De vrouw van Zagreb van Philip Kerr

Gunther als hopeloze romanticus.

Berlijn, 1942. In Villa Minoux organiseren de nazi’s een congres voor internationale misdaadbestrijding. Een van de sprekers is ex-politierechercheur Bernie Gunther. Op vraag van een klant gaat de ex-detective ook rondneuzen in de villa.

Berlijn, 1943. Gunther heeft een afspraak met Josef Goebbels op het Ministerie voor Volksvoorlichting en Propaganda. Goebbels wil Dalia Dresner de hoofdrol geven in zijn nieuwe film. Maar de beroemde actrice heeft geen zin in die film. Bovendien wil ze op zoek naar haar vader; Wil ze weten of hij nog leeft en contact met haar wil. Goebbels wil dat Gunther Dalia’s vader op speurt. Als Dalia uitsluitsel heeft over haar vader zal ze hoogstwaarschijnlijk in zijn film willen spelen. 

Dalia is Goebbels’ hartendiefje. Maar dat mag niemand weten binnen de partij. Zij is immers Slavisch. En Slaven zijn voor de nazi’s een inferieur ras. Vandaar dat Goebbels Bernie Gunther wil voor deze opdracht.

De reis naar Kroatië is levensgevaarlijk. Maar voor zo’n bloedmooie vrouw als Dalia Dresner gaat de dolverliefde Gunther door het vuur. Wat hij dan nog niet weet, maar 20 jaar later vertelt, is dat ze hem serieus in de problemen zal brengen. Naast zijn liefde voor Dalia Dresner was er nog een reden voor zijn roekeloosheid: hij was het beu om koste wat kost te moeten overleven. De oorlog en wat hij intussen al gezien heeft, begint zijn tol te eisen. En dan heeft Gunther nog niet alles gezien.

Waren de Duitsers zo anders dan alle anderen? En zou een verontschuldiging ooit genoeg zijn? De tijd zou het leren. Op een dag in de toekomst zouden de doden vanuit het verleden spreken over wat hier in het heden gedaan werd.

De aankomst in het moordkamp in Kroatië (Jasenovac) roept onmiddellijk een gelijkaardige scène op uit ‘Het hart der duisternis van Joseph Conrad’. Net als bij Conrad gaat hier niet om fictie, maar de gruwelijke realiteit. Die gruwelijke realiteit blijft beperkt. Het verhaal draait grotendeels rond de relatie tussen Gunther en Dalia. Hierdoor speelt het verhaal zich vooral af in Berlijn en Zwitserland, waar Dalia woont. Naast de romantiek en erotiek is er echter de nodige spanning: Gunther lost een cold case op, verhaalt over een moord die hij als rechercheur oploste, raakt zijdelings betrokken bij een complot om Zwitserland niet aan te vallen, maakt kennis met de Amerikaanse inlichtingendiensten en een agressieve stier en geraakt in de handen van de Gestapo.

Er valt dus meer dan genoeg te beleven in ‘De vrouw van Zagreb’. Daarnaast leer je weer wat meer over Bernie Gunther, die Kerr na 9 romans nog steeds wist uit te diepen. Ook krijg je met Dalia Dresner een onvervalste femme fatale.

Interessante links:
Jasenovac via Wikipedia
Hart der duisternis.

Oorspronkelijke titel: The Lady From Zagreb.
Datum van publicatie: 2015.

Fictieve held: Peter Pan

Met de hulp van wat sterrenstof vond hij de weg naar de literatuur, waar hij aanvankelijk schitterde in een bijrol. De grote doorbraak kwam er een paar jaar later, toen hij de bühne deelde met Kapitein Hook. Sindsdien is Barries creatie niet meer weg te denken uit de populaire cultuur. 

Alle kinderen groeien op, behalve één, en dat is Peter Pan. Ook David Barrie, de schrijvers oudste broer, groeide nooit op: hij verdronk, net geen 14 jaar oud. James M. Barrie (1860-1937) probeerde toen hun moeder te troosten door de kleren van zijn dode broer te dragen en te fluiten zoals hij. Hun moeder evenwel vond troost in de gedachte dat haar David nooit zou opgroeien en daardoor altijd bij haar zou blijven. 

De inspiratie voor Peter Pan

Het waren vooral de kinderen Davies, de 5 zonen van Arthur en Sylvia Llewelyn Davies die Barrie de inspiratie gaven voor zijn verhaal rond Peter Pan. Barrie leerde George, Jack en Peter Davies kennen in 1897 tijdens een wandeling in Kensington Gardens. Via hen raakte hij bevriend met Sylvia.

Nadat Sylvia, 3 jaar na haar echtgenoot, stierf aan kanker, werd Barrie in 1910 een van de voogden van hun zonen: George, John, Peter, Michael en Nicholas. Voor de jongens Davies was huisvriend Barrie, oftewel onkel Jim een speelkameraad. Naast piraat en indiaantje spelen vertelde hij hen ook verhalen over een jongen die kon vliegen. 

Voor zijn vliegende jongen nam Barrie de karaktereigenschappen van alle Davies-kinderen. Niettemin gaf hij hem wel de voornaam van de middelste, Peter. Voor de achternaam koos hij de naam van de Griekse god van het woud, Pan. 

