Het lichtschip van Blackwater van Colm Tóibín

Zij heeft net haar man en kinderen uitgewuifd, als een witte auto stopt en de bestuurder vraagt of zij Helen O’Doherty is. De bestuurder stelt zich voor als Paul, een vriend van haar broer Declan. Declan ligt in het ziekenhuis. Na zichzelf even opgeknapt te hebben gaat Helen mee met Paul. In de auto op weg naar het ziekenhuis vertelt Paul dat Declan aids heeft.

Declan is al een hele poos seropositief, maar de laatste twee, drie jaar is hij ziek geweest. Vorig jaar was hij er slecht aan toe, wist zich echter er door te slagen. Nu gaat het bergafwaarts, en wil Declan zijn familie inlichten. Hij wil dat Helen het aan hun moeder vertelt. Omdat Declan depressief wordt in een ziekenhuiskamer, vraagt Paul of ze Declan kunnen meenemen, al was het maar voor een dag. Helen schrikt behoorlijk als ze Declan ziet en belooft hem dat ze het aan mama en oma zal vertellen. Ze krijgt de sleutel van Declans auto, zodat ze meteen kan vertrekken naar Wexford, waar mama Lily woont.

In plaats van naar Wexford te rijden, rijdt Helen naar het huis van haar oma in Cush. Ze wil een ontmoeting met haar moeder zo lang mogelijk uitstellen. En oma Dora kan haar allicht vertellen hoe ze Lily best aanpakt. Na de nacht bij oma te hebben doorgebracht, rijdt ze naar Wexford. Met haar moeder rijdt ze terug naar Dublin om Declan te gaan halen. Declan wil niet naar het huis van zijn moeder, maar naar dat van oma. Bovendien geeft Declan instructies aan Paul om naar Cush te rijden, en vraagt hem om hun vriend Larry te verwittigen.

Oma’s huis in Cush wordt voor een paar dagen een tijdelijk onderkomen voor Declan, zijn vrienden Paul en Larry, en zijn zus en moeder. Lily moet niet van homo’s weten, en stelt zich heel vijandig op, totdat ze een stevige woordenwisseling krijgt met Paul. Toch is ‘Het lichtschip van Blackwater’ niet het verhaal van Declan, zijn ziekte en seksualiteit, maar van zijn zus, Helen. Helen is na de dood van haar vader vervreemd van haar moeder en grootmoeder. Ook Lily en Dora kunnen niet goed met elkaar opschieten. Het water tussen de drie vrouwen is heel diep. Maar de naderende dood van Declan brengt hen weer bij elkaar. Omgaan met de dood loopt als een rode draad doorheen het verhaal, en zit ook verweven in kleinere verhaallijnen, wat het verhaal meer relevantie geeft en het aidsgegeven overstijgt.

Met ‘Het lichtschip van Blackwater’ schreef Tóibín een subtiele en wondermooie roman over omgaan met de dood, zonder daarbij het leven te ontzien.

Oorspronkelijke titel: The Blackwater Lightship.
Jaar van publicatie: 1999.
In het Nederlands vertaald door: Anneke Goddijn en Rob van der Veer.

Don Fabrizio’s verloren wereld

Het is niet alleen een van de best verkochte, maar ook een van de belangrijkste romans uit de Italiaanse literatuur. Bovendien zorgde het bij publicatie in 1958 gelijk voor een controversie. ‘Il Gattopardo’ (De tijgerkat) ging immers niet over de harde realiteit van het fascisme, en over de sociale onderklasse, maar over een aristocratische familie, de Salinas in het negentiende-eeuwse Sicilië.

Macht van de aristocratie is voorbij.

1860, Sicilië. Don Fabrizio, prins van Salina ziet de politieke en maatschappelijke ontwikkelingen met lede ogen aan. Het eiland Sicilië zal vanaf nu deel uitmaken van de nieuwe eenheidsstaat Italië. De macht van de aristocratie is voorbij. Het is nu de burgerij, die de lakens zal uitdelen. Terwijl Don Fabrizio troost zoekt in de studie van de sterren en de planeten, weet zijn neef Tancredi zich aan te passen aan de nieuwe situatie, door onder meer te trouwen met de dochter van de burgemeester.

