Een erfenis van spionnen van John Le Carré

Hoog gehalte aan nostalgie

1962. Alec Leamas is het hoofd van de West-Berlijnse afdeling van de Britse geheime dienst. Wanneer zijn laatste spion wordt geëlimineerd, wordt hij teruggeroepen naar Londen. Leamas hoopt op pensioen te gaan, maar zijn baas Control heeft andere plannen. Control wil dat Leamas het hoofd van de Oost-Duitse inlichtingendienst in diskrediet brengt, en de rol van dubbelspion op zich neemt. De operatie resulteert echter in de dood van Leamas, en die van een onschuldige vrouw, genaamd Liz Gold.

Decennia later spannen de kinderen van Leamas en Gold een proces aan tegen de Britse geheime dienst, MI6. De juristen van MI6 moeten toegang krijgen tot alle dossiers met betrekking tot operatie Windfall. De operatie van Alec Leamas kaderde namelijk in de misleidingsoperatie Windfall, die MI6 al eind jaren vijftig had opgezet tegen de Oost-Duitse inlichtingendienst. Maar in het archief ontbreken documenten. In plaats van Smiley naar Londen te laten komen om uitleg te geven over de ontbrekende dossiers en Operatie Windfall, laat MI6 Peter Guillam, Smileys loyale rechterhand, komen. Guillam moet zich verantwoorden voor zijn verleden en dat van zijn tijdgenoten ten opzichte van een jongere generatie MI6-medewerkers, die te jong zijn om de Koude Oorlog bewust te hebben meegemaakt.

“Als je zondebokken zoekt, ga dan naar de grootmeesters van de misleiding, George Smiley , en zijn baas Control. Het was hun subtiele doortraptheid, benadrukte ik, het was hun sluwe, analytische geest, niet de mijne, die het succes en het leed dat Windfall heet heeft voortgebracht.”

In ‘Een erfenis van spionnen’ geeft ex-spion Peter Guillam, naar zijn beste kunnen een waarheidsgetrouwe beschrijving van zijn rol in operatie Windfall. ‘Een erfenis van spionnen’ is eigenlijk een vervolg op ‘Spion aan de muur’, de roman waarmee het allemaal begon voor Le Carré. Kennis van ‘Spion aan de muur’ is niet nodig, want Le Carré geeft voldoende informatie, hoewel het allicht aan te raden is om ‘Spion aan de muur’ te (her)lezen om meer te halen uit deze roman. Bovendien blijkt uit ‘Een erfenis van spionnen’, dat ze hun mol uit ‘Edelman bedelman schutter spion’ al eerder hadden kunnen neutraliseren.

Kortom er is een hoog gehalte aan nostalgie voor de fans van de George Smileyreeks. Voor de schrijver waren er duidelijk andere redenen waarom hij deze roman schreef. Wat Le Carré Smiley in ‘Een erfenis van spionnen’ laat zeggen met betrekking tot hun schimmige werk, geeft de titel van deze laatste Smileyroman een extra dimensie. ‘Een erfenis van spionnen’ is verhaaltechnisch volmaakt. Het enige puntje van kritiek is dat Guillam zijn relaas soms aandikt met fragmenten uit briefwisseling en delen uit dossiers, wat de vaart neemt uit deze uitstekende roman.

 

Oorspronkelijke titel: A Legacy of Spies
Jaar van uitgave: 2017

Een kunstenaar van het vlietende leven van Kazuo Ishiguro

Oorlogsverleden van een Japans kunstenaar.

Japan tijdens de Amerikaanse bezetting. Het huis van kunstenaar Masuji Ono heeft zwaar geleden onder de oorlog. De verbouwingen en reparaties verlopen traag, want materiaal is schaars. Ook is Ono niet meer van de jongsten. In het huis woont nog enkel zijn jongste dochter, Noriko. Tijdens de oorlog verloor Ono zijn zoon en vrouw. Zijn oudste dochter Setsuko is getrouwd. Setsuko komt zo nu en dan op bezoek bij haar vader en zus.

