Een volmaakte kelner van Alain Claude Sulzer

De duistere regels van de liefde.

Zwitserland, 1966. Erneste krijgt een brief uit New York. Pas na een paar dagen durft hij de brief open te snijden. Hij herkende meteen het handschrift, wil echter niet met het verleden geconfronteerd worden. Als hij eindelijk de brief leest, heb je Erneste al leren kennen als de volmaakte kelner van de titel en voerde Sulzer je dertig jaar terug in de tijd: naar die zomer van 1935, waarin Erneste Jakob ontmoette op zijn werk. Het was liefde op het eerste zicht. Erneste kon zijn geluk niet op wanneer Jakob, hem verleidde, hoewel hij besefte dat hun liefde niet voor eeuwig was.

“Foto’s van vroeger bekeek hij nooit,
foto’s van vroeger gaven slechts
aanleiding tot sombere gedachten
over het heden. Maar heimelijk
hoopte hij op meer dan woorden,
een portret, een foto van Jakob.”

De tijden waren roerig. Mensen sloegen op de vlucht voor Hitler. Het hotel waar de beide jonge mannen werkte, werd een plek van exil voor de gegoede klasse op vlucht voor de nazi’s. Onder de gevluchte gasten bevond zich ook de beroemde Duitse schrijver Julius Klinger. De homoseksuele Klinger was echter zoals de meeste mannen in zijn positie getrouwd. Wanneer het gezin Klinger verder reisde naar New York, ging Jakob met hen mee. Erneste heeft nooit meer iets van hem gehoord, tot nu. Uit Jakobs brief blijkt, dat het slecht met hem gaat. Hij heeft geld nodig. Erneste moet dit voor hem gaan halen bij Julius Klinger.

‘De volmaakte kelner’ is het soort boek dat je eindeloos kan lezen en waar je steeds andere details gaat uit halen. Sulzer legt zijn personages gedachten en woorden in de mond, die vaak niet overeenkomen met hun daden, waardoor hij je steeds op het verkeerde been zet. Omdat de liefde zo haar eigen duistere regels heeft, blijf je met heel wat vragen achter. Kleine gebeurtenissen, zoals het vinden van een vijf franc stuk onder Jakobs kussensloop doen je twijfelen over hoeveel Erneste wist.

Doorheen Ernestes verhaal loopt ook het echtelijk bedrog van zijn nichtje. Zij is het enige familielid waarmee hij nog contact heeft. Zij kent zijn geheim en hij heeft weet van haar minnaar. Erneste is echter de discretie zelf. Uiteindelijk laat hij een andere kant van zijn karakter zien, een kant die hij na zijn ontmoeting met Klinger moet bijstellen. Als je het boek sluit, weet je dat zijn ontmoeting met Klinger hem veranderd heeft. Tegelijkertijd duiden kleinigheden aan dat hij nog steeds dezelfde is.

‘De volmaakte kelner’ is in alle opzichten een volmaakt boek, dat omwille van de universele gevoelens en emoties rond liefde, een breed publiek verdient.

 

Oorspronkelijke titel: Ein perfekter Kellner.
Jaar van publicatie: 2004.

Privélessen van Alain Claude Sulzer

Taalonderricht mondt uit in relatie.

De jonge Leo Heger vlucht eind jaren zestig naar Zwitserland. Dokter Giezendanner en zijn vrouw nemen hem voor onbepaalde tijd kosteloos op in hun huis. Via de vluchtelingenorganisatie wordt ook taalonderricht geregeld. Zo komt Leo terecht bij Martha Dubach.

Martha is getrouwd met Walter. Samen hebben ze twee kinderen: Andreas en Barbara. Het huwelijk van de Dubachs bestaat enkel nog op papier. Martha vermoedt, terecht, dat Walter een maîtresse heeft. Ook de kinderen hebben weinig interesse in het doen en laten van hun moeder. De lessen Duits worden voor Martha al snel iets waar ze naar uit kijkt. Uiteindelijk blijkt dat Leo verliefd is op zijn lerares. Ook Martha voelt zich aangetrokken tot Leo. Zij beseft evenwel dat hun liefde geen lang leven beschoren is.

