De weerman van Olivier Rolin

Leven in Rusland tijdens de Grote Terreur.

“Gezichten van het woud der gefusilleerden. Allemaal zeggen ze iets over hun leven van vroeger, waarschijnlijk geen groots, maar een leefbaar leven, dat ruimte liet voor hoop, liefde, een gezin, promotie, rechtvaardigheid, een leven dat nog niet werd verwoest door het onbegrijpelijke geweld van de staat.”

Olivier Rolin heeft het in voorafgaand citaat uit ‘De weerman’ over de plaats Sandormoch. Sandormoch herbergt meer dan driehonderdzestig massagraven. In een van die massagraven ligt Aleksej Feodosjevitsj Vangenhejm. Hij kreeg op 3 november 1937 een kogel door het hoofd.

Vangenhejm werkte als weerkundige voor de Hydrometeorologische Dienst van de Sovjet-Unie. Zonne- en windenergie was voor hem de toekomst. Zijn dochtertje Eleonora, zijn sterretje, was zijn oogappel. In de goelag maakte hij tekeningen voor zijn dochtertje, schreef brieven naar zijn geliefde vrouw Varvara, en naar grote leider en kameraad Stalin. Vangenhejm was namelijk een trouwe aanhanger van het regime en een overtuigd communist.

Russofiel Olivier Rolin vertelt Vangenhejms verhaal zo nauwgezet mogelijk en zonder opsmuk. Hij beperkt zich tot wat hij over de man te weten is gekomen, wat niet zo veel is maar meer dan voldoende om een heel onthutsend boek te schrijven over een leven, dat ruw en meedogenloos eindigde in een waanzinnige Russische roulette, die we kennen als de Grote Terreur. Tijdens de Grote Terreur tussen 1937 en 1938 vonden er naar schatting dagelijks duizend executies plaats. In de Russische aarde liggen honderdduizenden lijken die we nooit zullen kennen. We kunnen enkel bloemen brengen naar de massagraven van diegene, waarvan we zeker weten dat ze daar liggen, zoals Vangenhejm. Met ‘De weerman’ schreef Rolin een ode aan al de onschuldige slachtoffers van de Grote Terreur via het verhaal van een man, die overtuigd was dat de geschiedenis hem van elke blaam zou zuiveren. In 1956 kreeg weerman Vangenhejm postuum eerherstel.

“Het socialisme”, zegt Rolin, “werd in de lucht opgericht” vandaar allicht zijn keuze voor een man wiens passie wolken waren. Voor ‘De weerman’ kreeg de Franse auteur in 2014 de Prix du style voor onder meer het aparte literair meesterschap van zijn portret. Ook opgenomen in ‘De weerman’ zijn de tekeningen die Aleksej Feodosjevitsj Vangenhejm naar zijn sterretje stuurde.

Oorspronkelijke titel: Le météorologue.
Jaar van publicatie: 2014.

Edgar Allan Poe, de biografie van Peter Ackroyd

Geschreven in de geest van Poe.

In december 1845 konden de lezers van de American Whig Review lezen hoe het brein, dankzij hypnose, na de dood blijft verder leven. Dit bericht werd niet alleen door de Amerikaanse maar ook door de Europese kranten gretig overgenomen. Het verhaal was echter een broodjeaapverhaal. Het was gewoon een kortverhaal van schrijver-dichter Edgar Allan Poe, dat hij presenteerde als waargebeurd. Poe haalde graag zulke grappen uit. Toch werd hij door tijdgenoten omschreven als een man die nooit lachte. Het is niet de enige contradictie, zoals blijkt uit Ackroyds biografie.

Met broodjeaapverhaal ‘De zaak van Mr. Valdemar’ speelde Poe zoals steeds in op universele angsten. Volgens zijn criticasters was het duidelijk dat enkel een geestelijk onstabiel man, een opiumgebruiker en dronkenlap zo’n rare gruwelverhalen kon schrijven. Toch gaf Poe de lezers van toen, wat ze wilden, namelijk sensatie en gruwel. Poe had namelijk een heel goede neus voor wat de markt wilde. Rijk zou hij er niet van worden, integendeel hij leed armoede, ondanks zijn succes als redacteur en literair criticus. Elk magazine waarvoor Poe schreef of de redactie verzorgde, zag zijn abonnementen fors toenemen. Hij was de meest controversiële literaire journalist van de VS en zijn eigen ongelukkig lot ging dan ook niet onopgemerkt voorbij.

