Het onhandige kind van Alexandre Seurat

Opsporing verzocht: meisje van 8 jaar is verdwenen. Dat het meisje, Diana H. dood is, staat als een paal boven water voor haar vroegere lerares. Het kind was een obsessie voor haar. Zij hield nauwgezet alle verwondingen bij, waarmee het kleine meisje naar school kwam. Haar ouders hadden altijd een uitleg. Net als het meisje zelf; zij was nu eenmaal onhandig. Op een dag was de familie verhuisd en verloor de lerares het meisje uit het oog, maar niet uit haar gedachten.

De lerares stond niet alleen met haar waarnemingen. Ook andere volwassenen merkten de verwondingen op. Ze stonden machteloos ten opzichte van de zeer geloofwaardige en liefdevolle ouders. Pas als het meisje verdwijnt, vallen alle delen van de puzzel op zijn plaats en worden de ouders gearresteerd.

Voor ‘Het onhandige kind’ baseerde de Franse schrijver Alexandre Seurat zich op een bericht over een rechtszaak tegen ouders, die een van hun kinderen stelselmatig mishandelden. ‘Het onhandig kind’, zijn debuut, is het resultaat van zijn intense verdieping in die zaak. In Frankrijk verkocht dit debuut ongezien veel en kreeg het heel goede recensies.

‘Het onhandige kind’ weet emoties los te krijgen, zonder te verdrinken in sentimentaliteit of zonder een aanklacht te zijn. Seurat vertelt Diana’s verhaal bondig en feitelijk. Diana en haar oudere broertje, Arthur zijn de enige in ‘Het onhandige kind’, die een naam hebben. De andere personages: grootmoeder, tante, sociale werkster, politiemensen, leerkrachten en schoolhoofden zijn anoniem. Ze vertellen het verhaal van het meisje in afwisselende monologen, alsof het om een theatervoorstelling gaat. Een enkele keer is er ook de stem van Diana. Vader en moeder H. hebben geen stem. Je leert hen kennen via de andere personages. Soms komt de manier waarop Seurat het verhaal vertelt in afwisselende theatermonologen iets te gemaakt over. Ook het einde komt abrupt, wat in zekere zin de abrupte dood van het meisje versterkt, maar het stoort niettemin. Los daarvan, is het een aanrader.

“De onderwijzeres.
Toen ik het opsporingsbericht zag, wist ik dat het te laat was. Dat gezwollen gezicht had ik zelfs zonder haar naam erbij herkend – die kleine oogjes, en die vreemde glimlach -, een vermoeid gezicht, dat alles gaat goed probeerde uit te drukken, terwijl duidelijk was dat niet alles goed ging, een gezicht dat me aankeek zonder wrok maar ook zonder hoop, verschanst op een onbereikbare plek, een blik die zei: Je kunt niets doen, en die dag wist ik dat ik niets had kunnen doen.”

Oorspronkelijke titel: La maladroite.
Jaar van publicatie: 2017.
Uitgeverij: Atlas Contact. Vertaald door Martine Woudt.

Rode handen van Jens Christian Grøndahl

Het is niet dat ik al die jaren iedere dag aan haar dacht, maar al mijn onbeantwoorde vragen kwamen opeens weer op, toen ik haar bij de visboer zag. Ik herkende haar aan het litteken bij haar mondhoek. Ik heb haar tot aan haar huis gevolgd.

Pas na een paar dagen durfde ik het aan om contact met haar op te nemen. Ze stemde toe in een ontmoeting. Het was het begin van een reeks ontmoetingen in een hotelkamer. In tegenstelling tot wat je gaat denken, waren onze ontmoetingen eerbaar, hoewel het voor mij als een verraad aanvoelde. Ik was toen nog getrouwd. Zij vertelde me wat er vijftien jaar geleden, tijdens die zomer dat we elkaar voor het eerst ontmoetten gebeurd was. Hoe ze een klus gedaan had voor de Rote Armee Fraktion, nadat ze een relatie begon met een van de leden daarvan.

Sonja Evers is niet haar echte naam. Ik wil echter niet ingaan op de details van mijn of haar leven. Zij bleef bij haar man. Ik scheidde van mijn vrouw. Na onze ontmoetingen heb ik een aantal jaren niets meer van haar gehoord. Tot ze ineens weer contact met me opnam, en vroeg of ik met haar naar Duitsland wou. Zij wou het proces bijwonen van een aantal opgepakte RAF-leden. Haar toenmalig lief was een van de arrestanten.

Toen de anonieme ik-verteller haar leerde kennen rookte zij Rode Handen. Uiteraard verwijst ‘Rode handen’ ook naar haar betrokkenheid bij de links-extremistische terreurgroep Rote Armee Fraktion. Haar kortstondig verblijf bij de RAF-leden, Thorwald en Angela drukt zwaar op haar geweten, vooral omdat er een dode viel. Bij hem overheerst de vraag: “hoe kan het zijn dat mensen als een Andreas Baader en Ulrike Meinhof, generatiegenoten van mij waren?” Hoewel hij geschokt is over haar verhaal gaat hij toch mee met haar naar Duitsland.