Zoon Andreas is een toeschouwer. Hij weet dat zijn pa een maîtresse heeft. Hij is ook op de hoogte van de affaire van zijn ma. Het is Andreas die – jaren later – Leo Heger gaat opzoeken. Via Andreas komt Leo te weten dat hij Martha zwanger achterliet.

Wat alle personages gemeen hebben is eenzaamheid. Die eenzaamheid heeft zijn prijs. In feite bestaat ‘Privélessen’ uit verschillende verhaaltjes die in min of meerdere mate samenhangen met Leo’s vlucht naar het westen. Zo vertelt Sulzer parallel aan het verhaal van Leo en Martha ook het verhaal van Leo’s grootmoeder, de joodse Olga. Deze verhaallijn vertelt je ook iets meer over het land, waar Leo vandaan komt. Het wordt nooit bij naam vernoemd; het is gewoon een ex-Oostblokland.

Je gaat overigens geen woord te veel vinden in ‘Privélessen’. Ook weet Sulzer perfect details te doseren. Soms krijgt een detail pas ettelijke pagina’s later relevantie. Dit zorgt er soms voor dat je niet direct kan plaatsen waar de auteur naar toe wil. Ook blijft het allemaal redelijk afstandelijk. Misschien liggen man-man relaties de auteur gevoelsmatig makkelijker? Anderzijds past het terughoudende wel bij het verhaal, maar dat besef je als lezer pas helemaal op het einde van het boek.

 

Oorspronkelijke titel: Privatstunden.
Datum van publicatie: 2007.

Het verkeerde moment van Alain Claude Sulzer

Een zoektocht naar een vader.

In november 1948 werd de achttienjarige Emil uit de kliniek van professor Hedinger ontslagen. Professor Hedinger behandelde hem voor zijn homoseksualiteit (*). Het bleef voor Emil niet bij één opname. Tot opluchting van zijn omgeving trouwde Emil enkele jaren later met Viktoria. Enkel, André, Emils beste vriend was verbaasd over de gang van zaken.

Vele jaren later blikt Emils zoon terug op die zomer, dat hij naar Parijs ging om de geschiedenis van zijn vader te achterhalen. Zeventien was hij toen. Sinds zijn elfde wist hij dat zijn vader zelfmoord had gepleegd. Met zijn moeder kon hij zelden over zijn vader praten. Nochtans zat hij met veel vragen. Het enige tastbare dat hij had van zijn vader was een foto. Als hij op de achterkant van die foto de naam en het adres vond van de fotograaf, besloot hij die in Parijs op te zoeken. Die fotograaf was overigens ook zijn peetoom en zijn vaders beste vriend: André.

“Hij heeft me die avond dingen verteld waar ik niets vanaf wist, details die mijn vader tegelijkertijd levend en vreemd maakten.”

Naast een zoektocht naar een vader is ‘Het verkeerde moment’ vooral een onroerend liefdesverhaal. Sulzer maakt handig gebruik van de voordelen en beperkingen van twee vertelperspectieven. Zo is er het ik-perspectief, Emils zoon, die terugblikt op de zomer waarin hij de geschiedenis van zijn vader achterhaalt. En het hij-perspectief, waardoor je als lezer de handelingen en gedachten van Emil kan volgen, en die nodig zijn om zijn verhaal te begrijpen. In zekere zin is er een kleine lacune, die niettemin heel logisch overkwam en die me als lezer toeliet het einde zelf in te vullen. Die lacune zorgt er ook voor dat het verhaal niet melodramatisch wordt, ondanks de onafwendbaarheid van het noodlot. ‘Het verkeerde moment’ is zoals recensist Ulrich Baron in ‘Der Spiegel’ stelde: “een meesterwerk van psychologische vertelkunst”.

(*): Homoseksualiteit werd door de Wereldgezondheidsorganisatie pas in 1990 als psychische aandoening geschrapt. Tot dan, en vooral in de jaren vijftig en zestig, hield de psychiatrie zich bezig met de behandeling van homoseksualiteit.

 

Oorspronkelijke titel: Zur falschen Zeit.
Jaar van publicatie: 2010.