Saluut aan Catalonië van George Orwell

“Ik heb aan deze oorlog, waarin ik zo’n onbeduidend rolletje heb gespeeld, herinneringen overgehouden die grotendeels slecht zijn, en toch had ik hem niet willen missen.”

Toegankelijk sleutelwerk

Zes maanden na zijn vlucht uit Spanje verscheen ‘Saluut aan Catalonië’. In dit boek berichtte George Orwell over zijn ervaringen tijdens de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939). In 1936 was hij naar Spanje gegaan om te berichten over die oorlog. Maar in Barcelona sloot hij zich aan bij een militie om te vechten tegen de fascisten.

Hij belandde toevallig in een POUM-militie. Pas aan het front leerde hij dat er politieke en ideologische verschillen waren tussen PSUC, POUM, FAI, CNT, UGT, JCI, JSU en AIT.

Orwell diende aan het front van Aragon en Teruel. Bij Teruel raakte hij ernstig gewond. Hij kreeg toen een kogel door zijn keel. Hoewel de artsen dachten dat hij nooit meer zou kunnen spreken, herstelde zijn stembanden zich. Niet lang na zijn herstel moest Orwell vluchten uit Spanje. De Spaanse communisten waren namelijk een heksenjacht begonnen. Volgens hen was het POUM trotskistisch en onderhielden ze nauwe banden met de fascisten. Fake news! Want de POUM was marxistisch en werd helemaal niet betaald door de fascisten, integendeel. Niettemin slaagde de communisten erin om de POUM te laten verbieden. Ze wilden immers voorgoed afrekenen met anti-stalinisten.

In Engeland werd ‘Saluut aan Catalonië’ geboycot door de Communist Party of Great Britain. Nochtans had Orwell de lezer in ‘Saluut aan Catalonië’ gewaarschuwd voor zijn partijdigheid. Want bewust of onbewust schrijft iedereen als partijganger. Bovendien is een waarheidsgetrouwe pers onverenigbaar met militaire doeltreffendheid. Voor de pers, en dan vooral de Engelse pers, was Orwell niet mals. ‘Saluut aan Catalonië’ is nieuws dat nieuws blijft. Het zet je aan het denken over thema’s als objectiviteit.

‘Saluut aan Catalonië’ is een toegankelijk sleutelwerk in Orwells oeuvre. Want vanaf 1936 schreef Orwell direct of indirect tegen elke vorm van totalitarisme. Wie boeken als ‘1984’ en ‘Animal Farm’ wil begrijpen, kan niet voorbij dit boek.

Oorspronkelijke titel: Homage to Catalonia.
Datum van publicatie: 1938.

De twee Hotel Francforts van David Leavitt

Vol symboliek.

Sinds mijn pensionering bij Ford liep ik rond met het idee om een boek te schrijven. Mijn vrouw, attent als zij is, had een artikel uitgeknipt met de titel ‘Tien regels die de beginnende schrijver in acht moet nemen’. Achteloos had ik het artikel in de la gestoken, waarin ik mijn parafernalia van mijn Europees verleden bewaar. Pas nadat ik driekwart van mijn boek had geschreven, las ik het artikel. Volgens het artikel had ik elke regel overtreden. Maar de realiteit is nu eenmaal anders. In fictie laat je best geen verhaallijn onuitgewerkt. Maar wat te doen met een oorlogsverhaal? Scheurt de oorlog verhalen niet voortdurend aan flarden…

Het boek dat ik schreef, gaat over de paar weken die ik in Lissabon doorbracht in de zomer van 1940. Net als de meeste Amerikanen, die jaren in Europa hadden gewoond, zat ik in zak en as bij het vooruitzicht van een terugkeer naar de VS. Mijn toenmalige vrouw Julia zag het helemaal niet zitten om terug te keren. In Lissabon leerden we het schrijversduo Freleng kennen. Net als wij woonden zij al jaren in Europa. Zij logeerden in het Francfort Hotel. Wij in het Hotel Francfort.

Dat Pete Winters het verhaal van zijn verblijf in Lissabon pas vele jaren later verteld, kom je in het laatste deel van ‘De twee Hotel Francforts’ te weten. In dat laatste deel besef je dat de realiteit in het verhaal slechts een illusie is. In de drie voorafgaande delen krijg je namelijk het verhaal van twee huwelijken. Het verhaal van het echtpaar Freleng en het echtpaar Winters.

