Fictieve held: graaf Dracula

Herschreven en aangepast in mei 2026.

Zeg vampier en de wereld denkt: Bram Stokers graaf Dracula. Met meer dan zevenhonderd verschijningen in boeken, films, series en games is hij het bekendste fictieve personage ooit. Maar zijn wortels reiken veel dieper.

Van volksheld naar literair personage

Voor graaf Dracula’s komst zwierf de vampier al eeuwenlang door volksverhalen en bijgeloof. Deze oervampier was geen aristocratische verleider, maar een angstaanjagende en rusteloze geest, gevangen tussen de wereld van levenden en doden, die enkel kon voortbestaan op een dieet van mensenbloed. In Oost‑Europa kende men zo’n wezen als een vampir: een dode die ’s nachts uit zijn graf oprees om bloed uit het lichaam van zijn levende slachtoffers te zuigen.

Hoewel we de vampierlegende vooral met Oost‑Europa associëren, bestaan er wereldwijd verhalen over bloeddorstige wezens. Gewoonlijk worden ze beschreven als mager en bleek, behalve wanneer ze zich net met bloed hebben gevoed.

De vampier maakte in de achttiende eeuw de overstap van volksverhalen naar literatuur, via een gedicht van Lord Byron (1788 – 1824). In The Giaour (1813) beschrijft Byron een vloek die de protagonist veroordeelt om uit de dood op te staan en het bloed van zijn eigen familie te drinken. Dankzij The Giaour vond de vampier zijn weg naar de Engelse literatuur. Byrons arts en assistent John Polidori (1795 – 1821) bouwde daarop voort met The Vampire (1819), een novelle waarin hij de volkse bloedzuiger een aristocratisch voorkomen en karakter gaf. Daarmee gaf hij schrijvers de blauwdruk voor de literaire vampier zoals wij die kennen.

In het midden van de negentiende eeuw hield een populaire pulproman als Varney the Vampire het thema in stand. Dit verhaal introduceerde de scherpe hoektanden die bijtgaatjes achterlaten in de nek van het slachtoffer, en de bovenmenselijke en hypnotische kracht van de vampier. Varney was zich bewust van wat hij deed en walgde van zichzelf, maar kon zich niet verzetten tegen zijn dorst naar bloed.

Met Sheridan Le Fanu’s Carmilla (1872) kreeg het vampierverhaal zelfs een lesbische ondertoon, maar het is Bram Stoker die in 1897 de legende definitief vormgeeft. Met Dracula verenigt hij folklore, geschiedenis, literatuur en Victoriaanse angsten tot één iconische figuur: de aristocratische, onweerstaanbare en dodelijke vampier die het genre zou domineren.

Stokers archetype

Geheel in stijl met zijn voorgangers heette Stokers vampier aanvankelijk graaf Wampyr. Ook had Stoker zijn verhaal gesitueerd in het Oostenrijkse Steiermark, dat met zijn dichtbegroeide bossen en naargeestige kastelen een populair decor was voor gotische verhalen. Stoker werkte echter lang aan zijn roman en ontdekte tijdens een vakantie in Whitby, Yorkshire, een geschiedenisboek over Walachije in de openbare bibliotheek. In dat boek vond hij de naam Dracula. Omdat hij dacht dat het “duivel” betekende in het Roemeens, vond hij die toepasselijker voor zijn graaf. En Steiermark werd Transsylvanië.

Graaf Dracula kreeg van Stoker enkele kenmerken van de vampier uit de volkslegende: de afkeer van knoflook en het gebruik van een houten staak om hem te doden. Daarnaast verzon hij eigenschappen. Zo heeft graaf Dracula geen spiegelbeeld en kan hij zich zowel in een hond als in een vleermuis veranderen.

Mythe en realiteit

De mythe wil dat Stoker zijn graaf baseerde op de Walachische prins Vlad Tepes, berucht voor het spietsen van zijn vijanden. Maar de meeste onderzoekers verwerpen die piste; het concrete bewijs ontbreekt. Stoker was hoogstwaarschijnlijk niet vertrouwd met het verhaal en de mythologie rond Vlad Tepes. Aannemelijker is de suggestie dat Stoker de legende van Abhartach kende. De Ierse dwerg Abhartach is een levende dode die uit zijn graf oprijst om zich te voeden met bloed.

De présence, flair en theatrale grandeur van Stokers graaf doen denken aan Henry Irving (1838 – 1905), de beroemde acteur voor wie Stoker jarenlang werkte. Veel onderzoekers zien in Dracula een literaire echo van Irvings imposante verschijning.

Van de literatuur naar het scherm

Voor het Victoriaanse lezerspubliek was Dracula een spannend avonturenverhaal. De triomftocht van de Roemeense graaf begon bij de opkomst van de film in de twintigste eeuw. Via het witte doek bereikte Stokers roman zijn toonaangevende status; ook al omdat het auteursrecht rond Dracula niet in orde was, wat een verhaal op zich is.

Volgende verfilmingen bepaalden mee hoe wij Dracula vandaag zien.

• Nosferatu (1922) van F.W. Murnau, een ongeautoriseerde adaptatie, gaf de vampier zijn spookachtige silhouet en expressionistische uitstraling.
• Dracula (1931) met Bela Lugosi vestigde het beeld van de aristocratische, elegante vampier in cape en avondkledij.
• Horror of Dracula (1958) van Hammer Films, met Christopher Lee, maakte de graaf opnieuw dreigend, fysiek en sensueel.

Deze films maakten van Dracula een icoon dat de literatuur ver overstijgt.

Bron: Wikipedia
Bron beelden: Wikimedia Commons
Bron foto hero: Unsplash (Umberto).