De universele Burgess

De foto van Anthony Burgess is van Mark Hillary via Flickr.

Anthony Burgess (1917-1993) ging ervan uit dat hij snel vergeten zou zijn. Zijn boeken werden inderdaad decennialang niet meer herdrukt. Volgens sommigen schreef hij te snel en te veel, wat ten koste ging van de kwaliteit. Sinds het begin van de 21e eeuw is er in de Angelsaksische wereld echter een vernieuwde belangstelling voor zijn werk.

Dat hij überhaupt voltijds was beginnen te schrijven kwam door een hersentumor. Hoewel de dokters hem nog maar een jaar hadden gegeven, overleefde hij zijn tumor met 33 jaar.

Zijn eenzame jeugd en geloof.

Anthony Burgess werd op 25 februari 1917 geboren in Manchester als John Burgess Wilson. Het jaar daarop stierven zijn zuster Muriel en zijn moeder Elizabeth aan de Spaanse griep. De kleine Jack werd dan ook aanvankelijk door een tante en later door zijn stiefmoeder grootgebracht. Vader Wilson blonk uit in afwezigheid en was meestal dronken.

In zijn eenzame jeugd schreef hij al zijn eerste gedichten en kortverhalen. Nadat hij ‘Prélude à l’après-midi’ van Claude Debussy had gehoord op de radio, liet hij zijn familie weten dat hij componist wou worden. Prompt kreeg hij het antwoord dat daar geen geld mee te verdienen viel. Niettemin leerde Burgess zichzelf piano en viool spelen en muziek lezen, zodat hij muziek kon schrijven en componeren. Op zijn achttiende had hij al zijn eerste symphonie geschreven.

Omdat hij geboren was in een katholieke familie werd de naam Anthony toegevoegd aan zijn naam na zijn plechtige communie. Toen in 1956 zijn eerste boek werd gepubliceerd, was dat onder het pseudoniem Anthony Burgess. Burgess was trouwens de achternaam van zijn moeder.

Als tiener brak hij met zijn katholieke geloof. De obsessie voor de kerk en het geloof bleef. In zijn werk ging hij steeds terug naar spirituele thema’s en speelde de problematiek van goed en kwaad een belangrijke rol.

In dienst van het vaderland.

Op de universiteit van Manchester ontmoette hij zijn toekomstige vrouw Lynne Jones. Jones en Burgess stapte in 1942 in het huwelijksbootje. In die tijd was Burgess sergeant, leidde hij een militaire dansband en was hij afgestudeerd als bachelor of arts in de Engelse letterkunde.

Een groot deel van de Tweede Wereldoorlog was hij gestationeerd in Gibraltar, waar hij als lid van de Army Educational Corps cursussen gaf. Hoewel hij niet erg geliefd was in het leger door zijn lak aan autoriteit, wist het leger zijn flair voor talen te waarderen. Pas in 1946 hing Burgess zijn pet van sergeant-majoor aan de haak. Na een rustige periode als leerkracht koos Burgess in 1953 voor het avontuur door een job te accepteren als officier onderwijs in Maleisië bij de Colonial Office.

In Maleisië hield hij zich tijdens zijn vrije uren bezig met creatief schrijven. Dit creatief schrijven zag Burgess voornamelijk als een hobby voor gentlemen. Toch zag in 1956 zijn eerste roman het publicatielicht. ‘Time for a Tiger’ zou het eerste deel worden van zijn Maleisische trilogie.

Zijn fameuze tumor.

In 1958 verhuisde Burgess en zijn vrouw naar Brunei, op het eiland Borneo. Hier viel Burgess op een dag flauw in een klaslokaal en werd hij ontslagen uit de British Colonial Service. Volgens Burgess hadden de dokters hem toen gediagnosticeerd met een hersentumor en zou hij binnen het jaar sterven. Omdat Burgess Lynne niet onbemiddeld kon achterlaten begon hij als een gek te schrijven. Op een jaar tijd schreef hij 5 romans. En wonder boven wonder was zijn tumor miraculeus verdwenen. Tijdens dat fameus jaar had hij samen met Lynn ook nog 3 romans vanuit het Frans vertaald.

Die tumor was een van de vele verzinsels van Burgess. Jaren later beweerde hij dat hij om politieke redenen ontslagen was. Zijn tumor die geen tumor was, was een cocktail van overwerk, professionele teleurstelling, chronische constipatie en ondervoeding door langdurig alcoholgebruik.

Niet enkel Burgess maar ook Lynne dronk. In tegenstelling tot Burgess bezweek zij in 1968 aan leverfalen; Zij was 47. Vijf weken na haar dood trouwde Burgess met zijn maîtresse, Liana Macellari.

Volgens een vriend van Burgess was Lynne een vreselijke vrouw. En was hun huwelijk stormachtig. Maar zij was zijn muze en een grote hulp voor Burgess bij zijn carrière als schrijver. Alleszins hadden ze tijdens die 6 jaar dat ze in Azië woonden, kunnen sparen. Bovendien had Lynne geld geërfd zodat hij voluit kon gaan voor zijn gentleman-hobby.

Uomo universale.

Voltijds schrijven voor Burgess hield in dat hij 365 dagen op 365 dagen schreef. Per dag schreef hij minstens 1000 woorden. Naast schrijven deed hij ineens ook het corrigeren en reviseren. De dagelijkse copy die hij schreef, was dus op het einde van zijn werkdag pers- of drukklaar. Naast schrijver was hij criticus, journalist, librettoschrijver, componist, essayist, vertaler, linguïst, screenwriter, toneelschrijver en omroeper. Daarnaast vond hij nog tijd om op televisie zijn mening te geven over cultuur. Of reclame te maken voor zijn nieuwste roman.

Burgess is vooral bekend van ‘A Clockwork Orange’, een in zowel taalkundig als inhoudelijk opzicht opmerkelijke roman over de leider van een jeugdbende. Alex en zijn bendeleden communiceren in Nadsat, een taal gebaseerd op Russisch, Bargoens, Romani en Engelse straattaal. Andere bekende romans zijn ‘A Long Day Wanes’ (een trilogie over de dekolonisatie van Maleisië) en Earthly Powers (Machten der duisternis), waarvoor hij in 1980 de Charles Baudelaireprijs kreeg. Gekend zijn ook zijn critische studies van James Joyce, William Shakespeare, Ernest Hemingway en D.H. Lawrence.

Als journalist schreef hij over alle mogelijke onderwerpen: van het testen van een wagen tot het bespreken van goulash. Dit in het Engels, Italiaans of Frans. Burgess kon zich verder nog uitdrukken in het Maleisisch, Russisch, Duits, Spaans, Italiaans en Welsh.

Omwille van belastingsredenen verruilde hij eind jaren 60 Engeland voor Malta, gevolgd door verblijven in respectievelijk Italië, Frankrijk, de VS en Monaco. Hoewel hij dacht dat hij ergens zou sterven in een Zuid-Europees land, keerde hij voor zijn dood terug naar Engeland. Hier stierf hij op 22 november 1993 aan longkanker. Op zijn sterfbed schreef hij nog de roman ‘Byrne’, over een Ierse Don Juan en bigamist.

Naast een omvangrijk artistiek oeuvre liet Burgess een erfenis na van 3 miljoen dollar en een groot portfolio van huizen en appartementen.

Gepubliceerd door daniellecobbaertbe

Ik lees en schrijf graag. ‘Boeken’ is mijn excuus om nieuwsgierig rond te lopen in de wondere wereld van de letteren. En me te vergapen aan de rijkheid en diversiteit van het geschreven woord.

%d bloggers liken dit: