Het geheime wapen van Sam Eastland

het geheime wapen
The Red Coffin (2011)

De onwrikbare Pekkala.

Een Duitse agent probeerde blauwdrukken te kopen van de Russische T-34. De T-34 is een immens grote tank met als bijnaam de Rode Doodskist. Omdat Nazi-Duitsland dreigt met oorlog, zullen de Russen hun supertank spoedig moeten inzetten. De ontwerper van de tank, kolonel Nagorski, staat onder druk om de tank zo snel mogelijk af te werken.

Naar eigen zeggen heeft kolonel Nagorski niets verklapt of verkocht aan de Duitsers. Kameraad Stalin is daar niet zo zeker van. Volgens hem is kameraad Nagorski verantwoordelijk voor het veiligheidslek, en zit de Witte Gilde achter de verkoop van de blauwdrukken. De Witte Gilde is een geheime organisatie die Stalin ten val wil brengen.

Stalin zet zijn meest betrouwbare inspecteur, Pekkala op de zaak. Pekkala werkt al 7 jaar voor Stalin, maar als voormalig oog van de tsaar heeft hij er nog altijd moeite mee om te werken voor de man die ooit zijn vijand was. Samen met zijn assistent, majoor Kirov, gaat Pekkala naar de zwaar bewaakte basis van de T-34. Daar aangekomen vinden ze Nagorski dood onder een van zijn prototypes. De kolonel is vermoord.

De oplossing van de moord is ondergeschikt aan het historisch kader, maar is niettemin spannend. Net als in ‘Het oog van de rode tsaar’ laveert het verhaal tussen heden en verleden. Zowel in het heden als in het verleden zijn er gelijkaardige situaties, manipulaties en uitwassen van grenzeloze macht en terreur. Gelukkig heeft Pekkala net als onder de tsaar een speciaal statuut, en kan hij vasthouden aan zijn onwrikbare principes en gedragscodes. Zoals dat gaat in een tweede boek van een reeks zijn de belangrijkste personages beter uitgewerkt.

Ook ‘Het geheime wapen’ is pretentieloze fictie waar je iets mee leert.

 

De weerman van Olivier Rolin

Leven in Rusland tijdens de Grote Terreur.

“Gezichten van het woud der gefusilleerden. Allemaal zeggen ze iets over hun leven van vroeger, waarschijnlijk geen groots, maar een leefbaar leven, dat ruimte liet voor hoop, liefde, een gezin, promotie, rechtvaardigheid, een leven dat nog niet werd verwoest door het onbegrijpelijke geweld van de staat.”

Olivier Rolin heeft het in voorafgaand citaat uit ‘De weerman’ over de plaats Sandormoch. Sandormoch herbergt meer dan driehonderdzestig massagraven. In een van die massagraven ligt Aleksej Feodosjevitsj Vangenhejm. Hij kreeg op 3 november 1937 een kogel door het hoofd.

Vangenhejm werkte als weerkundige voor de Hydrometeorologische Dienst van de Sovjet-Unie. Zonne- en windenergie was voor hem de toekomst. Zijn dochtertje Eleonora, zijn sterretje, was zijn oogappel. In de goelag maakte hij tekeningen voor zijn dochtertje, schreef brieven naar zijn geliefde vrouw Varvara, en naar grote leider en kameraad Stalin. Vangenhejm was namelijk een trouwe aanhanger van het regime en een overtuigd communist.

de weerman
Le météorologue (2014)

Russofiel Olivier Rolin vertelt Vangenhejms verhaal zo nauwgezet mogelijk en zonder opsmuk. Hij beperkt zich tot wat hij over de man te weten is gekomen, wat niet zo veel is maar meer dan voldoende om een heel onthutsend boek te schrijven over een leven, dat ruw en meedogenloos eindigde in een waanzinnige Russische roulette, die we kennen als de Grote Terreur. Tijdens de Grote Terreur tussen 1937 en 1938 vonden er naar schatting dagelijks duizend executies plaats. In de Russische aarde liggen honderdduizenden lijken die we nooit zullen kennen. We kunnen enkel bloemen brengen naar de massagraven van diegene, waarvan we zeker weten dat ze daar liggen, zoals Vangenhejm. Met ‘De weerman’ schreef Rolin een ode aan al de onschuldige slachtoffers van de Grote Terreur via het verhaal van een man, die overtuigd was dat de geschiedenis hem van elke blaam zou zuiveren. In 1956 kreeg weerman Vangenhejm postuum eerherstel.

