Paarse hibiscus van Chimamanda Ngozi Adichie

Op naar een leven zonder angst.

Op Palmzondag begon het allemaal fout te lopen. Jaja was niet ter communie gegaan. Net thuisgekomen uit de kerk smeet papa zijn misboek door de kamer. Hij had Jaja willen raken, maar miste. Het zware misboek verbrijzelde de bovenste plank van de vitrinekast. De ballerinabeeldjes van mama waren in een klap allemaal kapot.

De laatste keer, dat mama de beeldjes in haar vitrinekast had schoongemaakt, was haar oog opgezwollen. Dat had papa gedaan. Ook zijn kinderen, Jaja en Kambili, deelden regelmatig in de klappen.

“Langzaam gespte hij zijn riem los. Het was een zware riem, gemaakt van verschillende lagen bruin leer met een onopvallende met leer beklede gesp. Hij kwam het eerst op Jaja neer, op diens schouders.”

Voor de buitenwereld was Eugene Achike een voorbeeld. Zo gebruikte pater Benedict hem om het evangelie te verklaren. Papa was een diepgelovig man. Daarenboven was hij een machtig en rijk man, die met zijn krant de waarheid durfde zeggen over de nieuwe machthebbers.

In ‘Paarse hibiscus’ vertelt de 15-jarige Kambili het verhaal van haar gezin, waarin elk aspect van het leven gedomineerd wordt door haar vader. Tot die fameuze Palmzondag, waarop haar broer zich opstandig gedroeg. De verandering was al vroeger begonnen. Tijdens een logeerpartij in Nsukka bij hun tante, nichtje en neven leerden Kambili en Jaja een heel ander soort leven kennen. Een leven waarin ze de vrijheid hadden om te zijn en te doen wat ze willen. Een leven zonder angst.

Adichies debuutroman is een coming of age verhaal, waarin de thematiek gezinsgeweld je raakt, maar nooit vloert. Het loopt niet alleen fout in Kambili’s gezin, maar ook in Nigeria. Zo kent ‘Paarse hibiscus’ verschillende lagen en invalshoeken. Mooi is hoe Kambili langzaam aan haar omgeving begint te vertrouwen en open begint te bloeien. Als haar moeder een wanhoopsdaad pleegt, is het aan Kambili om het gezin bijeen te houden. Een roman die het geografisch gegeven ruim overschrijdt, maar die je tegelijkertijd laat kennis maken met de Nigeriaanse cultuur.

Oorspronkelijke titel: Purple Hibiscus.
Datum van publicatie: 2003.

Het onhandige kind van Alexandre Seurat

Over het korte leven van Diana H.

Opsporing verzocht: meisje van 8 jaar is verdwenen. Dat het meisje, Diana H. dood is, staat als een paal boven water voor haar vroegere lerares. Het kind was een obsessie voor haar. Zij hield nauwgezet alle verwondingen bij, waarmee het kleine meisje naar school kwam. Haar ouders hadden altijd een uitleg. Net als het meisje zelf; zij was nu eenmaal onhandig. Op een dag was de familie verhuisd en verloor de lerares het meisje uit het oog, maar niet uit haar gedachten.

De lerares stond niet alleen met haar waarnemingen. Ook andere volwassenen merkten de verwondingen op. Ze stonden machteloos ten opzichte van de zeer geloofwaardige en liefdevolle ouders. Pas als het meisje verdwijnt, vallen alle delen van de puzzel op zijn plaats en worden de ouders gearresteerd.

Voor ‘Het onhandige kind’ baseerde de Franse schrijver Alexandre Seurat zich op een bericht over een rechtszaak tegen ouders, die een van hun kinderen stelselmatig mishandelden. ‘Het onhandig kind’, zijn debuut, is het resultaat van zijn intense verdieping in die zaak. In Frankrijk verkocht dit debuut ongezien veel en kreeg het heel goede recensies.

