De vrouw van Zagreb van Philip Kerr

Gunther als hopeloze romanticus.

Berlijn, 1942. In Villa Minoux organiseren de nazi’s een congres voor internationale misdaadbestrijding. Een van de sprekers is ex-politierechercheur Bernie Gunther. Op vraag van een klant gaat de ex-detective ook rondneuzen in de villa.

Berlijn, 1943. Gunther heeft een afspraak met Josef Goebbels op het Ministerie voor Volksvoorlichting en Propaganda. Goebbels wil Dalia Dresner de hoofdrol geven in zijn nieuwe film. Maar de beroemde actrice heeft geen zin in die film. Bovendien wil ze op zoek naar haar vader; Wil ze weten of hij nog leeft en contact met haar wil. Goebbels wil dat Gunther Dalia’s vader op speurt. Als Dalia uitsluitsel heeft over haar vader zal ze hoogstwaarschijnlijk in zijn film willen spelen. 

Dalia is Goebbels’ hartendiefje. Maar dat mag niemand weten binnen de partij. Zij is immers Slavisch. En Slaven zijn voor de nazi’s een inferieur ras. Vandaar dat Goebbels Bernie Gunther wil voor deze opdracht.

De reis naar Kroatië is levensgevaarlijk. Maar voor zo’n bloedmooie vrouw als Dalia Dresner gaat de dolverliefde Gunther door het vuur. Wat hij dan nog niet weet, maar 20 jaar later vertelt, is dat ze hem serieus in de problemen zal brengen. Naast zijn liefde voor Dalia Dresner was er nog een reden voor zijn roekeloosheid: hij was het beu om koste wat kost te moeten overleven. De oorlog en wat hij intussen al gezien heeft, begint zijn tol te eisen. En dan heeft Gunther nog niet alles gezien.

Waren de Duitsers zo anders dan alle anderen? En zou een verontschuldiging ooit genoeg zijn? De tijd zou het leren. Op een dag in de toekomst zouden de doden vanuit het verleden spreken over wat hier in het heden gedaan werd.

De aankomst in het moordkamp in Kroatië (Jasenovac) roept onmiddellijk een gelijkaardige scène op uit ‘Het hart der duisternis van Joseph Conrad’. Net als bij Conrad gaat hier niet om fictie, maar de gruwelijke realiteit. Die gruwelijke realiteit blijft beperkt. Het verhaal draait grotendeels rond de relatie tussen Gunther en Dalia. Hierdoor speelt het verhaal zich vooral af in Berlijn en Zwitserland, waar Dalia woont. Naast de romantiek en erotiek is er echter de nodige spanning: Gunther lost een cold case op, verhaalt over een moord die hij als rechercheur oploste, raakt zijdelings betrokken bij een complot om Zwitserland niet aan te vallen, maakt kennis met de Amerikaanse inlichtingendiensten en een agressieve stier en geraakt in de handen van de Gestapo.

Er valt dus meer dan genoeg te beleven in ‘De vrouw van Zagreb’. Daarnaast leer je weer wat meer over Bernie Gunther, die Kerr na 9 romans nog steeds wist uit te diepen. Ook krijg je met Dalia Dresner een onvervalste femme fatale.

Interessante links:
Jasenovac via Wikipedia
Hart der duisternis.

Oorspronkelijke titel: The Lady From Zagreb.
Datum van publicatie: 2015.

De zwaan van Dublin van Benjamin Black

De plicht van een patholoog.

Quirke had hem meteen in de gaten in Bewley’s Café. In de loop van meer dan twee decennia was Billy Hunt weliswaar dikker en kaler geworden, hij zag er nog steeds uit als een uit zijn krachten gegroeide schooljongen. 

Soms zochten de familieleden van de doden hem op. Of spraken met hem af, zoals Billy had gedaan. Het ging hen steeds om een gunst. Een aandenken van de dode, het verzwijgen van een wanhoopsdaad of het verdoezelen van blauwe plekken. Wat Billy hem echter vroeg had niemand ooit gevraagd. 

Haar levenloze lichaam was onlangs van de rotsen opgetild bij de oever aan de landzijde van Dalkey Island. Op instructie van Quirke was het naar het lijkenhuis gebracht. Deirdre Hunt was een aantrekkelijke jonge vrouw geweest. Ze was jonger dan Billy geweest. Billy wou niet dat zijn vrouw opengesneden werd. Nadat Quirke een merkteken van een injectienaald op haar arm opmerkte, greep hij echter toch naar zijn scalpel. Hij moest zijn plicht doen.

Deirdre Hunt had geen zelfmoord gepleegd. Maar wat moet Quirke nu doen? Moet hij haar dood laten rusten en Billy in onwetendheid laten? Of moet de patholoog toegeven aan zijn ongeneeslijke nieuwsgierigheid? 

Die nieuwsgierigheid bracht hem al eerder in de problemen. Met een vorige zaak had hij vuiligheid naar boven gebracht die beter toegedekt was gebleven. Bovendien ging het om de vuile was van zijn eigen omgeving. Zijn relaties zijn sindsdien nog moeizamer geworden. Niettemin maakt hij een afspraak met inspecteur Hackett. Via hem komt hij meer te weten over Deirdres schimmige zakenpartner, Leslie White. 