‘Rode handen’ van de Deense schrijver Grøndahl is het verhaal van een man en een vrouw, die elkaar in de jaren zeventig ontmoeten. Toen waren ze nog jong en stonden ze aan het begin van hun leven. Vijftien jaar later ontmoeten ze elkaar weer. Dan pas krijgt hij antwoorden op zijn onbeantwoorde vragen van toen. Niet dat hij er wijzer van wordt. Hij en zij lijken statische personages, maar er is wel degelijk een evolutie in hun visie op het leven. Terwijl zij als meisje geen burgertrut wou zijn, leidt ze uiteindelijk wel een burgerlijk bestaan. Hij evolueert in een andere richting. Hiermee is ‘Rode handen’ vooral een studie over hoe mensen evolueren geheel in harmonie met de heersende tijdsgeest. Zo tussen de lijnen door krijg je subtiele opmerkingen en bemerkingen over ideologieën en onbesuisd gemaakte keuzes. ‘Rode handen’ kent een spannende opbouw en verhaalt over onwaarschijnlijke gebeurtenissen, die ver en tegelijkertijd dicht bij ons staan.

Oorspronkelijke titel: Røde Hænder.
Jaar van publicatie: 2006.

Reus uit de Russische literatuur

De Russische schrijver Dostojevski, of was het Toergenjev, zei ooit: “Wij komen allen uit Gogols Mantel voort”. De generatie Russische schrijvers, die na Nikolaj Gogol (1809-1852) kwamen, waren alle schatplichtig aan zijn kortverhaal ‘De mantel’. Nikolaj Gogol was namelijk de eerste grote vertegenwoordiger van de Russische literatuur in de negentiende eeuw.

De mysterieuze dwerg.

Schrijven in het Russisch was voor Nikolaj Vasiljevitsj Gogol een bewuste keuze. Als kind was hij tweetalig opgevoed. Thuis, op een klein landgoed in Sorochyntsi, sprak de familie Gogol zowel Russisch als Oekraïens. Nikolaj Vasiljevitsj ontwikkelde al jong, net als zijn vader, een interesse voor toneelstukken in het Oekraïens. Vader Gogol was een Oekraïner en amateur-schrijver van toneelstukken en gedichten. Een paar jaar na de dood van zijn vader verfijnde de jonge Gogol in het gymnasium van Nezjin de kunst van het schrijven, en viel hij op door zijn literaire bijdragen en komische portretten van oude mannen en vrouwen. Voor zijn klasgenoten was hij een zonderling; zij noemden hem smalend: de mysterieuze dwerg.

Werk en literaire faam.

Na het beëindigen van zijn studies trok de jonge Gogol in 1828 naar Sint-Petersburg. Hier probeerde hij ambtenaar te worden, maar zonder connecties en geld bleek dit onmogelijk. Hij deed ook audities voor het theater, maar werd afgewezen. Vervolgens stak hij zijn geld in de publicatie van een gedicht, maar zijn gedicht werd zo belachelijk gemaakt, dat Gogol zwoer nooit meer gedichten te schrijven. In plaats daarvan koos hij voor kortverhalen. Zo schreef hij een serie verhalen met een Oekraïense setting. Deze verhalen brachten hem de zo gewenste literaire faam.

Dankzij zijn literair succes en vriendschap met de grote Russische dichter Poesjkin kreeg Gogol in 1834 een leerstoel middeleeuwse geschiedenis aan de universiteit van Sint-Petersburg. Middeleeuwse geschiedenis was toen zijn dada. Zijn fascinatie kon zijn gebrek aan kennis echter niet goedmaken. Na een jaar zag hij zich genoodzaakt ontslag te nemen. Vanaf dan legde Gogol zich volledig toe op het schrijven.

Naast kortverhalen als ‘De mantel’, ‘De neus’ en ‘Dagboek van een gek’ vloeide uit Gogols pen ook het toneelstuk ‘De revisor’ en de roman ‘Dode zielen’.

Dode zielen en levenseinde.

Met ‘Dode zielen’ wou Gogol een trilogie schrijven, maar het bleef bij één deel. Gogol had evenwel een tweede deel geschreven, maar besloot om het merendeel van dit deel en ook ander werk te verbranden. Gogol, die intussen in Moskou woonde, was ontevreden over zijn werk en zag zichzelf als een mislukkeling. Ook geloofde Gogol dat hij een zondaar was. De laatste jaren voor zijn dood onderging hij de invloed van de spirituele leider Matvey Konstantinovsky, die hem influisterde dat schrijven een demonische activiteit was. De schrijver, die het merendeel van zijn leven een zwakke gezondheid had, regelmatig aan depressies leed en die de laatste tien jaar van zijn leven enkel dutjes deed, besloot de laatste maand van zijn leven te vasten. Het was de spreekwoordelijke druppel voor de lichamelijk en mentaal verzwakte schrijver, die hoogstwaarschijnlijk aan slaapzucht leed.

Gogol stierf op 4 maart 1852; hij was 42.

Bronnen: Wikipedia, Britannica, http://www.saint-petersburg.com en Russia beyond the headlines