Momenteel is Ono in onderhandeling met de familie Saito. Taro Saito wil namelijk met de 26-jarige Noriko trouwen. Het is niet de eerste keer dat Ono onderhandelt in een huwelijk voor Noriko. Nu neemt Ono echter het zekere voor het onzekere: hij zoekt een paar mensen op uit het verleden, met de vraag om iets gunstig over hem te zeggen. Uit zijn relaas, vertelt vanuit ik-perspectief, blijkt dat Ono geen onberispelijke reputatie heeft. In aanloop naar de oorlog stopte Ono met het schilderen van taferelen uit het frivole tijdverdrijf van acteurs en courtisanes, of het vlietende leven, en begon kunst ter ere en glorie van het vaderland te maken. Bovendien gaf hij een van zijn leerlingen aan wegens onpatriottisch gedrag. Voor de jonge generatie is Ono een verrader, die uit boetedoening beter zelfmoord zou plegen.

Heeft Ono spijt van zijn oorlogsverleden? Voelt hij zich persoonlijk verantwoordelijk? Vergoelijkt hij zijn idealisme? Was hij gewoon naïef, en heeft hij zich laten meeslepen? Zijn werk uit die periode is alvast netjes opgeborgen. Als hij aan het einde van zijn onbetrouwbare relaas komt, begint hij terug te schilderen. Hij houdt het nu op bloemen en planten.

“Het valt niet mee om de schoonheid van een wereld te doorzien als men de waarde van de wereld zelf in twijfel trekt.”

Naast het terugkijken op een leven gewijd aan kunst, snijdt de kersverse Britse Nobelprijswinnaar literatuur ook thema’s aan, zoals de veranderde positie van de Japanse vrouw, de invloed van de Amerikaanse bezetting op de Japanse samenleving en het verminderde respect ten opzichte van de oudere generatie. ‘Een kunstenaar van het vlietende leven’ doet denken aan zijn belangrijkste werk ‘De rest van de dag’, waarin de Engelse butler Stevens terugblikt op zijn carrière in een sterk veranderde maatschappij. Zowel Stevens als Ono leverde een bijdrage aan de geschiedenis, die slechts bijkomstig was. Met zowel ‘De rest van de dag’ als ‘Een kunstenaar van het vlietende leven’ leverde Ishiguro gedenkwaardige bijdrages aan de literatuur.

 

Oorspronkelijke titel: An Artist of the Floating World.
Jaar van publicatie: 1986.

In het beloofde land van Sebastian Barry

De biecht van Lilly Dunne.

De 89-jarige Lilly Dunne heeft een hekel aan schrijven. Na de zelfmoord van haar enige kleinzoon besluit ze om haar herinneringen op papier te zetten. Na haar schriftelijk biecht gaat ze een eind aan haar leven maken, want ze kan niet leven zonder haar kleinzoon Bill. Eigenlijk is haar leven een aaneenrijging geweest van mannen die ze op een of andere manier verloor: haar broer, haar eerste lief, haar man, haar zoon, haar voormalige vriend en nu Bill. De rode draad doorheen haar verhaal is oorlog, angst en liefde.

“Er zijn veel braamstruiken geweest op haar pad, maar die heeft ze weten te ontwijken.”

Net als bij ‘De geheime schrift‘ had ik het aanvankelijk moeilijk met ‘In het beloofde land’. Lilly’s verhaal begint nogal fragmentarisch en verwarrend. Na een paar hoofdstukken zat ik in het verhaal en kon ik het moeilijk neerleggen. Initieel lijken er overeenkomsten te zijn met ‘De geheime schrift’, maar Lilly Dunne vertelt een heel ander soort verhaal. Bovendien heeft Lilly een andere stem en persoonlijkheid dan de honderdjarige Roseanne McNulty. Terwijl ik overspoeld werd door het drama in Roseannes verhaal werd ik hier achterhaald door het drama, want ik besefte maar pas nadat ik het boek had uitgelezen waarom Lilly het heeft over een biecht.

Hoewel Lilly ronduit is, is er veel dat ze niet vertelt en dat je als lezer zelf kan invullen. En toch is alles waar het in essentie om draait terug te brengen tot één zin. Een zin die Lilly bijna helemaal op het einde zegt. En dat tegelijkertijd ook behoort tot de biecht van iemand in haar directe omgeving. Die biecht komt geheel onverwacht, net op een moment dat alles vertelt lijkt te zijn. Net als ‘De geheime schrift’ draagt de poëtische manier van schrijven van Barry sterk bij tot de sfeer van het verhaal, vooral in het laatste hoofdstuk. De zon, het licht, het duister….het zijn personages op zich.

‘In het beloofde land’ begint aarzelend, maar bloeit open tot een machtig boek.

 

Oorspronkelijke titel: On Canaan’s Side.
Jaar van publicatie: 2011.