Van McCarthy tot Scott

Een literaire ketting van drie Amerikaanse auteurs

Soms lees je een boek dat onverwacht een hele reeks andere verhalen in beweging zet. The Road (De weg) van Cormac McCarthy deed dat bij mij: een roman die drie Amerikaanse auteurs met elkaar verbindt — zoals de schakels van een ketting.

Een uitgebrand landschap – McCarthy

Ik neem vaak een stapel boeken mee uit de bib. In veel ervan begin ik, maar ze zeggen me niets, weten me niet te prikkelen of te overtuigen, en ik leg ze snel weer weg. Het boek dat ik gewoonlijk achteloos meeneem, zonder erbij na te denken, is meestal het boek dat ik wél lees. De weg van Cormac McCarthy ( 1933 – 2023) was zo’n boek: achteloos meegenomen, en uiteindelijk het enige dat niet ongelezen terug naar de bibliotheek gaat. De beschrijving van De weg had me bovendien op het verkeerde been gezet. Ik dacht dat het een puur dystopisch verhaal zou zijn: een man en zijn zoontje in een verzengd landschap, met de as van een vergane wereld, waar enkel het geluid van de wind te horen is en waarin de dagen dezelfde grijze lucht kennen en de nachten donkerder zijn dan het donker.

Nog geen vijftig pagina’s ver merk ik dat het eigenlijk een verhaal is over ouderschap, over zorg en bescherming, over hoe je mens blijft in een wereld die er niet meer is, en waarin de meerderheid vervallen is tot barbarij.

Op deze weg zijn er geen godsvruchtigen. Ze zijn verdwenen, ik ben alleen achtergelaten en ze hebben de wereld meegenomen. Vraag: hoe verschilt wat nooit komt van wat nooit geweest is?

In één keer weerklinkt ook de songtekst van No Sound but the Wind van de Engelse groep Editors, en begrijp ik beter waar die tekst precies over gaat. No Sound but the Wind is letterlijk een zin uit McCarthy’s boek. Tom Smith schreef de tekst nadat hij De weg had gelezen.

Voor McCarthy kwam de inspiratie voor het verhaal tijdens een bezoek aan El Paso, Texas, in 2003. Hij was daar met zijn jonge zoon en fantaseerde over hoe de stad er in de toekomst zou kunnen uitzien. Hij maakte toen enkele aantekeningen, pakte het idee een paar jaar later weer op, en schreef De weg uiteindelijk in slechts zes weken.

Natuur wijkt voor houtkap – Rash

McCarthy’s sobere stijl doet me denken aan Ron Rash, een andere Amerikaanse schrijver met een even uitgepuurde taal. Net als McCarthy schrijft Rash over harde, meedogenloze landschappen waarin het leven zelf een strijd is, en waar een tragische, melancholische ondertoon voortdurend aanwezig blijft.

In Serena wijken bossen voor houtkap, en worden natuurbeschermers hardhandig het zwijgen opgelegd. Ouderschap krijgt in Serena een andere vorm dan in De weg: geen zorg noch bescherming, maar wraak. Serena’s passionele relatie met haar man krijgt barsten wanneer blijkt dat ze geen kinderen kan krijgen. Haar man moet er alles aan doen om zijn onwettige zoon te beschermen tegen haar wraakzucht.

Ook de vader in De weg doet alles om zijn zoontje te beschermen, maar daar speelt wraak geen rol — wel overleving en de dunne lijn tussen beschaving en barbarij.

Serena is, net als De weg, verfilmd.

In Serena weerklinkt de echo van Shakespeares Macbeth: de honger naar macht, de vrouw die haar man tot daden aanzet die hem uiteindelijk breken. De natuur verandert mee; bij Shakespeare in stormen en duisternis, bij Rash in bossen die verdwijnen onder de bijl. Alles wat leeft wordt stil, alsof de wereld zelf de adem inhoudt. Schuld, wraak en overleving vloeien samen tot één donkere stroom die verder trekt, richting The Kept (Verborgen) van James Scott.

De ijzige wereld – Scott

Wraak, barbarij en een donker verhaal dat zich afspeelt in een met sneeuw en ijs bedekte wereld: dat is Verborgen van James Scott, een roman die ik jaren geleden las en besprak. Het verhaal speelt zich af in een landelijk, dunbevolkt deel van de staat New York rond 1900, waar boerderijen geïsoleerd liggen en waar de winter bijna een personage wordt.

Een vroedvrouw keert terug naar haar boerderij en vindt haar man en vier van hun kinderen afgeslacht terug. De enige overlevende is haar twaalfjarige zoon, Caleb. Samen met hem trekt ze eropuit met maar één doel: wraak.

Er waren plannen om Verborgen te verfilmen, maar die zijn in de koelkast gezet.

Drie verhalen, drie landschappen, drie stemmen, en toch is er een link. Serena lonkt om opnieuw gelezen te worden, maar voorlopig draag ik het vuur nog mee met vader en zoon in De weg. Zoals Editors zingt: “Help me to carry the fire.” No Sound but the Wind zal nog even blijven klinken in mijn hoofd.