Wie zij was van Georgina Harding

recensie (2) (1)

De mysterieuze dood van een moeder.

Engeland, 1961. Op dezelfde dag dat er een spionagezaak aan het licht kwam, verdween de moeder van de 8-jarige Anna. Als verklaring voor haar moeders plotse verdwijning kreeg Anna te horen dat haar moeder in de hemel was. Haar broer Peter kreeg dezelfde uitleg en concludeerde dat hun moeder een spionne was. Net als de mensen die opgepakt waren, kwam hun moeder van ergens achter het IJzeren Gordijn.

Haar lichaam kregen de kinderen niet te zien. Vanwege hun leeftijd mochten ze haar begrafenis niet bijwonen. Door het gebrek aan uitleg vulden ze maar zelf de gaten op met hun fantasie. Zo waren ze ervan overtuigd dat de joodse pianolerares, net als hun moeder, een spionne was.

“Waarom legden ze die dingen niet uit, die grote mensen? Ze legden niets uit, ze verduidelijkten niks, zodra het echt ergens overging, slikten ze hun woorden in. En wij vielen in de gaten die zij tussen hun woorden lieten vallen. Je had iets met de Japanners, iets waar niet over gesproken werd, maar wat mensen van ons volk was overkomen, Britse mannen en vrouwen, gevangen in een soort oosters stilzwijgen -monden dichtgeknepen als spleetogen. En dan had je het gruwelijke met de joden, dat dieper ging, maar verder van ons afstond.”

Decennia later kijkt Anna terug op die periode en probeert achter de waarheid te komen. Zij reconstrueert het leven van haar moeder voor haar huwelijk. Uiteindelijk ontdekt zij dat haar moeder een geheim had. Voor Anna het bewijs dat de kinderlijke intuïtie klopte. Best jammer, dat Harding haar lezer niet zelf deze conclusie laat trekken. Bovendien komt deze plotwending gemaakt over.

Kortom: ‘Wie zij was’ schiet als verhaal tekort. Echter, het boek is vanwege de stijl en het taalgebruik meer dan de moeite waard om te lezen. Ook weet Harding het kinderperspectief, de tijdsgeest en de oudere Anna met haar herinneringen schitterend neer te zetten.

The Spy Game, 2009.

Een zachte hand van Leïla Slimani

recensie (2) (1)

De nanny als wegwerpproduct.

Myriam Massé is in shock. Zij was vroeger thuisgekomen want zij wou met de kinderen naar de draaimolen. Aangekomen in haar appartement schreeuwt zij zichzelf schor. Adam is dood. Zijn levenloos lichaam drijft tussen de speeltjes. Mila is in allerijl naar het ziekenhuis gebracht, maar zij zal de aanval niet overleven.

Myriam wil haar baan als advocaat hervatten, maar met twee kleine kinderen is dat niet evident. Haar man, Paul maakt bezwaar als zij spreekt over een nanny. Toch gaat Myriam op zoek. Met Louise heeft zij het getroffen; zij is de perfecte nanny. Niet alleen zorgt Louise voor de kinderen, zij zorgt ook voor het huishouden. Myriam en Paul zijn het niet altijd eens met hoe zij de kinderen opvoedt, maar tijd om daar bij stil te staan, nemen ze niet. Dat Louise bijna dag en nacht in de weer voor hen is, en geen eigen leven heeft, is ver van hun bed. Nanny’s zijn eigenlijk wegwerpproducten. Je gebruikt ze zolang je ze nodig hebt.

Het aanklagen van de nanny als wegwerpproduct was aanvankelijk Leïla Slimani’s uitgangspunt voor ‘Een zachte hand’. Zij zat op een gegeven moment vast met haar verhaal, en kreeg een eurekamoment toen zij las over een Amerikaanse nanny die de kinderen van haar werkgever had vermoord. De moord op de kinderen Massé werd bijgevolg het uitgangspunt van haar roman. Als lezer verwacht je dan een verhaal dat je vertelt wat Louise dreef tot haar daad. Een antwoord blijft uit. Slimani schept wel een kader en context, maar zij had de moord op de kinderen er evengoed kunnen uitlaten, want zij weet onvoldoende door te dringen in het wezen van de zaak. Haar sterkte ligt duidelijk bij het aan de kaak stellen van wantoestanden. ‘Een zachte hand’ zindert dan ook bij haar messcherpe maatschappelijke observaties. Blijkbaar volstaat dat laatste om een prestigieuze literaire prijs te winnen. Het is de schrijfster van harte gegund, maar ik verwachtte meer.

La chanson douce, 2016. 

De afstand die ons scheidt van Renato Cisneros

recensie (2) (1)

Portret van een vader.

Achttien was Renato Cisneros toen zijn vader stierf in 1995. Toen hij dacht helemaal klaar te zijn met de dood van zijn vader, begon hij op zoek te gaan naar informatie. Beetje bij beetje drong het tot hem door, dat wat zijn vader zelf had verteld over zijn leven onbetrouwbaar was. En dan was er nog de rol die zijn vader, generaal Luis Federico Cisneros Vizquera had gespeeld in de Peruaanse politiek. De fervente medestander van het Pinochet-regime in Argentinië liet ook in eigen land mensen verdwijnen. Hoe kom je als zoon van zo’n man in het reine met jezelf en de wereld? En kun je zo’n man wel ooit begrijpen?

Om zijn vader te begrijpen staat de schrijver allereerst stil bij de familiegeschiedenis: een geschiedenis van onwettige kinderen en echtgenotes, ballingschap en ontheemding. Vanzelfsprekend is er een uitgebreid en taai, maar noodzakelijk hoofdstuk over de politieke en militaire erfenis van Cisneros senior. Eindigen doet Cisneros met stilstaan bij de mythe die zijn vader was, en de bedenking wat er van hem geworden zou zijn als zijn vader langer geleefd had. Zou hij net als zijn stiefzus en -broer de strijd zijn aangegaan? Allicht niet. Legt hij literair zijn vader zijn wil op? Allicht wel.

“Mijn moeder was het probleem niet. Zij was er gewoon. Aan haar liefde hoefde ik niet te twijfelen. Ze zou me altijd opvangen. Jij niet. Jij was de mythe. Jij was de utopie. Degene die in de krant kwam. Degene in dat uniform waarachter je je ook verstopte. Jij was degene die ik moest veroveren. Mijn moeder was echt, van vlees en bloed, die kwam niet op tv. Zij was een tastbaar stuk van de wereld. Een rots. Jij was daarentegen, toen al, een dwaallicht, flitsend en ongrijpbaar.”

Net als Cisneros senior is Renato Cisneros een bekendheid in Peru. Of hij ook bij ons zo bekend zal worden is nog maar de vraag. Aan het uitstekende ‘De afstand die ons scheidt’ ligt het alvast niet. Het schrijven was een titanenwerk. Jarenlang probeerde Cisneros vorm te geven aan het overvloedige materiaal dat hij had verzameld. Naast de vorm moet hij nagedacht hebben over wat hij ging onthullen in zijn fictieve autobiografie. In een fictieve autobiografie vertelt een schrijver een waarheidsgetrouw verhaal, maar vult de lacunes in met zijn verbeelding en veroorlooft zich vrijheden. Wat mij betreft: een uitstekende keuze voor dit heftige vader- en zoonverhaal.

La distancia que nos separa, 2015