Spotlight op: Het verhaal van de dienstmaagd

In ‘spotlight op’ ontruk ik een boek en zijn auteur uit de vergetelheid. Vandaag geen vergeten boek, maar een moderne klassieker uit de Angelsaksische literatuur: ‘The Handmaid’s Tale’ van Margaret Atwood.

Sinds de inauguratie van de Amerikaanse president Donald Trump zitten dystopische klassiekers in de lift. Ook Margaret Atwoods ‘Het verhaal van een dienstmaagd’ uit 1985 verkoopt goed. Eerder dit jaar zond de Amerikaanse televisie de serie ‘The Handmaid’s Tale’ uit, gebaseerd op de dystopische roman van de Canadese grande dame en Nobelprijskandidaat.

Met dienstmaagd Vanfred geeft Atwood een koele visie op een toekomstige totalitaire Amerikaanse maatschappij, die extreem christelijke waarden hoog in het vaandel draagt. Die maatschappij, de republiek Gilead, is ontstaan nadat de president van de Verenigde Staten is vermoord.

Omdat de republiek kampt met onvruchtbaarheid zijn vruchtbare vrouwen als Vanfred een zege. Dankzij de dienstmaagden kunnen de gezagsdragers alsnog kinderen verwekken. De vrouwen hebben het maar te ondergaan, want ze zijn onderschikt aan de man.

All you have to do, I tell myself, is keep your mouth shut and look stupid. It schouldn’t be that hard.

Bron foto Margaret Atwood: Wikimedia Commons. De foto is van Frankie Fouganthin.


Bron tekst: Wikipedia

De weerman van Olivier Rolin

“Gezichten van het woud der gefusilleerden. Allemaal zeggen ze iets over hun leven van vroeger, waarschijnlijk geen groots, maar een leefbaar leven, dat ruimte liet voor hoop, liefde, een gezin, promotie, rechtvaardigheid, een leven dat nog niet werd verwoest door het onbegrijpelijke geweld van de staat.”

Olivier Rolin heeft het in voorafgaand citaat uit ‘De weerman’ over de plaats Sandormoch. Sandormoch herbergt meer dan driehonderdzestig massagraven. In een van die massagraven ligt Aleksej Feodosjevitsj Vangenhejm. Hij kreeg op 3 november 1937 een kogel door het hoofd.

Vangenhejm werkte als weerkundige voor de Hydrometeorologische Dienst van de Sovjet-Unie. Zonne- en windenergie was voor hem de toekomst. Zijn dochtertje Eleonora, zijn sterretje, was zijn oogappel. In de goelag maakte hij tekeningen voor zijn dochtertje, schreef brieven naar zijn geliefde vrouw Varvara, en naar grote leider en kameraad Stalin. Vangenhejm was namelijk een trouwe aanhanger van het regime en een overtuigd communist.

Russofiel Olivier Rolin vertelt Vangenhejms verhaal zo nauwgezet mogelijk en zonder opsmuk. Hij beperkt zich tot wat hij over de man te weten is gekomen, wat niet zo veel is maar meer dan voldoende om een heel onthutsend boek te schrijven over een leven, dat ruw en meedogenloos eindigde in een waanzinnige Russische roulette, die we kennen als de Grote Terreur. Tijdens de Grote Terreur tussen 1937 en 1938 vonden er naar schatting dagelijks duizend executies plaats. In de Russische aarde liggen honderdduizenden lijken die we nooit zullen kennen. We kunnen enkel bloemen brengen naar de massagraven van diegene, waarvan we zeker weten dat ze daar liggen, zoals Vangenhejm. Met ‘De weerman’ schreef Rolin een ode aan al de onschuldige slachtoffers van de Grote Terreur via het verhaal van een man, die overtuigd was dat de geschiedenis hem van elke blaam zou zuiveren. In 1956 kreeg weerman Vangenhejm postuum eerherstel.

“Het socialisme”, zegt Rolin, “werd in de lucht opgericht” vandaar allicht zijn keuze voor een man wiens passie wolken waren. Voor ‘De weerman’ kreeg de Franse auteur in 2014 de Prix du style voor onder meer het aparte literair meesterschap van zijn portret. Ook opgenomen in ‘De weerman’ zijn de tekeningen die Aleksej Feodosjevitsj Vangenhejm naar zijn sterretje stuurde.

Oorspronkelijke titel: Le météorologue.
Jaar van publicatie: 2014.

De barmhartige terroriste van Doris Lessing

Met ‘De barmhartige terroriste’ uit 1986 geeft Lessing ons een buitengewone inkijk in het leven van een groep Londense krakers. Zij doet dit vanuit het perspectief van Alice Mellings, de barmhartige terroriste van de titel. Als het verhaal begint komt Alice samen met Jasper aan in een kraakpand, dat op slopen staat.

Zoals altijd begint Alice onmiddellijk met het bewoonbaar maken van het pand. Ze weet dingen voor elkaar te krijgen en te regelen, waarbij ze zonder verpinken manipuleert en steelt van haar ouders. Niet alle krakers zijn opgezet met haar bemoeienissen, maar ze weet de meeste voor haar te winnen. Net als Alice zijn de meeste lid van het Communist Centre Union en willen ze het IRA benaderen om hun diensten aan te bieden als een in Engeland gestationeerde eenheid. Ze zijn immers op zoek naar de revolutie en willen hun radicale opvattingen in daden omzetten.

Als blijkt dat het IRA hun hulp niet wil, willen ze zichzelf bewijzen. Maar zijn ze wel competent genoeg om een bomaanslag te plegen? Omdat Alice beschouwd wordt als de ‘moeder’ van de groep, wordt zij niet betrokken bij de plannen om een bomaanslag te doen. Hoewel ze interesse toont, komt ze niet geloofwaardig over in haar politieke ambities. Zij is goed in dingen voor elkaar krijgen en zorgen voor andere hun natje en droogje, maar haar pogingen om andere te begrijpen en te helpen loopt steevast verkeerd af. Haar relaties zijn dan ook complex.

‘De barmhartige terroriste’ is in de eerste plaats een knappe karakterstudie van een -voor de schrijfster typisch- onsympathiek hoofdpersonage. In de tweede plaats is het een diepgaande observatie van de onderlinge verhoudingen binnen een groep beroeps- en gelegenheidskrakers. En ten derde geeft ‘De barmhartige terroriste’ stof tot nadenken over politieke en maatschappelijke revoluties en omwentelingen.

Oorspronkelijke titel: The Good Terrorist
Jaar van publicatie: 1985