Het bedrog van Damon Galgut

Literaire thriller met ironische wendingen.

In Karoo, Zuid-Afrika arriveert een nieuwe inwoner: Adam Napier. Hij betrekt een vervallen vakantiehuisje dat zijn broer jaren geleden kocht. Adam is na zijn ontslag zijn huis kwijtgeraakt en moet van nul herbeginnen. Zijn broer, Gavin bood hem een job aan in zijn eigen bedrijf, maar Adam weigerde. Hij wil een oude droom waarmaken en het nogmaals proberen als dichter. Allicht zal de eenzaamheid van zijn nieuwe stekje, zo midden in de natuur de nodige inspiratie opleveren. De inspiratie blijft echter uit, en Adam zit elke dag tevergeefs achter zijn bureau te staren.

Intussen besluit hij de tuin van het vakantiehuisje onder handen te nemen. Zo ontmoet hij, bij een bezoek aan een tuincentrum een man, die beweert hem te kennen van kostschool. Omdat de man, Kenneth Canning hem aanspreekt bij zijn bijnaam, kan het haast niet anders of ze hebben samen op school gezeten. Adam kan Kenneth niet meer herinneren. Toch gaat hij in op Kenneths uitnodiging. Vanaf dan brengt Adam al zijn weekeinden door op het landgoed van de Cannings.

Kenneth is bezig met een groots project, waardoor hij weinig tijd heeft voor Adam. Het is dan ook vooral Cannings vrouw, de bloedmooie zwarte Baby, die veel tijd doorbrengt met Adam. Dankzij haar vindt Adam de broodnodige dichterlijke inspiratie. Baby wordt al snel meer dan alleen een muze. Adam staat er versteld van: hoe makkelijk bedrog hem wel niet afgaat. Hij is niet de enige bedrieger, want Kenneth belazert de boel waar je bij staat.

Met een titel als ‘Het bedrog’ kan het niet anders of je hoofdthema gaat over bedriegen, liegen, oplichten en sjoemelen. Wat de personages doen, dient als metafoor voor het Zuid-Afrika na de Apartheid: het nieuwe Zuid-Afrika, dat voor heel wat uitdagingen staat. Echter, je kan makkelijk over die metaforen lezen; je hoeft niets te weten over het nieuwe Zuid-Afrika. ‘Het bedrog’ leest veeleer als een literaire thriller met een paar goed bedachte ironische wendingen van het lot. Naast de drie belangrijke personages zijn er ook sterke nevenpersonages, die Galgut op de juiste momenten naar de voorgrond weet te schuiven, en die het verhaal een extra dimensie geven. Haast onzichtbaar maakt het dromerige en ietwat naïef hoofdpersonage een ontwikkeling door, die als vanzelf overgaat in een te laat gekomen zelfreflectie.

Kortom: ‘Het bedrog’ is baie goed.

 

Oorspronkelijke titel: The Impostor
Datum van publicatie: 31 december 2007

De groeve van Damon Galgut

Man op de vlucht.

Een man loopt langs de weg. Hij is op de vlucht. Hij wordt opgepikt door Frans Niemand, een dominee op weg naar een nieuwe congregatie in een township. Wanneer de dominee suggereert dat de man een ontsnapte gevangene is en hem probeert over te halen tot seks, bekoopt hij het met de dood. Onze man neemt Niemands identiteit over en gooit zijn lijk in een groeve.

Aangekomen in de township slaat hij de raad in de wind om zijn auto leeg te maken. De volgende dag is de auto leeggeroofd. Het spoor leidt naar twee broers, die de groeve, waar de man de dominee in smeet, gebruiken voor de kweek van drugs. Het duurt dan ook niet lang vooraleer Niemands lijk wordt gevonden. De eerste taak van de nieuwe dominee is het regelen van de begrafenis van de man wiens identiteit hij stal. De twee broers, Valentine en Small hebben hun twijfels over de nieuwe dominee, omdat ze vermoeden dat hij in de groeve is geweest. Ook de inspecteur van de township herinnert zich vaag dat hij de man al eens eerder zag.

