Als hij in een flow zit, schrijft hij moeiteloos meer dan 20 000 woorden. Hoewel hij een van de productiefste schrijvers van Ierland is, vindt hij van zichzelf dat hij lui is. Naast het schrijven leidt Tóibín echter nog een uitgeverij, schrijft hij recensies en doceert hij literatuur. Occasioneel helpt hij bij het samenstellen van tentoonstellingen in The Morgan Library & Museum (Manhattan, New York).
Daarnaast socializet hij graag. Vooral na een vruchtbare werkdag heeft Tóibín gezelschap nodig. In gezelschap ontpopt hij zich als een uitbundige en uitgebreide verteller, wat in schril constrast staat met zijn spaarzame schrijfstijl.
Oorspronkelijke titel: Remarkable Creatures. Eerste datum van publicatie: 2009 bij The Borough Press.
Vertaald uit het Engels door Miebeth van Horn en Elvira Veenings (2017).
Tijdens een bezoek aan The Dinosaur Museum in Dorchester, niet ver van de befaamde Jurassic Coast, aan de zuidkust van Engeland zag Tracy Chevalier een schets van een vrouw op het strand, met een hamer in haar hand. Die vrouw, Mary Anning (1799-1847) ontdekte op twaalfjarige leeftijd het eerste complete skelet van een ichthyosaurus, een zeereptiel van ongeveer 200 miljoen jaar oud.
Tracy Chevalier (1962) wist toen dat ze over Mary Anning wilde schrijven. Het interesseerde haar dat Anning als vrouw uit de arbeidersklasse samen had gewerkt met mannelijke wetenschappers uit de middenklasse. Ook had Anning als baby een blikseminslag overleefd.
Telkens wanneer ik een fossiel vind, voel ik een echo van de bliksem, een schokje dat zegt: ‘Jawel, Mary Anning, je bent anders dan alle stenen op het strand.’
Twaalf jaar voor ‘The Origin of Species’ (1859) van Charles Darwin schreef Mary Anning in een brief dat de schepsels die ze had gevonden een link hadden met nog bestaande diersoorten. Een omstreden en boude bewering. Want God kon toch onmogelijk dieren hebben geschapen die zouden uitgestorven zijn! Maar hoe waren die dieren dan verworden tot fossielen? Had God niet eerst stenen geschapen vooraleer hij de dieren schiep?
In de achttiende eeuw was fossielen verzamelen en rapen overigens een populaire hobby. Voor Richard Anning (1766-1810), een timmerman, was het een mooie bijverdienste: fossielen of curies zoeken om die vervolgens te verkopen aan toeristen. Ook de kinderen Anning, Joseph en Mary waren bedreven ‘curies-zoekers’. Mary bouwde een benijdenswaardige kennis op over curies en over de opmerkelijke schepsels die ze vond. Naast een ichthyosaurus vond zij nog andere uitgestorven reptielen zoals een plesiosaurus en een pterosauriër. Ze was daarmee een van de eerste paleontologen. Want naast het uitgraven van die schepsels beschreef en tekende Anning haar vondsten.
Het was dankzij Elizabeth Philpot (1779-1857) dat Mary Anning leerde schrijven en lezen. Philpot was een dame uit de middenklasse die net als Anning in de ban was van fossielen. Ondanks de verschillen in leeftijd en klasse waren beide vrouwen met elkaar bevriend en zochten ze samen naar fossielen op het strand nabij Lyme Regis.
De onwaarschijnlijke vriendschap tussen Anning en Philpot is de kern van Chevaliers verhaal. Het verhaal wordt deels verteld vanuit Mary Anning en grotendeels vanuit Elizabeth Philpot. Philpot is een dominante, nurkse en snobistische vrouw. Zij is een dame en daar laat ze zich op voorstaan.
Mannelijke wetenschappers vonden al snel de weg naar Lyme Regis en het jonge meisje dat een ichthyosaurus had gevonden. Volgens Chevalier zorgde Philpot aanvankelijk voor een chaperonne. Maar als blijkt hoe gevaarlijk jagen op fossielen wel niet is, moet Anning het zonder chaperonne stellen. Als zowel Anning als Philpot verliefd worden op dezelfde man, komt het tot een breuk. De man is slechts een aanleiding. De echte oorzaak is complexer. Maar dan blijkt dat hun vriendschap een sterk wapen is in de strijd om erkenning in een wereld waar enkel mannen de dienst uitmaken. Hierbij laat Philpot een andere kant van zichzelf zien die van haar een beter mens maakt.
Ze was inderdaad veranderd, hoewel ik er niet precies de vinger op kon leggen wat het was. Ze leek zekerder te zijn van zichzelf. Als iemand haar nu zou schetsen, zouden ze duidelijke, sterke lijnen gebruiken, terwijl ze eerder meer met vegen en schaduwen hadden moeten werken. Ze was als een fossiel dat is gereinigd en hersteld zodat iedereen kan zien wat het is.
