Woorden volgens Gordimer

Nadine Gordimer

Nadine Gordimer (1923-2014) was een Zuid-Afrikaanse schrijfster.

Samen met J.M. Coetzee behoort Nadine Gordimer tot de top van de Engelstalige Zuid-Afrikaanse literatuur. Apartheid was het hoofdthema in haar werk. Haar kritiek daarop werd in Zuid-Afrika niet gesmaakt en zorgde van tijd tot tijd tot een verbod. Gordimer was dan ook vooral geliefd in het buitenland.

In 1991 kreeg zij als eerste Zuid-Afrikaanse schrijver de Nobelprijs voor literatuur. Dit voor haar magnifiek en episch schrijven, en allicht ook voor haar politiek engagement. Nadine Gordimer onderhield namelijk hechte vriendschappen met leden van het toen verboden ANC.

Hoogtepunten in haar literaire carrière waren: ‘Burger’s Daughter (Burgers dochter), ‘The Conservationist’ (Een dode zwarte man) en ‘July’s People’ (July’s mensen).

Het bedrog van Damon Galgut

Literaire thriller met ironische wendingen.

In Karoo, Zuid-Afrika arriveert een nieuwe inwoner: Adam Napier. Hij betrekt een vervallen vakantiehuisje dat zijn broer jaren geleden kocht. Adam is na zijn ontslag zijn huis kwijtgeraakt en moet van nul herbeginnen. Zijn broer, Gavin bood hem een job aan in zijn eigen bedrijf, maar Adam weigerde. Hij wil een oude droom waarmaken en het nogmaals proberen als dichter. Allicht zal de eenzaamheid van zijn nieuwe stekje, zo midden in de natuur de nodige inspiratie opleveren. De inspiratie blijft echter uit, en Adam zit elke dag tevergeefs achter zijn bureau te staren.

Intussen besluit hij de tuin van het vakantiehuisje onder handen te nemen. Zo ontmoet hij, bij een bezoek aan een tuincentrum een man, die beweert hem te kennen van kostschool. Omdat de man, Kenneth Canning hem aanspreekt bij zijn bijnaam, kan het haast niet anders of ze hebben samen op school gezeten. Adam kan Kenneth niet meer herinneren. Toch gaat hij in op Kenneths uitnodiging. Vanaf dan brengt Adam al zijn weekeinden door op het landgoed van de Cannings.

Kenneth is bezig met een groots project, waardoor hij weinig tijd heeft voor Adam. Het is dan ook vooral Cannings vrouw, de bloedmooie zwarte Baby, die veel tijd doorbrengt met Adam. Dankzij haar vindt Adam de broodnodige dichterlijke inspiratie. Baby wordt al snel meer dan alleen een muze. Adam staat er versteld van: hoe makkelijk bedrog hem wel niet afgaat. Hij is niet de enige bedrieger, want Kenneth belazert de boel waar je bij staat.

Met een titel als ‘Het bedrog’ kan het niet anders of je hoofdthema gaat over bedriegen, liegen, oplichten en sjoemelen. Wat de personages doen, dient als metafoor voor het Zuid-Afrika na de Apartheid: het nieuwe Zuid-Afrika, dat voor heel wat uitdagingen staat. Echter, je kan makkelijk over die metaforen lezen; je hoeft niets te weten over het nieuwe Zuid-Afrika. ‘Het bedrog’ leest veeleer als een literaire thriller met een paar goed bedachte ironische wendingen van het lot. Naast de drie belangrijke personages zijn er ook sterke nevenpersonages, die Galgut op de juiste momenten naar de voorgrond weet te schuiven, en die het verhaal een extra dimensie geven. Haast onzichtbaar maakt het dromerige en ietwat naïef hoofdpersonage een ontwikkeling door, die als vanzelf overgaat in een te laat gekomen zelfreflectie.

Kortom: ‘Het bedrog’ is baie goed.

 

Oorspronkelijke titel: The Impostor
Datum van publicatie: 31 december 2007

De groeve van Damon Galgut

Man op de vlucht.

Een man loopt langs de weg. Hij is op de vlucht. Hij wordt opgepikt door Frans Niemand, een dominee op weg naar een nieuwe congregatie in een township. Wanneer de dominee suggereert dat de man een ontsnapte gevangene is en hem probeert over te halen tot seks, bekoopt hij het met de dood. Onze man neemt Niemands identiteit over en gooit zijn lijk in een groeve.

Aangekomen in de township slaat hij de raad in de wind om zijn auto leeg te maken. De volgende dag is de auto leeggeroofd. Het spoor leidt naar twee broers, die de groeve, waar de man de dominee in smeet, gebruiken voor de kweek van drugs. Het duurt dan ook niet lang vooraleer Niemands lijk wordt gevonden. De eerste taak van de nieuwe dominee is het regelen van de begrafenis van de man wiens identiteit hij stal. De twee broers, Valentine en Small hebben hun twijfels over de nieuwe dominee, omdat ze vermoeden dat hij in de groeve is geweest. Ook de inspecteur van de township herinnert zich vaag dat hij de man al eens eerder zag.

Op Goodreads wordt ‘De groeve’ omschreven als een parabel. Zo moet je het inderdaad ook lezen: als een gelijkenis om een idee te illustreren. Je komt nooit de naam van onze man te weten noch wat hij gedaan heeft of wat hem drijft. De thema’s van het boek hangen nauw samen met het begrip, groeve. In het Engels is ‘a quarry’ ook iets of iemand die opgejaagd wordt. En laat dit nu ook een thema zijn in ‘De groeve’: de jager en het opgejaagde, de strijd om vrijheid. Niet enkel onze man, maar ook de twee broers, willen vrij zijn. Het geïllustreerde idee is uiteraard de Zuid-Afrikaanse gemeenschap waarin ze leven.

‘De groeve’ is geen makkelijk boek. Bovendien maakt Galgut het de lezer niet makkelijk door de korte haast afgekapte zinnen en de afstand ten opzichte van zijn naamloze fictieve held. Toch blijf je lezen, hoewel je vaak terug moet bladeren. Door zijn vorm, zijn surrealistisch karakter en de eigen invulling door de lezer is ‘De groeve’ niet voor iedereen. Ik vond ‘De groeve’ geslaagd, maar verkies ‘De goede arts‘, een roman van Galgut die ik vorig jaar las. Niettemin vind ik het wel interessant dat een schrijver durft experimenteren en iets totaal anders schrijft.

 

Oorspronkelijke titel: The Quarry
Jaar van uitgave: 1995