Op Goodreads wordt ‘De groeve’ omschreven als een parabel. Zo moet je het inderdaad ook lezen: als een gelijkenis om een idee te illustreren. Je komt nooit de naam van onze man te weten noch wat hij gedaan heeft of wat hem drijft. De thema’s van het boek hangen nauw samen met het begrip, groeve. In het Engels is ‘a quarry’ ook iets of iemand die opgejaagd wordt. En laat dit nu ook een thema zijn in ‘De groeve’: de jager en het opgejaagde, de strijd om vrijheid. Niet enkel onze man, maar ook de twee broers, willen vrij zijn. Het geïllustreerde idee is uiteraard de Zuid-Afrikaanse gemeenschap waarin ze leven.

‘De groeve’ is geen makkelijk boek. Bovendien maakt Galgut het de lezer niet makkelijk door de korte haast afgekapte zinnen en de afstand ten opzichte van zijn naamloze fictieve held. Toch blijf je lezen, hoewel je vaak terug moet bladeren. Door zijn vorm, zijn surrealistisch karakter en de eigen invulling door de lezer is ‘De groeve’ niet voor iedereen. Ik vond ‘De groeve’ geslaagd, maar verkies ‘De goede arts‘, een roman van Galgut die ik vorig jaar las. Niettemin vind ik het wel interessant dat een schrijver durft experimenteren en iets totaal anders schrijft.

 

Oorspronkelijke titel: The Quarry
Jaar van uitgave: 1995

De goede arts van Damon Galgut

Idealisme in broeierig Zuid-Afrika.

Laurence Waters, een pas afgestudeerde arts staat erop gemeenschapsdienst te doen in een afgelegen kliniek ergens in een thuisland van Zuid-Afrika, net na de afschaffing van de Apartheid. De kliniek wordt al jaren, juist ook omwille van zijn ligging in een thuisland politiek gefnuikt. Zo heeft de kliniek een voorraad aan medicijnen die ze amper nodig heeft. En worden de dingen die de artsen nodig hebben nooit geleverd, waardoor ze verplicht zijn om patiënten door te verwijzen. Omdat de naburige stad een spookstad is, krijgen ze sowieso al niet veel patiënten. Niettegenstaande is Laurence overtuigd dat hij een verschil kan maken.

“Het verleden en de toekomst zijn gevaarlijke landen:
ik had de afgelopen zeven jaren in een niemandsland geleefd, tussen de grenzen in.”

Laurence is niet de verteller van dienst, wel collega-arts Frank Eloff, die al zeven jaar lang in de kliniek werkt. Naast Frank zijn er nog zes personeelsleden: de vrouwelijke hoofdarts Ngema, het Cubaanse artsenechtpaar Santander, de ongediplomeerde verpleger Tehogo en twee koks. Terwijl de rest van het team Laurence met wantrouwen en ontzag behandelt, groeit er een ongemakkelijke vriendschap tussen Frank en Laurence. Ongemakkelijk, omdat het niet echt duidelijk is of het enkel om vriendschap gaat.

Door die onduidelijkheid vroeg ik me af in hoeverre Frank een betrouwbare verteller is. Doet hij aan volledige zelfcensuur? Of houdt hij maar een deel van zijn seksuele identiteit voor zich? Op zich doet het er niet toe, maar het draagt wel bij tot het ambigue karakter van het verhaal. Het laat ook ruimte voor eigen invulling, wat ik altijd fijn vind.

Voor Laurence loopt het slecht af, terwijl Frank op het einde van het verhaal zijn leven terug op de rails krijgt. Intussen maakte hij een ontwikkeling door en kwam voor morele dilemma’s te staan. Galgut weet elk detail te gebruiken om van ‘De goede arts’ een heel intens sfeerverhaal en thriller te maken. Want niet enkel in de kliniek, maar ook daarbuiten is de sfeer broeierig. Geen wonder, dat Damon Galgut geldt als een van de meest getalenteerde jonge schrijvers van Zuid-Afrika. Ik heb alvast een plek op mijn leeslijst gereserveerd voor zijn andere boeken.

 

Oorspronkelijke titel: The Good Doctor
Jaar van uitgave: 2003