Jaarlijks vindt er in Lyme Regis een fossiel festival plaats. Foto is genomen door John Cummings.
Volgens onderzoekers aan verschillende wereldvermaarde instituten is er nog breinactiviteit na het overlijden. In sommige gevallen duurt die breinactiviteit 10 minuten en 38 seconden.
Zij heette Leila. Haar vrienden en klanten kenden haar als Tequila Leila. Ze ligt in een buitenwijk van Istanbul in een stalen afvalcontainer. Haar moordenaars hebben haar daar gedumpt. Het zal de autoriteiten niet veel tijd kosten om te achterhalen wie ze is, want ze is vaak gefouilleerd, gefotografeerd en vastgezet.
Tijdens de 10 minuten en 38 seconden dat haar geest nog actief is komen er zintuiglijke herinneringen naar boven. De eerste heeft te maken met zout en haar geboorte in het gezin van de kleermaker Haroun in de stad Van. Het was Harouns tweede vrouw Binnaz die Leila gebaard had. Maar na de geboorte werd Leila van Binnaz afgepakt en aan de eerste vrouw gegeven.
De geur en smaak van watermeloen herinnert Leila aan haar oom. Leila was 6 jaar toen haar oom bij haar in bed kroop en dingen met haar deed die ze niet fijn vond.
De geur van een houtfornuis voert haar terug naar het huwelijk van de oudste zoon van haar oom. Haar vader sloeg haar toen. Na de geboorte van een zoon met Down was haar vader fanatieker geworden. Dat zij zo vrijgevochten was, zinde hem niet.
Op de dag dat haar broer overleed, vluchtte Leila naar Istanbul. Intussen had haar familie weet van het misbruik door de oom. Hun oplossing van dat probleem – haar uithuwelijken aan een van haar neven – stond Leila niet aan. In Istanbul belandt ze echter in de prostitutie.
Niet alleen haar eenzame jeugd en haar jaren in de bordelenstraat passeert in Leila’s geest, ook haar huwelijk met de communistische D/Ali. Na de dood van haar man moet Leila noodgedwongen haar lichaam weer verkopen. Intussen had ze vrienden voor het leven gemaakt.
Net als Leila is ook de Afrikaanse Jamila een prostituee. Nalan is een transgender en Zaynab een dwerg. Humeyra is weggelopen uit een gewelddadig huwelijk en treedt op als zangeres in nachtclubs. Sinan is Leila’s oudste vriend en toeverlaat. Als jongen die opgroeide in een eenoudergezin was hij het mikpunt van plagerijen.
Shafak gebruikt vooreerst een klassieke verteltechniek – een raamvertelling – die zij vervolgens een originele en speciale draai geeft. Want het is best wel bijzonder: een verhaal in flashbacks vertellen via geuren en smaken in de 10 minuten en 38 seconden dat het brein van de vermoorde Leila nog actief is. Naast het verhaal van Leila vertelt Shafak uiteraard ook de verhalen van de andere personages, haar vrienden. Het eerste deel ‘De geest’ introduceert de verschillende personages met hun achtergrond. De rode draad in al die verhalen is hoe de patriarchale Turkse samenleving omgaat met vrouwen en ‘verschoppelingen’. En hoe tradities en het traditionele gezin de hoekstenen zijn van de Turkse samenleving.
In het tweede deel van het verhaal ‘Het lichaam’ verschuift de focus naar Leila’s vrienden in het heden en krijgt het verhaal een andere toon. Ondanks hun vastberadenheid om Leila’s lichaam mee te nemen om het te begraven, wordt Leila begraven in Kilyos, op de begraafplaats der vergetenen. Toch zullen Nalan, Sinan, Jamila, Zaynab en Humeyra ervoor zorgen dat hun vriendin de rustplaats krijgt die ze verdient, wat tot knotsgekke avonturen en verwikkelingen leidt. In het superkorte derde deel van het verhaal ‘De ziel’ vindt Leila’s ziel eindelijk vrijheid, nadat Sinan haar lichaam in de Bosporus gooit. Als een soort van Ariël aanschouwt ze daar een hele nieuwe wereld.
Het laatste deel vol symboliek vond ik net iets te ongeloofwaardig en melig. Het kort inzoomen op de beweegredenen van Leila’s moordenaars voelde overbodig. Maar verreweg het meeste van dit verhaal is betoverend. Ondanks de grote verschillen in persoonlijkheid zijn de vijf vrienden van Leila een hechte kliek, waardoor dit verhaal inderdaad een ode is aan de kracht van vriendschap. Daarnaast geeft het een indringende beeld van de Turkse samenleving.
Boeken 
Je moet ingelogd zijn om een reactie te plaatsen.