“Se vogliamo che tutto rimanga come è, bisogna che tutto cambi.”

“Als we willen dat de dingen blijven zoals ze zijn, dan zullen ze moeten veranderen.” 

Net als Don Fabrizio Salina was schrijver Giuseppi Tomasi di Lampedusa een telg uit een rijke adellijke Siciliaanse familie, die zijn rijkdom en macht gaandeweg zag verminderen. Voor ‘Il Gattopardo’ had Tomasi di Lampedusa zich gebaseerd op het leven van zijn grootvader en op eigen ervaringen. De titel van het boek komt van het familiewapen van de Tomasi en de Salinas, waarop een tijgerkat staat. De tijgerkat is de bijnaam van Don Fabrizio Salina, die zijn macht en innerlijke kracht ontleent aan het familiesymbool. Of de familiesymboliek satirisch bedoeld was, weten we niet.

Het succes kwam te laat.

Giuseppi Tomasi di Lampedusa heeft het internationale en nationale succes van zijn enige roman niet meer meegemaakt. Hij stierf in 1957 aan longkanker. In 1956 had hij tevergeefs zijn roman voor publicatie aangeboden. Dat ‘Il Gattopardo’ geweigerd werd, had hem verbitterd.

De laatste dag van Beppe Fenoglio

Die avond kreeg Ettore te horen dat zijn ouders werk voor hem hadden gevonden. Hij mag in de chocoladefabriek gaan werken. Niet als arbeider zoals de keer daarvoor, maar als bediende. Ettore wil niet gaan werken voor anderen. Maar hij beseft dat hij de knoop moet doorhakken, want anders blijven zijn ouders werk voor hem zoeken. In plaats van naar de chocoladefabriek te gaan, gaat hij naar Bianco.

Bianco had hem zeven maanden geleden een voorstel gedaan. Ettore wilde er niet op ingaan, en heeft zo al veel geld misgelopen. Bij Bianco kan hij veel geld verdienen. Hij moet dan wel voor een baas werken, maar met het geld dat hij verdient, kan hij voor zichzelf beginnen.

Werken voor Bianco en zijn handlanger Palmo betekent een leven leiden van diefstal en afpersing. Bianco en Palmo zijn net als Ettore, ex-partizanen; ze kunnen zich moeilijk aanpassen aan het gewone leven. Zo weet Ettore maar al te goed, dat hij tot dingen in staat is waar andere enkel van kunnen gruwen. Wanneer Ettores vriendin Vanda zwanger blijkt te zijn, ziet hij zich genoodzaakt om zijn levenswijze radicaal aan te passen. Maar zullen zijn broeders in de misdaad hem laten gaan?

‘De laatste dag’ vertelt het ongemakkelijke verhaal van een van die jonge mannen die meegevochten had in het Italiaanse verzet. Die jonge mannen konden hun draai in het normale leven niet vinden. De oorlog mag dan wel gedaan zijn, maar de gevolgen en de bijbehorende emoties leven onderhuids en komen tot uitbarsting. Die uitbarstingen zijn bruusk. Dit komt al tot uiting in de openingsscène van de novelle. Aanvankelijk voel je je als lezer ongemakkelijk bij het conflict tussen Ettore en zijn moeder, want je bent er plompverloren ingegooid. Maar het mist zijn effect niet. Ettore leeft duidelijk onder hoogspanning. Veel blijft onuitgesproken. Maar toch krijg je veel mee tussen de regels door, want de stijl is heel direct. Er staat geen woord te veel in ‘De laatste dag’.

‘De laatste dag’ is een van die zeldzame novelles die meer vertellen dan de meeste romans. Het is geschreven door een van de grootste naoorlogse Italiaanse schrijvers. Beppe Fenoglio is ten onrechte niet zo gekend buiten Italië, maar deze fantastische schrijver verdient een ruim lezerspubliek.

Oorspronkelijke titel: La paga del sabato.
Jaar van publicatie: 1969.
Vertaald en van een nawoord voorzien door Mieke Geuzebroek en Pietha de Voogd.
Uitgever: De Bezige Bij.