‘De zwaan van Dublin’ is het tweede deel van een reeks rond de Dublinse patholoog Quirke. Het was ook het tweede boek dat John Banville schreef onder zijn pseudoniem Benjamin Black. Intussen telt de serie al 7 boeken. Voor de serie put Banville uit zijn eigen herinneringen aan het Dublin van de jaren 50. De inspiratie voor deze serie rond Quirke en Dublin zijn de roman durs van Georges Simenon. Net als Simenon schrijft Banville zijn thrillers snel, dit in tegenstelling tot zijn serieus literair werk. 

Anders dan zijn meer recent werk als ‘De geheime gasten’ is ‘De zwaan van Dublin’ beduidend minder strak geschreven, is er meer ruimte en aandacht voor de atmosfeer en het hoofdpersonage. Wat met het plot? Eigenlijk voel je al aan je water wie de moordenaar is. Op de vraag waarom hij het deed, krijg je geen antwoord. Interessant is wel dat Quirke het bij het verkeerde einde heeft, wat veel zegt over hem en hoe hij in het leven staat. In een roman dur zijn de personages immers psychologisch uitgewerkt. De sfeer die Black/Banville oproept, doet dan weer denken aan een noir, waar het plot onderschikt is aan de sfeer.

Kortom: ‘De zwaan van Dublin’ heeft veel moois te bieden maar ik bleef wel op mijn honger zitten. Ik had graag meer Quirke gehad en minder Deirdre Hunt. Want het verhaal wordt afwisselend vanuit Quirke en Deirdre Hunt verteld. Bovendien blijft de moordenaar psychologisch onderbelicht.

Oorspronkelijke titel: The Silver Swan.
Datum van publicatie: 2007.

Vergeven en vergeten van Philip Kerr

De zwarte ziel van Bernie Gunther.

‘Eerlijk, ik heb tijdens de oorlog het een en ander gedaan waar ik niet trots op ben. Dat is niet bijzonder. Zo gaat dat in een oorlog. Iedereen die erbij betrokken raakt, houdt er het gevoel aan over dat hij een crimineel is die slechte dingen heeft gedaan. Met uitzondering van de echte criminelen natuurlijk, er is nog nooit een manier ontdekt om hun geweten wakker te schudden.’

München, 1957. Duitsland maakt zich op voor een nieuw hoofdstuk, dat van economische motor van Europa. De littekens en sporen die de nazi’s achterlieten op de zwarte ziel van Bernie Gunther zijn niet weg te wissen. Hij heeft een andere naam moeten aannemen en woont nog steeds in München. Als rechtgeaarde Berlijner heeft hij zich nooit thuis gevoeld in München. Wanneer kennissen uit Berlijn zijn pad kruisen en hem herkennen, wordt hij gechanteerd. Maar de chantage draait positief uit. Het levert hem een nieuwe job op als onderzoeker van schadeclaims bij Munich RE.

Zijn nieuwe werkgever stuurt hem naar Athene om een claim voor een gezonken schip te onderzoeken. Hier ontdekt Gunther dat het schip voor de oorlog toebehoorde aan een Griekse Jood. En dat er Duitsers zijn die tot elke prijs hun oorlogsmisdaden in Griekenland willen toedekken.

Hoewel er na ‘Vergeven en vergeten’ nog een boek volgde, is dit de zwanenzang van een onvergetelijk romanpersonage. Gunthers geestelijke vader, Philip Kerr, stierf namelijk enkele weken voor de publicatie van dit boek.

Doorheen dit weemoedige verhaal maakt Gunther constant de balans op van zijn eigen leven en dat van zijn vaderland. Hij verlangt ernaar om afscheid te nemen van Bernie Gunther en alles wat met hem te maken heeft, zijn ingewikkelde geschiedenis, zijn ongemakkelijke manier van denken, zijn onvermogen zich aan te passen. Zijn geschiedenis begon trouwens in de jaren twintig bij de Berlijnse politie waar hij een sterke reputatie op bouwde als rechercheur. Toen de nazi’s aan de macht kwamen, stapte hij op. Niettemin kruisten nazikopstukken constant zijn pad en werkte hij voor illustere opdrachtgevers als Goebbels en Nebe.

De Tweede Wereldoorlog en de wandaden van de nazi’s lopen als een rode draad door de Bernie Gunther thrillers. Elk boek eindigt met extra context en uitleg bij de geschiedenis. De reeks behoort tot het hard-boiledgenre. Cynisme, een grote mond en een stevig paar vuisten zijn dan ook Gunthers handelsmerken. Vrouwen in dit genre zijn steevast femmes fatales en onbetrouwbaar. Gunthers cynisme over de femme fatale in ‘Vergeven en vergeten’ is echter ongegrond. Na de donkere periode van de nazigruwel gloort er uiteindelijk een nieuwe toekomst voor hem, niet in de liefde maar beroepsmatig. Met de job die hij aangeboden krijgt op het einde van zijn avontuur in Athene, kan hij zijn plaats innemen in een nieuwe morele orde. Of hij ingaat op het aanbod, mag de lezer zelf invullen.

Oorspronkelijke titel: Greeks Bearing Gifts
Datum van publicatie: 2018