Fictieve held: Bond, James Bond

Umberto via Unsplash

Voor iemand die altijd in de schaduw werkt, is hij verdomd goed gekend bij iedereen. Terwijl de meeste literaire helden enkel schitteren op papier, is hij uitgegroeid tot een icoon van de populaire cultuur. Zijn naam is Bond. James Bond.

Dr No: de eerste Bondfilm.

Ian Fleming (1908 – 1964) was zwaar teleurgesteld toen hij de acteur ontmoette die voor Bond gecast was. Zijn James Bond was een elegante Engelsman uit de betere sociale klasse met een Eton-opleiding. Hij was geen onverzorgde en ruwe arbeiderszoon zoals de Schotse Sean Connery (1930 – 2020), die niet in staat was om het Engels van de koningin te spreken.

Maar Sean Connery bleek de juiste man op het juiste moment voor de rol van James Bond. Voor Dr No had Connery moeten leren hoe hij zich op zijn gemak kon voelen in de Britse upper class. Vanuit de filmcrew werd hij meegenomen naar kleermakers in Londen die van hem een stijlvolle gentleman maakten. Toch had Connery’s Bond evengoed iets ruw en bruut, net als Flemings creatie.

Toen Fleming Sean Connery in actie zag als zijn 007, was hij dan ook vol lof. Hoewel volgens de auteur de film Dr No (1962) op niets trok, was het de start van een van de succesvolste filmreeksen aller tijden.

Sean Connery als James Bond tijdens de opnamen voor de film ‘Diamonds are Forever’ in Amsterdam.
Copyright: Rob Mieremet. Rechthebbende: Nationaal Archief.

Humor werkt voor 007.

In de roman na de film Dr No, On Her Majesty’s Secret Service (1963) gaf Fleming James Bond een Schotse vader en een gevoel voor humor. Want dat humor werkte voor zijn personage had hij opgestoken van de film. Bovendien had Sean Connery hem daar op gewezen, had hij hem gevraagd waarom Bond zo humorloos was.

Bond of Fleming?

Bond had zijn literaire debuut 10 jaar eerder gemaakt met Casino Royale (1953). Drank, sigaretten en vrouwen zijn zijn gebreken, waardoor het lijkt of hij is weggelopen uit een hard-boiled detectiveverhaal. Bond werkt echter voor de Britse geheime dienst, die hem de codenaam 007 gaf en een vergunning om te doden. Bond heeft het moeilijk met het doden van mensen. Maar het is zijn werk. Hij doet het voor zijn vaderland.

Voor zijn vaderland was Fleming tijdens de Tweede Wereldoorlog betrokken geweest bij meerdere geheime operaties. Zo was hij verantwoordelijk geweest voor Operation Goldeneye, dat ervoor zorgde dat de Britten via Gibraltar konden blijven communiceren. Flemings achtergrond als inlichtingenofficier, zijn werk en dat van anderen tijdens de Tweede Wereldoorlog waren de inspiratiebron voor zijn Bondverhalen. Dat Bond op hem gebaseerd was, heeft Fleming altijd ontkend.

Niettemin heeft Bond veel karakteristieken van zijn geestelijke vader. Zo deelden ze dezelfde smaak voor roereieren, wilden ze hun cocktails geshaked, hielden ze van golf, vrouwen en luxe.

Fleming: The Man Who Would Be Bond is een Britse televisieserie (2014) over de militaire carrière van Ian Fleming. In 1939 leidt hij in Londen het leven van een playboy. Bij het uitbreken van de Tweede Wereldoorlog hoopt hij te bewijzen dat hij een held is. Dankzij de invloed van zijn moeder kan hij bij de inlichtingendienst van de marine gaan werken. Naarmate de oorlog vordert, ontdekt Fleming meer en meer waar hij goed in is.

Saai personage.

Voor zijn held wilde Fleming een saaie naam. De naam ontleende hij aan een Amerikaanse ornitholoog, wiens werk Fleming raadpleegde voor een van zijn passies: vogels herkennen en bestuderen.

Flemings held heeft niet alleen een saaie naam, hij was aanvankelijk een saai en humorloos personage, een instrument gebruikt door de geheime dienst. Bond beleeft echter de meest fantastische avonturen, vaak in exotische locaties, en steeds omringd door mooie vrouwen. Fleming gaf de vrouwen in zijn boeken soms dubbelzinnige namen zoals Pussy Galore en Honey Rider. Hoewel er geen seks voorkomt in de boeken, kreeg Fleming vaak de kritiek dat vrouwen zich zo makkelijk laten inpalmen door Bond.

Toch werd een van die vrouwen Bond bijna fataal, zoals bleek uit From Russia with Love uit 1957.

De serie verderzetten, of niet.

Tijdens het schrijven van From Russia with Love kreeg Fleming een afkeer van zijn creatie. Hij liet Bond vergiftigen en liet zijn verhaal eindigen met Bond die neervalt op de vloer. Nadat de Amerikaanse president John F. Kennedy (1917 – 1963) From Russia with Love vermeldde als een van zijn favoriete boeken groeide Fleming uit tot de best verkopende misdaadauteur in de VS.

Had die presidentiële aanbeveling en de publiciteit rond From Russia with Love hem op andere gedachten gebracht? Of was het een kwestie van inspiratie? Alleszins herstelde Bond in Dr No (1958) van zijn vergiftiging op Jamaica. In januari 1958 zette Fleming zijn reeks met Bond namelijk verder door het schrijven van ‘Dr No’.

Na Dr No schreef Fleming nog 6 romans en 2 boeken met korte verhalen over James Bond. Fleming schreef altijd zijn Bondverhalen tijdens de maanden januari en februari toen hij verbleef op zijn buitenverblijf Goldeneye in Jamaica.

De Bondboeken geschreven door Ian Fleming:

  • Casino Royal (1953)
  • Live and Let Die (1954)
  • Moonraker (1955)
  • Diamonds Are Forever (1956)
  • From Russia With Love (1957)
  • Dr. No (1958)
  • Goldfinger (1959)
  • For Your Eyes Only (1960) – verhalenbundel
  • Thunderball (1961)
  • The Spy Who Loved Me (1962)
  • On Her Majesty’s Secret Service (1963)
  • You Only Live Twice (1964)
  • The Man with the Golden Gun (1965)
  • Octopussy and The Living Daylights (1966) – verhalenbundel
Goldeneye Estate werd in opdracht van Ian Fleming gebouwd. Na de dood van Fleming is Goldeneye eigendom geweest van Bob Marley, Chris Blackwell en Naomi Campbell. Nu maakt het onderdeel uit van een klein resort met een aantal vakantiehuisjes vlakbij de James Bond Beach.
Deze foto bestaat uit een foto gemaakt door Banjoman1 van Goldeneye Estate en een foto gemaakt met AI van James Bond.

Forever Bond.

Na Flemings overlijden in 1964 gaf The Ian Fleming Publications Ltd aan verschillende auteurs de toestemming om nieuwe verhalen te schrijven. Zo schreven onder meer Kingsley Amis, Jeffery Deaver, William Boyd en Sebastian Faulks verhalen over Bond of andere personages uit de Bondverhalen.

Dit blog verscheen al eerder op Boeken en is vandaag herwerkt.

Danielles blogwereld: Boeken in 2024.

In oktober 2024 zal het tien jaar geleden zijn dat ik met Boeken startte. De laatste drie jaar waren met momenten uitdagend. Er is veel gebeurd: een behandeling voor acute leukemie, zorgen om en voor mijn hoogbejaarde vader, het overlijden van mijn vader, het leegmaken en de verkoop van het ouderlijke huis, het verhuizen naar een nieuwe woning en het geleidelijk inrichten van die laatste. Bloggen schoot er vaak op over. Bovendien lees ik de laatste jaren beduidend minder, en maak ik niet meer van elk boek dat ik lees een recensie.

Nieuwe interesses deden hun intrede en oudere doken op. Ik leerde juwelen ontwerpen en herontdekte tekenen. Momenteel lees ik veel over kamerplanten en ga ik regelmatig naar de bioscoop.

Toch blijft het schrijven van blogs voor Boeken aan me trekken. Aan stof voor nieuwe blogs geen gebrek. Ik ben wel aan het denken aan een andere invulling van mijn blogs rond literatuur en lezen. De komende dagen, weken en maanden zal dit allicht helderder worden. Het moet behapbaarder worden, want dat is het al een tijd niet meer. Maar liefst met behoud van mijn verschillende rubrieken.

Enerzijds is het een kwestie van neerzitten en schrijven, van dagen van zitvlees te voorzien. Anderzijds wil ik meer werk maken van een actievere levensstijl. 2023 is overigens geëindigd met een lumbago. Dankzij oefeningen en wandelingen heb ik geen pijn meer en dat wil ik zo houden. Het zal zoeken zijn naar een evenwicht tussen meer bewegen en neerzitten om te schrijven.

Kortom: er zijn nog uitdagingen voor deze blogger. Maar uitdagingen van een ander soort dan die van de voorbije jaren.

De heksen van Milford

van Josephine Tey (1896 – 1952).

Oorspronkelijke titel: The Franchise Affair.
Eerste datum van publicatie: 1948.

Uit het Engels vertaald door Lore Coutinho.

© 2023 Manteau / Standaard Uitgeverij nv en de erven Coutinho.

Londen, 1 januari 1753. Elizabeth Canning (1734-1773) verdwijnt. Achtentwintig dagen later keert ze terug naar huis, uitgemergeld, vuil en gewond. Na gesprekken met familie, kennissen en buren volgt een gesprek met een wethouder. Die wethouder vaardigt een arrestatiebevel uit voor Susannah Wells. In het huis van Wells identificeert Canning Mary Squires. Canning beschuldigt Wells en Squires ervan haar ontvoerd, vastgehouden en mishandeld te hebben.

