Ik heb een Book Seat gekocht. De laatste jaren heb ik namelijk makkelijk last van mijn nek. Dus ik hoop baat te vinden bij dit hulpmiddel.
Tot hier toe ben ik supercontent. The Book Seat werkt perfect met een hardcover. Een softcover gaat op voorwaarde dat ik het boek met 1 hand vasthou. Sowieso is de stof zacht en aangenaam om vast te nemen. Zelfs met een hardcover hou ik hem graag vast, hoewel dat niet echt nodig is. Het zakje aan de achterkant gebruik ik niet, maar wie weet doe ik dat in de toekomst wel.
The Book Seat is overigens een Australisch ontwerp dat wereldwijd gepatenteerd is. De afwerking van het product gebeurt meestal in een maatwerkbedrijf.
Op zijn veertiende woonde hij een concert bij. Daar was het hem duidelijk geworden. Hij had een abnormaal muzikaal talent. Net als de pianist die hij had zien optreden, speelde hij tot zijn haren op de toetsen vielen en met zijn hoofd in zijn nek. Hij zwetste over een dionysische natuur, wat volgens hem elke kunstenaar had. Maar aan welke kunst moest hij zijn leven besteden? Aan de muziek of de poëzie?
Op de universiteit werkte hij aan een symfonisch gedicht. Hij studeerde voor jurist, maar zou zijn studies niet afmaken. Doordat hij intussen getrouwd was met een rijk meisje kon hij zich aan de kunst wijden. Zijn levenswerk zou een opera worden.
Maar was Foltýn wel een componist?
Meestal speelde hij goedkope variaties op de thema’s van anderen. Het libretto voor zijn opera Judith bleek een samenraapsel van verschillende teksten, geschreven door verschillende auteurs. Verder plunderde hij van het werk van getalenteerde jonge musici en arme dichters, en bezondigde hij zich aan plagiaat.
Toen Karel Čapek op 25 december 1938 overleed aan een longontsteking, bleef zijn laatste roman onafgewerkt. Een jaar later werd deze onvoltooide roman alsnog gepubliceerd met een nawoord van de vrouw van de schrijver. Zij vertelde ons het verdere verloop van het verhaal rond Bedřich Foltýn. Want blijkbaar kon de weinig spraakzame Čapek urenlang vertellen over zijn onfortuinlijke componist.
In ‘Leven en werk van componist Foltýn’ komt Bedřich Foltýn nooit aan het woord. We leren hem kennen via mensen die hem gekend hebben. Grosso modo kan je die getuigen indelen in kunstkenners en niet-kunstkenners. Het werpt interessante vragen op over kunst en het kunstenaarschap, over passie en talent.
Bovendien is het een vreemde zaak, die zaak rond Bedřich Foltýn. Welke getuige heeft het bij het rechte eind? Van wie komt de getuigenis en perceptie het dichtst bij de werkelijkheid? In hoeverre is die werkelijkheid gekleurd door de persoonlijke mening van de getuige over Foltýn, zijn leven en zijn werk. Of over wat kunst behoort te zijn? Was Foltýn een fantast of een genie? We zullen het nooit weten. En wie weet, was dat juist de bedoeling van Karel Čapek.
Ik vraag me af of mijn herinnering aan Bedřich Foltýn hem geen onrecht doet. Al vanaf onze eerste ontmoeting mocht ik hem namelijk niet.
Oorspronkelijke titel: Život a dílo skladatele Foltýna. Jaar van publicatie: 1939. Nederlandse vertaling Irma Pieper/ Uitgeverij Wereldbibliotheek (2021).
Warschau, 23 oktober 1943. Nadat de verzetsgroep van Walter een Gestapo-agent liquideerde, kwam de politie ter plaatse en schoot iedereen neer. Een dag later pakte de Gestapo de koerierster van de verzetsgroep op. Haar naam was Małgorzata.
Warschau, 1962. Terwijl ik het trappenhuis binnenliep, zag ik bij het portaal tussen de tweede en derde etage een jonge vrouw staan. Ze sprak me aan met mijn verzetsnaam en overhandigde me een brief. Ik had haar niet direct herkend. Pas nadat ik de brief gelezen had, besefte ik dat het Małgorzata was. Maar dat kon toch niet! Zij was immers al lang dood.
‘Verdraaide tijd’ begint als een macabere grap. Konradius krijgt een brief met instructies die hij 20 jaar geleden had moeten krijgen. En dat van een vrouw die al lang dood is. De brief is het begin van een zoektocht naar de gebeurtenissen in het verleden, waarbij Konradius zich uitgeeft als journalist en een aantal mensen spreekt die direct of indirect iets te maken heeft met de verzetsgroep. Of die thuis waren toen de verzetsgroep zich toegang verschafte tot het huis waar de Gestapo-agent Lempke woonde.
Het verhaal eindigt macaber. Want wie ligt er in het laatste graf op het kerkhof? Als dat inderdaad Roman is, die we kennen als Konradius, hoe kan het dan zijn dat hij nog leeft?
Konradius denkt er alvast het volgende over:
Dat ik er ben, is iets heel anders, want leven en zijn is helemaal niet hetzelfde, soms ben je een spoor, een vorm afgedrukt in de lucht, als een aandenken aan iets wat ooit was, dat samen met de meegemaakte gebeurtenissen in de herinnering van anderen wordt bewaard zolang die herinnering leeft.
In grote lijnen kan je reconstrueren wat er op 23 oktober 1943 gebeurde. Toch zijn er twijfels. Bij Konradius is er eveneens de constante twijfel over wie hij nu werkelijk is. Maar wat heeft hij meegemaakt tijdens de oorlog? Wat was zijn voorgeschiedenis voor hij bij de verzetsgroep van Walter kwam? Zijn geschiedenis is toch niet die bepaalde dag in 1943. Maar dat die dag hem getekend heeft en bijgebleven is, is overduidelijk. Het heden en verleden zijn nauw met elkaar verstrengeld.
De eindzinnen vloeien overigens moeiteloos over in de beginzinnen van het verhaal. Zo kan je als lezer net als Konradius eindeloos blijven malen over wat werkelijkheid is en wat inbeelding. Het is niet enkel een reis naar het verleden en wat er juist op die fatale dag in 1943 gebeurde, het is ook een reis doorheen het geheugen.
De Poolse auteur Włodzimierz Odojewski (1930 – 2016) was geobsedeerd door tijd en geheugen. Tijdens zijn leven ontving hij verschillende literaire prijzen. Zijn werk wordt vertaald in onder meer het Frans, Spaans en Duits. Twee van zijn romans zijn vertaald in het Nederlands: ‘Sezon w Wenecji’ als ‘Een zomer in Venetië’ en ‘Czas odwrócony’ als ‘Verdraaide tijd’. Hopelijk volgen er in de toekomst nog meer vertalingen van zijn werk.
Oorspronkelijke titel: Czas odwrócony. Jaar van publicatie: 2002. Vertaling door Charlotte Pothuizen (2021). Uitgegeven bij Em. Querido’s Uitgeverij bv.
Boeken 
Je moet ingelogd zijn om een reactie te plaatsen.