De kern van de zaak van Graham Greene

Hun enige kind stierf drie jaar geleden in een Engelse kostschool. En hun huwelijk zit in het slop. Toch wil majoor Henry Scobie dat zijn vrouw gelukkig is. Maar dat is een lastige opgave.

Momenteel is Louise ontzet. Haar man is gepasseerd. Als assistent-commissaris had hij de commissaris moeten opvolgen. Maar dat gaat niet gebeuren. Ze kan zich niet meer in op de club vertonen. Bovendien hoort ze de raarste dingen beweren over haar tickie.

Alleszins wil Louise weg uit Sierra Leone. Wil ze naar Zuid-Afrika. Geen gemakkelijke onderneming door de oorlog. En dan is er nog de kwestie dat Scobie geen geld heeft om zijn vrouw naar Zuid-Afrika te sturen. Tenzij hij geld gaat lenen. Bij de bank vangt hij bot. Uiteindelijk leent hij geld bij Yusef, een van de Syrische handelaars.

Tijdens de afwezigheid van Louise komt een jonge weduwe op zijn pad. Voor hij het goed en wel beseft, moet hij voor het geluk van twee vrouwen zorgen. Bovendien had hij beter geen geld bij Yusef geleend. Door Edward Wilson komt Scobie meer en meer in nauwe schoenen. Ten slotte ziet hij maar één oplossing uit zijn impasse.

“Wanhoop is de prijs die je betalen moet wanneer je jezelf een onbereikbaar ideaal voor ogen stelt. Men leert ons dat wanhoop de enige onvergeeflijke zonde is, maar het is een zonde die een zwak of verdorven mens nooit zal begaan. Zo iemand blijft altijd hoop koesteren.”

De zondige mens, die altijd de goddelijke genade kan ontvangen, is een vast gegeven in het oeuvre van Greene. Greene had zich in 1926 na een zware geestelijke crisis bekeerd tot het rooms-katholicisme. Net als Henry Scobie kon hij door zijn bekering trouwen met de vrouw die hij liefhad. Met de zonde was hij goed vertrouwd: Greene had verschillende liaisons tijdens zijn huwelijksleven met Vivien.

Naast bespiegelende reflecties over het leven en het geloof, is misdaad en verraad nooit ver weg in Greenes werk. Op de achtergrond in ‘De kern van de zaak’ ontspint zich een verhaal rond diamantensmokkel op schepen, rivaliteit tussen Syrische handelaars en de aanwakkering van het roddelcircuit door een spion. De Britse politie-ambtenaren in Sierra Leone worden namelijk in de gaten gehouden door een spion, gestuurd door Londen. Die spion heeft het vooral op Scobie gemunt. Edward Wilson wordt dan ook nog verliefd op Louise, waarmee hij een liefde voor literatuur en poëzie deelt.

Graham Greene was door zijn vakmanschap een van de grootste romanschrijvers van de twintigste eeuw. En ‘De kern van de zaak’ heeft alle elementen van een uitstekende Greene: intrige, spanning en een morele kwestie. Meer heeft deze lezer alvast niet nodig!

Oorspronkelijke titel: The Heart of the Matter.
Jaar van publicatie: 1948.
Oorspronkelijke vertaling drs. H.W.J. Schaap (1949). Herziening en actualisering door Uitgeverij Bint BV.

Het missiehuis van Carys Davies

Het leven is hard en vol onvoorziene rampen. Alle religies zijn bedoeld om die pijn te verzachten. De ene religie is niet beter dan de andere. Je bent beter af zonder. En je houdt maar best voor ogen dat je maar één leven hebt. Dat is wat Jamshed geloofd. Zijn neef Ravi neemt zijn woorden ter harte, enkel om zich vast te bijten in het idee om een carrière als country-en-westernzanger uit te bouwen.

Ravi’s droom kost veel geld. Jamshed probeert hem financieel te helpen. Momenteel heeft hij een lucratieve job: hij rijdt dagelijks een Engelse toerist rond in zijn riksja.

De toerist verblijft niet in een hotel maar in het missiehuis naast de pastorie van padre Andrew. In de trein naar Ooty was hij in gesprek geraakt met de padre. Het huisje bevalt hem goed en is goedkoop. De prijzen van de hotels vindt Hillary Byrd schandalig hoog.

Hillary was niet voorbereid op die plakkerige drukkende hitte van de Indiaanse vlakten. Het toeval bracht hem naar Ooty, een koele enclave in de bergen van Zuid-India, waar alles anders is en tegelijkertijd zo vertrouwd.

Met momenten slaat de depressie nog toe, maar de rust, de kalmte en de eenvoud doet wonderen. Hij hoopt dat de padre in hem een geschikte huwelijkspartner ziet voor zijn huishoudster en aangenomen dochter. Maar de jonge Priscilla is verliefd op Ravi. Net als Ravi is zij helemaal weg van country-en-westernmuziek.

