In het beloofde land van Sebastian Barry

Bewerkt op 11 februari 2021.

De biecht van Lilly Dunne.

“Bill is dood. Welk geluid maakt een negentachtigjarig hart dat breekt?”

Binnenkort zal Lilly Dunne een einde maken aan haar leven. Want ze kan niet leven zonder haar kleinzoon. Ze kan zoiets vreselijk niet doen zonder uitleg. Dus gaat ze een poging doen om haar wanhoop te verklaren en haar verhaal op papier zetten. 

Haar verhaal is een aaneenrijging van herinneringen. En het verhaal van de mannen in haar leven, die ze op een of andere manier verloor: haar broer, haar eerste lief, haar man, haar zoon, haar beste vriend en Bill. De rode draad doorheen haar verhaal is oorlog, angst, schuldgevoel en liefde. 

“Ik sta stil bij de dingen waarvan ik hou, ook al is in alles een beetje tragedie gestikt als je de draad maar lang genoeg volgt.”

Tragedie en miserie was er genoeg in Lilly’s leven. Lilly’s familie stond in Ierland aan de verkeerde kant van de geschiedenis, waardoor Lilly en haar verloofde moesten vluchten naar de VS. Nadat haar verloofde voor haar ogen werd doodgeschoten en zij wist te ontkomen, is ze altijd op haar hoede geweest.

Dan was er nog Joe Kinderman, haar echtgenoot. Lilly was zwanger van Ed toen hij verdween. Net als haar broer trok Ed het uniform aan van de soldaat. Hij overleefde de Vietnamoorlog, maar was niet meer dezelfde. Ook Bill was veranderd toen hij terugkwam van de Golfoorlog.

Naast de miserie en de tragedie zijn er ook de warme herinneringen aan Ierland en haar familie.

” Maar Maud, Annie, Willie en mijn vader zijn hoe dan ook nooit uit mijn gedachten verdwenen. Er gaat geen dag voorbij of we drinken samen wel een vreemd kopje thee, in een eigenaardig salon in mijn achterhoofd.”

Hoewel het verhaal 70 jaar bestrijkt, weet Barry dit samen te ballen in nog geen 300 pagina’s, en geeft hij je tegelijkertijd de geschiedenis van de twintigste eeuw. De beperktheid van het vertellersperspectief zorgt voor gelaagdheid en eigen invulling. 

Zo laat Barry in het midden of Lilly daadwerkelijk een einde maakt aan haar leven. Op het einde zoomt hij discreet uit. Wie weet, had het opschrijven van haar herinneringen een therapeutische werking.

Initieel lijken er overeenkomsten te zijn met ‘Het geheime schrift’, waarin de honderdjarige Roseanne McNulty terugkijkt op haar bewogen leven. Maar Lilly Dunne heeft een andere stem en persoonlijkheid. Haar drama lijkt nietig en iel, net als het geluid dat haar hart maakt als het breekt. 

Oorspronkelijke titel: On Canaan’s Side.
Jaar van publicatie: 2011.

Brooklyn van Colm Tóibín

Een Ierse in Brooklyn.

Terwijl ze de brief van haar man Tony leest, maakt Eilis zich de bedenking dat ze beter niet met hem was getrouwd. Niet omdat ze niet van hem houdt en zich bedacht heeft, maar omdat ze haar moeder nooit iets over Tony verteld heeft. Ze kan haar tijd in Ierland niet rijmen met haar tijd in Brooklyn. Het lijkt allemaal zo onwezenlijk. Net als de dood van haar zuster Rose.

