk knap uitgewerkt plot en verrassende wendingen.

Oorspronkelijke titel: The One From the Other.
Jaar van publicatie: 2006.