Van held van volwassenen naar kinderheld

Het personage Peter Pan maakte zijn debuut in ‘Little White Bird uit 1902, een roman voor volwassenen met fantasy-elementen. Twee jaar later was er het toneelstuk ‘Peter Pan, or The Boy Who Would Not Grow Up’ voor het hele gezin. Dit iconische toneelstuk bracht Peter Pan samen met Kapitein Hook, The Lost Boys, Tinker Bell, Wendy, Michael en John Darling in Neverland. Dit verhaal werd in 1911 uitgebracht als ‘Peter and Wendy’, een kinderboek. Al in 1906 had Barrie de delen uit ‘Little White Bird’ waarin Peter Pan voorkomt van extra hoofdstukken voorzien en laten publiceren als ‘Peter Pan in Kensington Gardens’. Net als het latere ‘Peter and Wendy’ was ‘Peter Pan in Kensington Gardens’ bedoeld voor kinderen. 

Barrie had zijn personage intussen menselijker en vriendelijker gemaakt. Want de Peter Pan die Barrie aanvankelijk voor ogen had, was een gemeen elfachtig wezen. Hoe Peter Pan eruit zag, heeft Barrie nooit beschreven: dat liet hij over aan de verbeelding van de lezer. In ‘Little White Bird’ was Peter Pan nog een boreling, terwijl hij in ‘Peter and Wendy’ nog zijn melktanden had.

In de populaire cultuur is Peter Pan veeleer een jongen rond de leeftijd van 12 jaar. Sinds ‘Peter Pan, or The Boy Who Would Not Grow Up’ uit 1904 zijn bewerkingen, sequels, prequels en spin- offs van Peter Pan en de andere personages legio. 

Vergeven en vergeten van Philip Kerr

De zwarte ziel van Bernie Gunther.

‘Eerlijk, ik heb tijdens de oorlog het een en ander gedaan waar ik niet trots op ben. Dat is niet bijzonder. Zo gaat dat in een oorlog. Iedereen die erbij betrokken raakt, houdt er het gevoel aan over dat hij een crimineel is die slechte dingen heeft gedaan. Met uitzondering van de echte criminelen natuurlijk, er is nog nooit een manier ontdekt om hun geweten wakker te schudden.’

München, 1957. Duitsland maakt zich op voor een nieuw hoofdstuk, dat van economische motor van Europa. De littekens en sporen die de nazi’s achterlieten op de zwarte ziel van Bernie Gunther zijn niet weg te wissen. Hij heeft een andere naam moeten aannemen en woont nog steeds in München. Als rechtgeaarde Berlijner heeft hij zich nooit thuis gevoeld in München. Wanneer kennissen uit Berlijn zijn pad kruisen en hem herkennen, wordt hij gechanteerd. Maar de chantage draait positief uit. Het levert hem een nieuwe job op als onderzoeker van schadeclaims bij Munich RE.

Zijn nieuwe werkgever stuurt hem naar Athene om een claim voor een gezonken schip te onderzoeken. Hier ontdekt Gunther dat het schip voor de oorlog toebehoorde aan een Griekse Jood. En dat er Duitsers zijn die tot elke prijs hun oorlogsmisdaden in Griekenland willen toedekken.

Hoewel er na ‘Vergeven en vergeten’ nog een boek volgde, is dit de zwanenzang van een onvergetelijk romanpersonage. Gunthers geestelijke vader, Philip Kerr, stierf namelijk enkele weken voor de publicatie van dit boek.

Doorheen dit weemoedige verhaal maakt Gunther constant de balans op van zijn eigen leven en dat van zijn vaderland. Hij verlangt ernaar om afscheid te nemen van Bernie Gunther en alles wat met hem te maken heeft, zijn ingewikkelde geschiedenis, zijn ongemakkelijke manier van denken, zijn onvermogen zich aan te passen. Zijn geschiedenis begon trouwens in de jaren twintig bij de Berlijnse politie waar hij een sterke reputatie op bouwde als rechercheur. Toen de nazi’s aan de macht kwamen, stapte hij op. Niettemin kruisten nazikopstukken constant zijn pad en werkte hij voor illustere opdrachtgevers als Goebbels en Nebe.

De Tweede Wereldoorlog en de wandaden van de nazi’s lopen als een rode draad door de Bernie Gunther thrillers. Elk boek eindigt met extra context en uitleg bij de geschiedenis. De reeks behoort tot het hard-boiledgenre. Cynisme, een grote mond en een stevig paar vuisten zijn dan ook Gunthers handelsmerken. Vrouwen in dit genre zijn steevast femmes fatales en onbetrouwbaar. Gunthers cynisme over de femme fatale in ‘Vergeven en vergeten’ is echter ongegrond. Na de donkere periode van de nazigruwel gloort er uiteindelijk een nieuwe toekomst voor hem, niet in de liefde maar beroepsmatig. Met de job die hij aangeboden krijgt op het einde van zijn avontuur in Athene, kan hij zijn plaats innemen in een nieuwe morele orde. Of hij ingaat op het aanbod, mag de lezer zelf invullen.

Oorspronkelijke titel: Greeks Bearing Gifts
Datum van publicatie: 2018