In 71 korte hoofdstukken vertelt de schrijfster in een eenvoudige stijl het verhaal van een Engelsman voor wie de reis naar India een geestelijke retraite is. Daarnaast vertelt zij de kleine verhalen van een aantal aandoenlijke personages, die niet beantwoorden aan de clichés. Door de korte hoofdstukken en het constant springen tussen de personages is het even wachten vooraleer je alle stukken van het verhaal hebt. Davies speelt graag met tegenstellingen: religie, ongeloof, het imperialistische verleden, het hindoenationalisme, het nieuwe en het oude. Veel lijkt toeval, maar dat is het niet. En misverstanden zijn er bij de vleet.

‘Het missiehuis’ entertaint en fascineert. Het einde bezorgde me kopbrekers. Ik besef dat het verhaal niet anders had kunnen lopen. Het leven is immers hard en het kenmerk van zinloos geweld de willekeur. Het kan niet zijn voor de Hillary Byrds in dit leven. Ze zijn altijd de pineut.

Oorspronkelijke titel: The Mission House.
Jaar van publicatie: 2020.
Uitgever J.M. Meulenhoff. Vertaald door Nicolette Hoekmeijer.

Fictieve heldin: Bertha Mason

©Umberto via Unsplash

Hoewel ze essentieel was voor het plot kwam er geen woord over haar lippen. Pas 119 jaar later kreeg ze een stem, kon ze haar verhaal vertellen over haar huwelijk met Edward Rochester. Intussen schitterde Bertha Mason niet enkel op papier maar ook in de populaire cultuur. 

In ‘Jane Eyre’ van Charlotte Brontë (1816-1855) leeft Bertha Mason opgesloten in een kamer op de derde verdieping van Thornfield Hall. Ze leeft al lang in die kamer, al zeker 10 jaar. Hier wordt ze verzorgd door Grace Poole, een verpleegster.

Rochester kan niet van Bertha scheiden want zij is gek. Dus heeft hij buitenechtelijke relaties. Maar dan komt Jane Eyre in zijn leven en wil de ruige Rochester meteen met haar trouwen. Als op de huwelijksdag blijkt dat hij al getrouwd is, verlaat Jane hem. Nadat Bertha Thornfield Hall in brand steekt en Rochester een held blijkt te zijn, keert Jane naar hem terug. Omdat de gewelddadige Bertha omkwam in de brand, luiden bij de hereniging van Jane en Edward de huwelijksklokken. 

De eerste mevrouw Rochester.

De eerste mevrouw Rochester had Edward overigens het hof gemaakt op Jamaica. Zij was rijk en knap en de wederzijdse families drongen aan op een huwelijk. Als hij echter op voorhand had geweten dat krankzinnigheid in haar bloed zat, dan was hij nooit met haar getrouwd. 

In ‘Wide Sargasso Sea’ (De wijde Sargassozee) van Jean Rhys (1890-1979) uit 1966 blijkt Bertha Mason eigenlijk Antoinette Cosway te heten. Na de dood van haar Engelse vader en de teloorgang van zijn plantage, was haar creoolse moeder hertrouwd met de rijke meneer Mason. Als creoolse zat haar moeder Annette in een sociaal isolement, wat haar tot waanzin dreef. Voor de witte bevolking waren zij en haar kinderen immers witte negers en en voor de gekleurde witte kakkerlakken. 

Antoinettes huwelijk met die arrogante Engelsman Rochester pakte al snel verkeerd uit. Het was duidelijk dat hij ziek was van jaloezie nadat hij haar op een avond sloeg. Als hij haar vervolgens meenam naar Engeland en opsloot in zijn huis, werd de gevoelige en fantasierijke Antoinette langzaam gek. Vooral het feit dat haar man haar beroofde van haar creoolse identiteit was de spreekwoordelijke druppel.

Van hem kreeg ze de naam Bertha. Antoinette vond hij te Frans. Hij stoorde zich aan haar brabbeltaal, een mengeling van Frans en creools. Vond haar dom en bijgelovig. Te passioneel en te emotioneel. Ze was immers geen Europese. Als niet-Europese vrouw kreeg ze bij Charlotte Brontë geen stem en werd ze in onflatterende bewoordingen beschreven. Niettemin heeft ze veel gemeen met Jane Eyre. Beide zijn onafhankelijke en levendige vrouwen met een moeilijke jeugd.

Postkoloniaal antwoord op Jane Eyre.

Met ‘Wide Sargasso Sea’ schreef Jean Rhys een postkoloniaal antwoord op ‘Jane Eyre’. Zij was toen 76. Rhys was een witte creoolse vrouw: zij was een Britse geboren op het Caraïbische eiland Dominica. Haar vader was een Welshman en haar moeder was van creools-Schotse afkomst.

Rhys wist maar al te goed hoe zwaar de taak was die zij op zich genomen had. ‘Jane Eyre’ van Charlotte Brontë was een geliefde klassieker die elke Engelsman kende. Dat zij uitgerekend op die roman een antwoord wou schrijven was gedurfd. Niet alleen slaagde Rhys in haar opzicht, zij schreef met ‘Wide Sargasso Sea’ een klassieker die net als ‘Jane Eyre’ zijn weg vond naar andere cultuuruitingen. 

Trailer van de Britse televisiefilm Wide Sargasso Sea uit 2006. De trailer komt van YouTube.