De trein van Georges Simenon

Op de vlucht voor de Duitsers.

Op zijn tweeëndertigste is Marcel Féron verder gekomen dan hij ooit verwacht had: hij heeft een vrouw, een dochtertje van vier en een eigen zaak. Hij houdt van zijn vrouw, zijn kleine meisje en zijn manier van leven. Toch heeft hij op 10 mei 1940 een afspraak met het lot. Deze keer gaat het niet om een virus, noch om een bacterie of een aangeboren afwijking maar om een oorlog die hem en tientallen miljoenen mannen kwaad maakt. Voor Marcel is er geen militair avontuur in het vooruitzicht, want zijn bijziendheid ontslaat hem van dienst in het leger.

Zo goed als iedereen in het Noord-Franse plaatsje Fumay slaat op de vlucht voor de oprukkende Duitsers. Ook Marcel verlaat met zijn hoogzwangere vrouw Jeanne en dochtertje Sophie hun huis en winkel met inderhaast ingepakte koffers. Aan het station loopt het mis. Marcel wordt gescheiden van zijn vrouw en dochtertje. Terwijl Jeanne en Sophie een plaats krijgen in eerste klasse, moet Marcel zich tevreden stellen met een plaats in een goederenwagon. Na meer dan twee uur vertrekt de trein met zo’n 28 wagons. Een paar dagen later wordt de trein ingekort en geraakt Marcel, Jeanne en Sophie kwijt.

In het laatste hoofdstuk van ‘De trein’ blikt Marcel terug op het begin van de oorlog, wanneer hij en zijn gezin vluchtelingen waren. Nadat hij van zijn gezin gescheiden was, had hij een avontuurtje met de joodse Anna. Saaie Marcel ziet zijn korte periode met Anna, als een tijd waarin hij echt geleefd heeft. Hij hield van haar. Zijn huwelijk met Jeanne beschouwt hij intussen als een karikatuur. Niettemin komt zijn gezin op de eerste plaats. Wanneer Anna in de winter van 1942 weer zijn pad kruiste, liet hij haar over aan haar lot.

Marcel Féron is een typische in crisis verkerende Simenon held, die schittert in een uitstekend uitgewerkte roman, geschreven in de kenmerkende eenvoudige Simenon stijl. Het einde vloeit als vanzelf voort uit de omstandigheden, wat ‘De trein’ inderdaad tot een hoogtepunt maakt in de carrière van de Belgische schrijver. Een niet te missen Simenon.

Le train, 1961

De nacht in Lissabon van Erich Maria Remarque

Relaas van een opmerkelijk liefdesverhaal.

In 1942 was de kust van Portugal het laatste toevlucht geworden voor vluchtelingen. Die vluchtelingen hoopten vanuit Portugal Amerika te bereiken. Wie niet kon inschepen voor Amerika was verloren. Visa, werk- en verblijfsvergunningen waren voor de meeste evenwel onbereikbaar. De anonieme ik-verteller was dan ook stomverbaasd toen hij ’s nachts op de kade, waar de schepen naar Amerika liggen, aangesproken werd door een vreemdeling. De vreemdeling bood hem twee tickets, paspoorten en visa aan. Het aanbod kwam met een voorwaarde. De vreemdeling wou iemand die naar zijn verhaal luisterde. Schoorvoetend stemde de verteller in.

Joseph Schwarz was zijn naam. Het was niet zijn echte naam, maar de naam die op zijn gekregen en vervalst paspoort stond. In 1933 was de man Duitsland al ontvlucht. De reden kwam de verteller niet te weten, maar het was hoogstwaarschijnlijk omwille van politieke redenen. De nationaalsocialisten hadden het niet begrepen op communisten en pacifisten. Uit het summiere wat Joseph Schwarz vertelde was hij waarschijnlijk een pacifist.

Na vier jaar ballingschap in Oostenrijk en Frankrijk ging Schwarz terug naar Duitsland. Hij wou zijn echtgenote Helen zien en afscheid nemen. Helen nam die gelegenheid ten baat om mee te gaan met haar man. Zij had het gehad met haar familie en haar vaderland. Maar haar broer Georg, een nazi-kopstuk, wist hen steeds te vinden doorheen hun vreemde en spannende tocht door Zwitserland en Frankrijk. Naast die lange arm van Georg dreigde arrestatie door de lokale politie of de Gestapo. Uiteindelijk kwamen ze terecht in Lissabon. Toen Schwarz de verteller ontmoette op de kade, was Helen net dood. Hun relatie – zo bleek uit zijn relaas – was in vele opzichten opmerkelijk.