‘Het onhandige kind’ weet emoties los te krijgen, zonder te verdrinken in sentimentaliteit of zonder een aanklacht te zijn. Seurat vertelt Diana’s verhaal bondig en feitelijk. Diana en haar oudere broertje, Arthur zijn de enige in ‘Het onhandige kind’, die een naam hebben. De andere personages: grootmoeder, tante, sociale werkster, politiemensen, leerkrachten en schoolhoofden zijn anoniem. Ze vertellen het verhaal van het meisje in afwisselende monologen, alsof het om een theatervoorstelling gaat. Een enkele keer is er ook de stem van Diana. Vader en moeder H. hebben geen stem. Je leert hen kennen via de andere personages. Soms komt de manier waarop Seurat het verhaal vertelt in afwisselende theatermonologen iets te gemaakt over. Ook het einde komt abrupt, wat in zekere zin de abrupte dood van het meisje versterkt, maar het stoort niettemin. Los daarvan, is het een aanrader.

“De onderwijzeres.
Toen ik het opsporingsbericht zag, wist ik dat het te laat was. Dat gezwollen gezicht had ik zelfs zonder haar naam erbij herkend – die kleine oogjes, en die vreemde glimlach -, een vermoeid gezicht, dat alles gaat goed probeerde uit te drukken, terwijl duidelijk was dat niet alles goed ging, een gezicht dat me aankeek zonder wrok maar ook zonder hoop, verschanst op een onbereikbare plek, een blik die zei: Je kunt niets doen, en die dag wist ik dat ik niets had kunnen doen.”

Oorspronkelijke titel: La maladroite.
Jaar van publicatie: 2017.

Zigeunerkind van Mikey Walsh

Een lach en een traan.

‘Zigeunerkind’ is het waargebeurde verhaal van de Britse Roma Mikey Walsh. Bij Mikey’s geboorte lag zijn toekomst al volledig vast. Zijn wereld was een wereld waarin twaalfjarige jongens werkten en auto reden, en op hun zestiende trouwden. Een wereld waarin mannen praten over geld verdienen, vechten en vrouwen. Mikey paste niet in deze wereld. De mannelijkheid die hij had moeten erven, was aan hem voorbij gegaan. Bovendien hield hij niet van vechten, waardoor zijn vaders droom om van zijn zoon een bokser te maken al bij voorbaat tot mislukken gedoemd was. En hij was homo. In een cultuur waar homoseksualiteit als een ziekte wordt gezien, kon Mikey niet blijven. Hij had het allicht niet overleefd. Op zijn vijftiende liep hij weg van huis, van de enige wereld en levenswijze die hij tot dan toe kende.

In ‘Zigeunerkind’ vertelt Mikey over zijn wereld en over de allesbepalende wetten van zijn gemeenschap. Als niet-Roma krijg je een beeld over het leven in een zigeunerkamp en kom je te weten hoe de Roma jou zien. Dit is confronterend. Bovendien confronteert Mikey je met elk denkbaar en ondenkbaar vooroordeel ten opzichte van de Roma. In het geval van Mikey’s familie kloppen de Roma clichés. De manier echter waarop Mikey zijn familie neerzet, heeft bijna iets karikaturaal waardoor hij de vooroordelen weet te overstijgen. Ondanks zijn respect voor de Roma gemeenschap schuwt Mikey de kritiek niet.

Naast de Roma stereotypen zijn er overigens ook de homo stereotypen. Dit maakt ‘Zigeunerkind’ tot een confronterend en tegelijkertijd humoristisch boek. Ik lachte me soms te pletter met de avonturen van de jonge Mikey, zijn oudere zus en hun nichtjes en neefjes. Om vervolgens een dikke brok weg te slikken. Het huiselijk geweld en het seksueel misbruik maakt ‘Zigeunerkind’ ook een hard en emotioneel verhaal.

Naast de Roma-context is ‘Zigeunerkind’ in de eerste plaats het verhaal van een man die knokt om zichzelf te kunnen zijn, en dat voor velen herkenbaar zal zijn. Het is vooral ook een eerlijk boek van een man die zijn gemeenschap nooit wilde verlaten, maar dat moest, voor zichzelf en zijn familie.

Oorspronkelijke titel: Gypsy Boy.
Jaar van publicatie: 2009.