Op het scherp van de snede van William Somerset Maugham

Herinneringen aan Larry Darrell.

Nadat Larry Darrell terugkwam uit Frankrijk, had zijn voogd voorgesteld om te gaan studeren. Larry weigerde. Zijn omgeving stelde zich begripvol op. Larry had het immers zwaar gehad tijdens de Eerste Wereldoorlog, en was twee keer gewond geraakt. Nu is het echter al een jaar geleden dat Larry zijn uniform van de luchtmacht uittrok. Verschillende zakenlui in Chicago boden hem al een job aan, maar Larry bedankte hen. Onlangs sloeg Larry zelfs een baan af, die zijn beste vriend Gray voor hem geregeld had. Het was een pracht van een gelegenheid, want Larry kon in de zaak van Grays vader komen. Zijn beslissing stuit op onbegrip, vooral omdat hij zich intussen verloofd heeft met zijn jeugdvriendin, Isabel.

De familie van zijn verloofde vindt het ongehoord als Larry aankondigt dat hij wil lanterfanten. Zijn verloofde, Isabel is in eerste instantie bereid om te wachten. Tot zij beseft dat Larry het decadente societyleven, waarin ze beide zijn opgegroeid, beu is. Zij wil mooie jurken dragen en lunchen met belangrijke mensen. Dus trouwt ze maar met Larry’s beste vriend, Gray Maturin. Terwijl Larry’s jeugdvrienden leven volgens de waarden van hun stand en goed boeren, gaat Larry op zoek naar de zin van het leven. Momenten van luieren en meditatie wisselt Larry af met werk in een kolenmijn en op een boerderij.

‘Op het scherp van de snede’ omvat Maughams herinneringen aan een man met wie hij zo nu en dan, met lange tussenpozen, in nauwe aanraking kwam. Een man, die hij naar eigen zeggen, had leren kennen via de oom van Isabel. Maugham is namelijk een personage in zijn eigen roman. Een personage dat van lunch naar lunch gaat, cocktails nipt met Gray en Isabel en tot in de vroege uurtje in een bistro praat met Larry. ‘Op de scherp van de snede’ drijft op gesprekken en vlijmscherpe observaties. Vooral de interacties met Isabels oom, de goedhartige maar snobistische Elliott Templeton zijn hemels. Hoewel Maugham aardig is voor zijn personages, is de ironie nooit ver weg. Ook weet hij soms de beweegredenen van zijn personages naar boven te halen via een pittige discussie. Naast een treffend beeld van de kringen waarin Maugham zich beweegt, is er de kritische blik op de tijd, waartegen het verhaal zich afspeelt.

‘Op het scherp van de snede’ is geen verstild tijdsdocument maar een analyse van de kleine en grote menselijke kantjes. Het enige minpuntje: mijn tweedehandse Nederlandstalige versie dateert van 1978 en is redelijk ouderwets. Voor drie euro heb ik evenwel een koopje gedaan, want ‘Op het scherp van de snede’ is geweldig. Een eigentijds vertaalde Nederlandstalige versie van ‘A Razor’s Edge’ zou gepast zijn. William Somerset Maugham was immers een van de meest geliefde schrijvers van zijn tijd, en ‘The Razor’s Edge’ was zijn laatste belangrijke werk.

Oorspronkelijke titel: The Razor’s Edge.
Datum van publicatie: 1944.

Hippie cultboek

Klassiekers zoals ‘Siddhartha’ van Hermann Hesse blijven relevant. 

In 1962 schreef de Duitse krant ‘Die Zeit’ naar aanleiding van de dood van de Zwitserse schrijver en Nobelprijswinnaar Hermann Hesse dat zijn werk achterhaald was. Hesses triomftocht moest echter nog beginnen. In de decennia na zijn dood vonden zijn romans ‘Steppenwolf’ en ‘Siddhartha’ een gretig lezerspubliek. Vooral binnen de hippiebeweging in de VS werden beide romans verafgood.

Met name ‘Siddhartha’ werd een werk waar menig hippie zich met identificeerde, en dat gold als een blauwdruk voor hun eigen leven. Net als de meeste hippies genoot  de brahmanenzoon Siddhartha een beschermde opvoeding met bepaalde waarden en normen, en ging hij zijn leven wijden aan de zoektocht naar de essentie van het leven. Binnen de hippiecultuur was onder meer het verrijken van de geest en het komen tot nieuwe inzichten belangrijk. Enerzijds verkreeg men deze verlichting via drugs en anderzijds met behulp van oosterse religie en spiritualiteit.