Remarque had zelf ook een opmerkelijk liefdesleven. Zo scheidde hij in 1930 van zijn eerste vrouw, de actrice-danseres Jutta Ilse Zambona. Remarque had het moeilijk met haar ontrouw. In 1938 hertrouwden ze. Zo kon Jutta ook weg uit Duitsland. Voor de nationaalsocialisten was Remarque sinds 1929 persona non grata. Zijn realistische anti-oorlogsroman ‘Im Westen nichts Neues’ (Van het Westelijk Front geen nieuws) werd beschouwd als geschiedvervalsing. De dag na de benoeming van Adolf Hitler tot rijkskanselier verliet Remarque Duitsland voorgoed. Hij had het al eerder gezien: een Duitsland dat zich opmaakte voor de oorlog. Bovendien dwong de nazi-terreur veel mensen in de emigratie, waar ‘De nacht van Lissabon’ over getuigt. De oorlog en de terreur wordt scherp en diepzinnig veroordeeld. Hopelijk volgt er nog ander werk van Remarque in vertaling, want ‘De nacht in Lissabon’ smaakte naar meer.

“Het was de eeuwige scène van de mensheid – de knechten van het geweld, het slachtoffer en de eeuwige derde, de toeschouwer, die zijn handen niet opheft en het slachtoffer niet verdedigt en niet probeert het te bevrijden, omdat hij bang is voor zijn eigen veiligheid en wiens eigen veiligheid juist daardoor altijd in gevaar is.”

Meer lezen over Erich Maria Remarque of die periode in de geschiedenis? Lees dan mijn blogs Het ultieme anti-oorlogsboek en Verboden en ongewenste schrijvers.

Het dameskoor van Chilbury van Jennifer Ryan

Feel good roman over de Tweede Wereldoorlog.

Chilbury, maart 1940. De dominee beslist om het koor op te heffen. Zo goed als alle mannen zijn opgeroepen voor de oorlog, en een koor zonder mannen is volgens de dominee geen koor. De uit Londen afkomstige muziekdocente, Primrose Trent, weet de dominee te overtuigen om een dameskoor op te richten. Haar argument: juist in oorlogstijd is het belangrijk om samen te komen en te zingen. Niet alle dames in Chilbury zijn voorstander van een dameskoor, maar Primrose weet een aantal van hen te enthousiasmeren.

Net voor de oorlog in alle hevigheid losbarst, wint het dameskoor van Chilbury een wedstrijd voor koren. Optreden in Londen zit er evenwel niet in, want Chilbury wordt zwaar gebombardeerd. Ondanks al die oorlogsellende, het verlies van dierbaren en vrienden, de zorgen om de mannen aan het front, weten de koorleden de moed erin te houden. Ze weten zichzelf, zelfs te overstijgen.

‘Het dameskoor van Chilbury’, Ryans debuut heeft zijn manco’s. Het is voorspelbaar. Ook komen alle mogelijke oorlogsverhalen samen in Chilbury: het kindertransport, Bletchley Park, de zwarte markt…Toch is het een genot om te lezen. De schrijfster heeft plezier gehad aan het schrijven van haar debuut, en dat merk je. Het verhaal wordt overigens verteld via dagboekaantekeningen en brieven van de koorleden, wat zeker bijdraagt tot het succes van deze roman.

Voor ‘Het dameskoor van Chilbury’ baseerde de schrijfster zich op de verhalen van haar grootmoeder. Grootmoeder zong namelijk in een koor tijdens de oorlog. Zij vertelde haar nazaten hilarische verhalen over die tijd. Een grappig verhaal in ‘Het dameskoor van Chilbury’ is onder meer dat van brigadegeneraal Winthrop, die kost wat kost een mannelijke erfgenaam wil. Hij heeft twee dochters, maar daar geeft hij geen zier om. Bovendien kunnen de Winthrops hun bezittingen alleen aan mannelijke erfgenamen nalaten. Dat Edmund, zijn enige zoon sneuvelt, is uiteraard heel vervelend. Winthrop heeft echter een plan. Een plan, waarbij de vroedvrouw hem moet helpen. Het plan loopt uiteraard niet helemaal zoals verwacht.

‘Het dameskoor van Chilbury’ is een feel good roman over het leven zoals het was, anno 1940 in een Engels dorpje in het zuiden van Engeland. Het is grappig, spannend, romantisch en ontroerend. De dames en meisjes van Chilbury stalen intussen terecht de harten van de mensen achter het productiehuis van Downtown Abbey, en ze zullen ongetwijfeld ook jouw hart stelen.

 

Oorspronkelijke titel: The Chilbury Ladies’ Choir
Jaar van publicatie: 2017