De Frelengs hebben sinds de geboorte van hun kind geen seks meer gehad. Omdat Iris Edward niet wil verliezen, heeft zij seks met de mannen, die Edward voor haar uitkiest. Pete was bedoeld voor Iris. Maar Edward houdt hem voor zichzelf. In tegenstelling tot Pete is hij niet aan zijn proefstuk toe. Uiteraard mag Julia niets te weten komen over de hartstochtelijke affaire tussen haar man en Edward. Zij en Pete zijn enkel naar buiten toe een ideaal koppel. Hun huwelijk is net zo leeg als de Parijse flat waarin ze woonden. In Lissabon bedrijven ze overigens de liefde met de luiken open. De open luiken is maar een van de vele symbolen die Leavitt gebruikt. Wat aanvankelijk een verhaal lijkt van bedrog blijkt uiteindelijk een schitterend uitgewerkt psychologisch portret. Het laatste deel is verrassend. Niet alleen door de bewuste verwijzing naar het medium roman, maar ook door de indirecte wending in het verhaal naar Julia en haar voorgeschiedenis. Door de soepele stijl is ‘De twee Hotel Francforts’ geschikt voor een breed lezerspubliek. Het enige wat soms stoort, is dat de research van Leavitt net iets te veel doorsijpelt.

“Ik blijf het verbijsterend vinden: het menselijk vermogen tot zelfbedrog, waaraan ikzelf even schuldig ben als ieder ander, en net zo goed wanneer er iets te verliezen valt, als wanneer er wat te winnen valt. En misschien is dat vermogen wel iets goeds, iets noodzakelijks, een talent dat we moeten ontwikkelen om te overleven – totdat het moment komt waarop het ons de das omdoet.”

Oorspronkelijke titel: The Two Hotel Francforts.
Jaar van publicatie: 2013.

Terug naar Mogadishu van Nuruddin Farah

Zoektocht naar identiteit en cultuur.

In New York was Jeebleh bijna overreden door een landgenoot. Hij hoopt de dood in verwarring te brengen door terug te gaan naar Mogadishu. Zijn terugkeer stelt hem ook in staat om het graf van zijn moeder te bezoeken, en zich ervan te vergewissen dat haar geest rust gevonden heeft. Zijn vrouw en kinderen vinden zijn reis waanzin. Jeeblehs vertrek uit Somalië was namelijk gedwongen. Op een dag werd hij van de gevangenis naar de luchthaven gebracht en op een vliegtuig gezet.

Mogadishu, stad van de dood. Hier heerst anarchie en bandeloosheid. Gieren, kraaien en maraboes zijn een vertrouwd gezicht in de stad. De aasvogels vinden genoeg eten: overal liggen er achtergelaten, onbegraven lijken. De maatschappij is verhard, en de religie heeft de invloed van Afghanistan en Saoedi-Arabië ondergaan. Jeebleh is veel te lang weggeweest. Hij kent de regels van de veranderde samenleving niet of nauwelijks. Hoe moet hij zich gedragen? Wie kan hij vertrouwen? En waarom is hij na 20 jaar terug naar Mogadishu gegaan?

Elk deel van ‘Terug naar Mogadishu’ begint met citaten uit Dantes eerste deel van de ‘Goddelijke komedie’: de hel. Jeebleh is inderdaad naar de hel en zijn eigen politieke verleden teruggekeerd. Er is meer aan de hand. Net als Dante in de ‘Goddelijke komedie’ is Jeebleh zoekende. Zijn eigen cultuur voelt aan als vreemd. Hij betrekt de kritiek op de Amerikanen op zichzelf. Maar hij komt ook thuis. ‘Terug naar Mogadishu’ is een zoektocht naar identiteit en cultuur tegen de achtergrond van een Somalië waarin clans en subclans elkaar bevechten. Maar waar Jeebleh de liefde van zijn vrienden vindt.

“Hij wist dat ze elkaar zouden opzoeken, elkaar welkom zouden heten in hun huis, en in hun verhalen. Hij en zijn vrienden waren voor altijd verbonden door de kettingen van de verhalen die ze deelden.”

‘Terug naar Mogadishu’ is een rijk boek met interessante personages. Soms word je met gewoontes geconfronteerd, die je moeilijk kan plaatsen, en die de schrijver niet uitlegt. Geen ramp voor deze lezer, allicht minder fijn voor sommige.

De Somalische schrijver Nuruddin Farah schrijft enkel trilogieën. Ook ‘Terug naar Mogadishu’ is deel van een trilogie. Het verhaal staat gelukkig op zichzelf. De andere delen van de trilogie zijn namelijk niet in het Nederlands vertaald. Farah heeft al veel prijzen gewonnen en wordt als een van Afrika’s grootste hedendaagse schrijvers vaak getipt voor de Nobelprijs voor literatuur.

Oorspronkelijke titel: Links.
Jaar van publicatie: 2003.