“Het socialisme”, zegt Rolin, “werd in de lucht opgericht” vandaar allicht zijn keuze voor een man wiens passie wolken waren. Voor ‘De weerman’ kreeg de Franse auteur in 2014 de Prix du style voor onder meer het aparte literair meesterschap van zijn portret. Ook opgenomen in ‘De weerman’ zijn de tekeningen die Aleksej Feodosjevitsj Vangenhejm naar zijn sterretje stuurde.

Lara van Anna Pasternak

Boris Pasternaks muze.

Lara
Lara: The Untold Love Story and the Inspiration for Doctor Zhivago (2017)

De Sovjetautoriteiten en de Russische schrijversbond keurden ‘Dokter Zjivago’ af, en nagelden zijn schrijver Boris Pasternak meedogenloos aan de schandpaal. De geest van de roman was namelijk in strijd met de socialistische revolutie van 1917; het deed de revolutie af als een achteruitgang. Omdat geen enkele Russische uitgeverij de roman wou publiceren, werd het manuscript via een tussenpersoon naar Italië gesmokkeld. ‘Dokter Zjivago’ verscheen in 1957 dan ook eerst in het Italiaans en was gelijk een internationale bestseller, tot grote woede van de Sovjetautoriteiten. Bovendien kreeg Boris Pasternak in 1958 de Nobelprijs literatuur toegekend. Een eer, die hij onder politieke druk moest weigeren. Dankzij de internationale belangstelling in volle koudeoorlogstijd voor zijn werk werd Pasternak niet naar de gulag gestuurd.

In 1949 waren er nochtans plannen om de schrijver te arresteren omwille van de controversiële anti-Sovjetroman waar hij aan schreef. Toen Stalin werd geïnformeerd, declameerde hij een door Pasternak vertaald gedicht uit het Georgisch, en zei Pasternak met rust te laten. Dus pakte de KGB Pasternaks minnares Olga Ivinskaja op. Olga werd naar een Siberisch werkkamp gestuurd en kwam na de dood van Stalin in 1953 vervroegd vrij. Na de dood van haar geliefde Borja in 1960 werd zij terug opgepakt, en belandde weer voor verschillende jaren in Siberië.

Ivinskaya_2
Olga Ivinskaja gefotografeerd door Andrei Kozovoi

In ‘Lara’ vertelt Anna Pasternak het verhaal van de relatie van haar oudoom met Olga Ivinskaja en de heisa rond ‘Dokter Zjivago’. Ze licht vooral de rol van Olga Ivinskaja in Boris Pasternaks leven toe. Zonder Olga zou ‘Dokter Zjivago’ volgens haar nooit zijn voltooid of gepubliceerd. Bovendien stond Olga model voor Lara in ‘Dokter Zjivago’, want de getrouwde dokter heeft net als zijn geestelijke vader een minnares.

Anna Pasternaks ‘Lara’ is een mooi beginpunt om iets meer te weten te komen over Boris Pasternaks controversiële anti-Sovjetroman en zijn vruchtbare relatie met Olga Ivinskaja. Het is niet enkel interessant voor literatuurfreaks maar ook voor iedereen die iets meer wil weten over leven in een autoritair regime, waar de koffer om te vluchten altijd klaarstaat. Vlot lezen doet het evenwel niet. ‘Lara’ is met momenten behoorlijk fragmentarisch, gaat te snel over interessante historische feiten en blijft te lang hangen bij de minder interessante feiten. Het veelvuldig citeren uit Pasternaks werk, en vooral uit ‘Dokter Zjivago’ voelt vaak aan als bladvulling.

Foto van Olga Ivinskaja komt van Wikimedia en is aangepast.