Twee jaar geleden vond Eilis in Ierland geen werk. Nu kan zij gaan werken voor de baas van haar zus. Jim Farrell zag haar vroeger niet staan. Nu is hij niet weg te slaan van haar. Eilis geniet van die aandacht. Maar hoelang kan ze verzwijgen dat ze in Brooklyn met Tony in ondertrouw is gegaan? En hoe kan ze dit op een goede manier aanbrengen? Gaat haar omgeving het wel begrijpen? Iedereen verwacht dat Eilis niet meer zal teruggaan naar Brooklyn. Rose is dood. Haar broers, Jack, Pat en Michael werken en leven in Engeland. En Eilis kan haar moeder toch niet alleen laten…

In ‘Brooklyn’ vertelt Tóibín een klassiek emigratieverhaal gesitueerd in de jaren na de Tweede Wereldoorlog, met een onverwachte en spitsvondige wending. Zo vertrekt Eilis Lacey naar Amerika, waar de Ierse pastoor Flood haar aan werk in een warenhuis helpt. Zij leeft in een Iers pension en gaat naar dansavonden in de Ierse parochie van pastoor Flood. Eigenlijk leeft zij in Brooklyn net als thuis. Althans zo lijkt het toch, want in werkelijkheid is alles anders dan thuis. Tóibín zegt het alleen niet in zoveel woorden. ‘Brooklyn’ is immers het portret van een jonge Ierse vrouw die haar eigen weg zoekt in een nieuw land, daar verliefd wordt en toekomstplannen maakt.

De cultuurverschillen duiken pas in het laatste deel van het verhaal op, wanneer Eilis na de dood van haar zus naar Ierland op vakantie gaat. Hoe kan zij die verschillen uitgelegd krijgen? Begrijpt zij ze zelf wel? Toch weet Tóibín het ongezegde tastbaar te maken. Voor zijn schitterende ‘Brooklyn’ neem je dan ook best de tijd om de subtiele details in je op te nemen, en stil te staan bij zijn sterke heldin.

Oorspronkelijke titel: Brooklyn
Jaar van publicatie: 2009

Dagen zonder eind van Sebastian Barry

Thomas of Thomasina?

De jonge Thomas heeft als enige van zijn familie de Ierse hongersnood (1845-1850) overleeft. Ook overleefde hij de overtocht per schip naar Canada. Vanuit Canada trok hij naar de VS, waar hij mooie John Cole leerde kennen. Volgens Thomas is John zo knap als wie dan ook die ooit geleefd heeft. Mooie John wordt Thomas’ partner voor het leven. Omwille van het geld treden ze op in een saloon, verkleed als vrouw. Nadien nemen ze dienst in het Amerikaanse leger, waar ze strijden tegen de indianen.

Na hun legerdienst sluiten ze zich aan bij een reizend gezelschap. Samen met mooie John heeft Thomas, die weer optreedt als Thomasina, een Indiaans meisje Winona geadopteerd. Lang duren de optredens van het reizend gezelschap niet, want de Amerikaanse burgeroorlog dient zich aan. John en Thomas worden weer soldaat en laten hun dochter achter in veilige handen. Na de verschrikkingen van de burgeroorlog trekken ze met Winona naar Tennessee om een nieuw begin te maken. Maar dan moeten ze onverwacht hun dochter terug sturen naar haar volk. Thomas zet echter alles op alles om Winona terug te krijgen. Of is het Thomasina, want net als de Winkte bij de Sioux trekt krijgsman Thomas in vredestijd liever jurken aan.

“Je bloed bevat oud verdriet als een tweede natuur en nieuw verdriet dat de tunnels van je verstand tot waanzin drijft. Dat vanbinnen een groot tumult veroorzaakt.”

Met ‘Dagen zonder eind’ vertelt Barry een meeslepend verhaal, dat niet voor iedereen is. De beschrijvingen van oorlog en geweld zijn echt heel gruwelijk, waardoor je het boek soms opzij ligt. Toch vormt die gruwel een interessant contrast met de poëtische taal van Barry. En uiteraard is er Thomas, een unieke McNulty stem, die vaak vloekt als een dokwerker (= havenarbeider), wat het verhaal authentieker maakt. Tijd om stil te staan bij zijn gevoelens en ervaringen heeft hij amper. Woorden voor wat hij voelt en ervaart, heeft hij niet. Hij weet alleen dat hij John doodgraag ziet en liever jurken draagt. En dat de Winkte in zijn nieuwe vaderland hem de weg hebben gewezen.

Oorspronkelijke titel: Days Without End
Jaar van publicatie: 2016