De drank had zijn vader en oudere broer een vroege dood ingejaagd en eenzelfde lot wachtte Poe. Poe kon lange periodes van de drank afblijven, maar als hij een glas dronk bleef hij uren-, dagen- of wekenlang drinken. En dan werd hij een heel andere man: twistziek en agressief. Biograaf-schrijver Peter Ackroyd begint zijn biografie gelijk met de feiten rond Poes mysterieuze dood. Hij spreekt over verfraaiingen en geeft tegelijkertijd aan dat de put te diep is om de waarheid rond Poes overlijden te kunnen achterhalen. Hij maakt de cirkel mooi rond, want de biografie eindigt terug met Poes dood, nadat hij diens leven chronologisch heeft verteld. Hij voegt er evenwel aan toe dat Poes reputatie na zijn dood bleef groeien. Voor heel wat Franse en Engelse schrijvers en dichters was Poe het grote voorbeeld. Ook was hij de vader van heel wat genres: horror, avontuur, sciencefiction, psychologische thriller en detective.

Omdat Ackroyd  in de geest van Edgar Allan Poe schrijft, speelt hij spelletjes met zijn lezers, koppelt hij terug, gebruikt hij ironie, symboliek en overdrijving. Net als Poe schreef Ackroyd een verhaal met een open einde. Het is aan de lezer van zijn biografie om de vragen die naar boven komen zelf in te vullen. Voor een biografie is het kort, nog geen tweehonderd pagina’s. Maar Poes leven, net als zijn verhalen was kort maar krachtig. ‘Edgar Allan Poe, de biografie’ is een aanrader voor alle liefhebbers van Poe, en een mooie inleiding voor diegene die meer over Poes werk willen weten.

Oorspronkelijke titel: Poe: A Life Cut Short.
Jaar van uitgave: 2008.

Eerder schreef ik al een blog over de invloed van Poe op het horrorgenre.

De lotgevallen van Mark Twain

Mark Twain

Samuel Langhorne Clemens gebruikte verschillende pseudoniemen vooraleer hij koos voor Mark Twain. Zijn twee bekendste werken: ‘De lotgevallen van Tom Sawyer’ en ‘De lotgevallen van Huckleberry Finn’ zijn klassiekers in de Amerikaanse literatuur.

Vrijzinnige ideeën over ras.

‘De lotgevallen van Huckleberry Finn’ is zelfs een van de grootste Amerikaanse romans. In dit typisch Amerikaans verhaal loopt de jonge Huck Finn weg van huis. Tijdens zijn tocht ontmoet hij de weggelopen slaaf Jim. Samen maken ze een reis langs de Mississippi rivier. In de loop van het verhaal worstelt Huck met morele conflicten. Hij leerde namelijk dat zwarte mensen geen echte mensen zijn maar hij ervaart het tegendeel. Huck kiest uiteindelijk voor wat hij ervaart. Het boek werd door zijn duidelijke anti-slavernijboodschap al direct gezien als controversieel. Anno 2014 is het boek nog steeds controversieel. Door het veelvuldig gebruik van het woord ‘nigger’ vinden vele het racistisch. Een aangepaste heruitgave in 2011 waarin ‘nigger’ werd vervangen door slaaf, zorgde echter ook voor veel ophef.

Twain had niet alleen vrijzinnige ideeën over ras, maar hij was ook een fervent voorvechter van vrouwenrechten en emancipatie. Door zijn huwelijk met Olivia Langdon had hij contacten met abolitionisten, socialisten en voorvechters voor vrouwenrechten. In de laatste 20 jaar van zijn leven was hij een anti-imperialist en anti-kapitalist. Het grootste gedeelte van zijn leven stond hij kritisch ten opzichte van de georganiseerde godsdienst.

Geen zakenman.

Naast het schrijven van romans, schreef Twain reisverhalen en werkte hij als journalist voor verschillende kranten en tijdschriften. Twain verdiende redelijk, maar besteedde zijn geld aan verkeerde investeringen, wat uiteindelijk leidde tot een faillissement. Gelukkig stond het copyright van zijn werk op naam van zijn vrouw en konden zijn schuldeisers er geen aanspraak op maken. Door het geven van lezingen geraakte Twain er financieel weer bovenop.

Komeet Halley.

In 1909 zei Twain: “ik verwacht nog een jaar te leven”. Omdat hij kort na de komst van de komeet Halley in 1835 geboren was, ging hij ervan uit, met de volgende komst van de komeet te sterven. En inderdaad, de dag na de komst van Halley op 20 april 1910, stierf Twain. Hij was 74.

Bron: Wikipedia.
Bron foto: Wikimedia Commons.