Wat volgt, is de eerste gemediatiseerde rechtszaak in Engeland. Volgens de kranten en de man in de straat zijn Wells en Squires schuldig. Vooral Squires, een zigeunerin, krijgt het zwaar te verduren. Bewijzen tegen beide excentrieke vrouwen zijn er, maar ze spreken elkaar tegen. Toch komt het tot een veroordeling. Wells krijgt zes maanden gevangenisstraf en een brandmerk. Squires wordt veroordeeld tot de strop.

De burgemeester van Londen, de rechter Sir Crisp Gascoyne is het oneens met die uitspraak. Volgens hem liegt Canning. Sir Gascoyne begint zijn eigen onderzoek. Nadat enkele getuigen van Canning toegeven dat ze niet de waarheid hadden gesproken, komt Squires vrij en wordt Canning gearresteerd. Canning krijgt zeven jaar gevangenisstraf, een straf waarvoor ze op transport wordt gezet naar de VS.

Wat er werkelijk is gebeurd tijdens die maand dat Elizabeth Canning verdwenen was, is nooit opgehelderd. Canning heeft haar versie van de feiten nooit herroepen.

In ‘The Franchise Affair’ (uit 1948), gebaseerd op de zaak Elizabeth Canning, geeft Josephine Tey (1896-1952) een verklaring voor de verdwijning van de 15-jarige Betty Kane. Enkel zo kan ze de onschuld van de Sharpes – de zogenaamde ontvoerders en mishandelaars van Kane – hard maken. De oorspronkelijke betekenis van ‘franchise’ is overigens vrijheid.

Gerechtigheid is iets waar Robert Blair rotsvast in geloofd. Het verhaal van de heksen van Milford wordt vanuit zijn standpunt verteld. Blair wil aanvankelijk de zaak doorgeven aan een confrater: hij heeft namelijk geen ervaring met strafrecht. Bovendien zijn de dames Sharpe niet de gebruikelijke klanten voor Blair, Hayward and Bennet. Maar de klad zit erin bij Blair. Hij mist iets in zijn leven. Na zelf wat onderzoek te hebben gedaan, neemt hij op aanraden van een goede vriend en strafpleiter een detective onder de arm. Intussen raken de gemoederen verhit en klinkt de roep om gerechtigheid voor Betty Kane steeds luider.

De pers en de dorpelingen geloven het verhaal van Kane maar al te graag. Voor de dorpelingen zijn de Sharpes vreemdelingen, lees: het zijn geen inwoners van Milford maar Londenaars. Bovendien onderhouden ze amper sociale contacten met de dorpelingen. De excentrieke vrouwen verlaten hun landhuis, The Franchise wel voor boodschappen en de wekelijkse tea in een tearoom, maar daar stopt het. Ze zijn eenzelvig en onafhankelijk.

Je kan het de dorpelingen en de pers niet kwalijk nemen. Aanvankelijk weet je als lezer niet wat te denken van Betty Kanes verhaal. De Sharpes weten dat ze onschuldig zijn. Ook hun advocaat gelooft in hun onschuld. Als je echter vertrouwd bent met de zaak Elizabeth Canning. Of als je, net zoals ik, het verhaal al in het Engels las, dan weet je wel beter.

Bij herlezing viel me vooral de interactie op tussen de personages, de vlijmscherpe observaties en de milde kritiek op sociale conventies en verwachtingen.

Hebt u belangstelling voor paardenrennen? vroeg Robert ongelovig.
Nee, voor paarden. Mijn broer fokte ze. Ze keken nog steeds zo verbaasd dat ze haar droge, kakelende lachje liet horen, net het kakelen van een kip. Dacht u dat ik iedere middag een dutje ging doen met mijn bijbel, mr. Blair? Of misschien met een werk over zwarte kunst? Niks hoor; ik neem de sportpagina met de paardenrennen.

Voor Josephine Tey (Elizabeth MacKintosh) waren detectives een manier om kritiek te uiten of maatschappelijke verwachtingen in vraag te stellen. Detectives waren in de tijd dat zij begon te schrijven immens populair. In tegenstelling tot de queens of crime – Christie, Marsh, Sayers en Allingham – gaf Tey daar haar eigen invulling aan, los van de regels rond het schrijven van een detective. Daardoor is Tey is voor veel misdaadschrijvers een voorbeeld. ‘De heksen van Milford’ geldt als een klassieker in het genre. Het is een atypisch misdaadverhaal. Het is geen whodunit of whydunit. Ook geen locked room mystery maar een verhaal over een misdaad die nooit gepleegd is.

Als Schotse volgde ze haar eigen literaire traditie en maakte ze van Betty Kane een Jekyll en Hyde, iemand met twee gezichten. Kane is een engel maar tegelijkertijd een Jezebel. De andere personages zijn genuanceerd neergezet.