Zoektocht naar de essentie van het leven.

Aan oosterse filosofie is er geen gebrek in ‘Siddhartha’. Het verhaal speelt zich immers af in India ten tijde van Boeddha. ‘Siddhartha’ bevat de basis van het boeddhisme: de vier nobele waarheden en het achtvoudig pad, en het varnashrama uit het hindoeïsme. Naast de oosterse filosofie bevat ‘Siddhartha’ ook verwijzingen naar de bijbel, de mythologie en de psychoanalyse. Door zijn opvoeding was Hesse goed thuis in de oosterse filosofie, religie en spiritualiteit. Net als de hippies rebelleerde Hesse tegen zijn opvoeding en was hij op zoek naar onder meer zingeving. ‘Siddhartha’ is dan ook grotendeels Hesses persoonlijke zoektocht naar de essentie van het leven.

‘Siddhartha’ wordt anno 2016 niet meer verafgood. Niettemin raken vele lezers wereldwijd nog steeds betoverd door Hesses novelle over de spirituele zoektocht van een Indische brahmanenzoon.

“Wissen kann man mitteilen, Weisheit aber nicht. Man kann sie finden, man kann sie leben, man kann von ihr getragen werden, man kann mit ihr Wunder tun, aber sagen und lehren kann man nicht.”

Gebruikte bronnen:
http://hesse-siddhartha.wikispaces.com/Hesse+and+the+Hippies; http://www.dw.com/en/hermann-hesse-misunderstood-but-loved/a-16152933
Bookdrum

Een opgebrand geval van Graham Greene

Over een vermaarde architect in een leprozerie.

Het uitgangspunt van ‘Een opgebrand geval’ is de komst van een vreemdeling in een door missionarissen bestuurde leprakolonie in Belgisch Congo. In een decor ver verwijderd van huiselijke beslommeringen en de wereldpolitiek wou Greene op een dramatische manier uitdrukking geven aan verscheidene soorten van geloven, half geloven en niet geloven. Geloof was belangrijk voor Greene. Als jonge twintiger bekeerde hij zich, na een zware geestelijke crisis, tot het katholicisme.

Geloven doet de vreemdeling die in de leprakolonie aankomt naar eigen zeggen niet meer. Hij ziet geen betekenis meer in zijn werk en beleeft geen plezier meer aan het leven. Door de dokter van de leprozerie wordt hij gediagnosticeerd als het mentale equivalent van een opgebrand geval. Een opgebrand geval is een lepralijder die door alle stadia van zijn ziekte is gegaan, en wiens aangetaste ledematen zijn afgezet. Naar onze tijd vertaalt, leidt de vreemdeling aan een burn-out.

Toch neemt de man op een gegeven moment de coördinatie van de bouwactiviteiten van het hospitaal op zich. De vreemdeling is overigens niemand minder dan Querry, de wereldvermaarde architect. In zijn nieuwe rol als aannemer krijgt Querry geleidelijk aan terug plezier in zijn werk. Rust is hem echter niet gegund, vooral niet als hij herkend wordt als dé Querry. Bovendien wordt hij – zelfs in Afrika onder de leprozen – een bron van conflicten, waardoor hij weer terug op de vlucht kan slaan. Zo ver komt het echter niet.

‘Een opgebrand geval’ is in vele opzichten een interessante roman. Zo zijn er biografen die menen dat Greene zich in de ambigue Querry beschreef. Wat er ook van zij, de thema’s zingeving en burn-out maken ‘Een opgebrand geval’ tot een brandend actueel boek. Het tropische klimaat en de jungle kan je als lezer haast voelen. Echt beklemmend wordt ‘Een opgebrand geval’ nooit; de onverwachte ietwat absurde humor maakt dat je moet lachen. En er is behoorlijk wat miscommunicatie. Geen boek dat je snel leest, maar één waar je best tijd voor neemt.

“Want er was geen stilte, als iemand hier ’s nachts wilde worden gehoord, moest hij zijn stem verheffen om boven het voortdurende gekwebbel van de insecten uit de komen, zoals in een monstrueuze fabriek waar duizenden naaimachines door ontelbaar veel behoeftige naaisters tot een race tegen de klok worden opgezweept.”

Oorspronkelijke titel: A Burnt-Out Case.
Datum van publicatie: 1960.