De goede arts van Damon Galgut

Idealisme in broeierig Zuid-Afrika.

Laurence Waters, een pas afgestudeerde arts staat erop gemeenschapsdienst te doen in een afgelegen kliniek ergens in een thuisland van Zuid-Afrika, net na de afschaffing van de Apartheid. De kliniek wordt al jaren, juist ook omwille van zijn ligging in een thuisland politiek gefnuikt. Zo heeft de kliniek een voorraad aan medicijnen die ze amper nodig heeft. En worden de dingen die de artsen nodig hebben nooit geleverd, waardoor ze verplicht zijn om patiënten door te verwijzen. Omdat de naburige stad een spookstad is, krijgen ze sowieso al niet veel patiënten. Niettegenstaande is Laurence overtuigd dat hij een verschil kan maken.

“Het verleden en de toekomst zijn gevaarlijke landen:
ik had de afgelopen zeven jaren in een niemandsland geleefd, tussen de grenzen in.”

Laurence is niet de verteller van dienst, wel collega-arts Frank Eloff, die al zeven jaar lang in de kliniek werkt. Naast Frank zijn er nog zes personeelsleden: de vrouwelijke hoofdarts Ngema, het Cubaanse artsenechtpaar Santander, de ongediplomeerde verpleger Tehogo en twee koks. Terwijl de rest van het team Laurence met wantrouwen en ontzag behandelt, groeit er een ongemakkelijke vriendschap tussen Frank en Laurence. Ongemakkelijk, omdat het niet echt duidelijk is of het enkel om vriendschap gaat.

Door die onduidelijkheid vroeg ik me af in hoeverre Frank een betrouwbare verteller is. Doet hij aan volledige zelfcensuur? Of houdt hij maar een deel van zijn seksuele identiteit voor zich? Op zich doet het er niet toe, maar het draagt wel bij tot het ambigue karakter van het verhaal. Het laat ook ruimte voor eigen invulling, wat ik altijd fijn vind.

Voor Laurence loopt het slecht af, terwijl Frank op het einde van het verhaal zijn leven terug op de rails krijgt. Intussen maakte hij een ontwikkeling door en kwam voor morele dilemma’s te staan. Galgut weet elk detail te gebruiken om van ‘De goede arts’ een heel intens sfeerverhaal en thriller te maken. Want niet enkel in de kliniek, maar ook daarbuiten is de sfeer broeierig. Geen wonder, dat Damon Galgut geldt als een van de meest getalenteerde jonge schrijvers van Zuid-Afrika. Ik heb alvast een plek op mijn leeslijst gereserveerd voor zijn andere boeken.

 

Oorspronkelijke titel: The Good Doctor
Jaar van uitgave: 2003

De vrouw met het witte haar van Rachel Zadok

Over familiaal en maatschappelijk geweld.

De familie van de 7-jarige Faith leidt een geïsoleerd bestaan op een door droogte getroffen boerderij in Noord-Transvaal. Omdat de moeder van het gezin, Bella, in tovenarij gelooft en Tokoloshe ziet, is Faith opgegroeid met verhalen over geesten. Als de vader het gezin verlaat voor een andere vrouw, glijdt Bella weg in een depressie, en zorgt een zwarte huismeid voor Faith. Wanneer de huismeid wordt vermoord, wordt Bella beschuldigd en opgesloten in een inrichting voor criminele geesteszieken. Na de dood van Bella keert Faith terug naar de boerderij.

‘De vrouw met het witte haar’ bestaat uit twee delen. Het eerste deel gaat over de 7-jarige Faith. Als kind maakt Faith de mentale achteruitgang van haar moeder mee en raakt zij door het aanschouwen van het ouderlijk geweld getraumatiseerd. In het tweede deel lijkt de volwassen Faith te lijden onder dezelfde geestestoestand als haar moeder, Bella.

Terwijl het eerste deel vlot en aangenaam leest, lijdt het tweede deel aanvankelijk onder een zekere stugheid en onbelangrijke details. Vanaf het moment dat Faith impulsief besluit om terug te gaan naar de boerderij, leest het verhaal niet alleen vlotter maar sluit het weer aan bij de hoofdthema’s: trauma’s en angst. De confrontatie met het verleden is hard voor Faith. De monsters uit haar jeugd zijn immers niet de Tokoloshe, maar haar eigen ouders. De surrealistische, mysterieuze toon van het eerste deel maakt plaats voor de realiteit en de verwerking van de kindtrauma’s.

Naast het persoonlijk drama van een Zuid-Afrikaans gezin, is er ook de tijdsgeest. Zuid-Afrika staat op het punt een einde te maken aan de Apartheid. Dit geeft een extra dimensie aan het verhaal. De gelijkenissen tussen het politiek veranderende Zuid-Afrika en het gezin zijn snel gelegd. Net als het huiselijk geweld zijn racisme en wederzijds wantrouwen tussen blank en zwart, grotendeels indirect beschreven. Dit maakt ‘De vrouw met het witte haar’ tot een intens boek.

 

Oorspronkelijke titel: Gem Squash Tokoloshe.
Jaar van publicatie: 2005.