Hier zijn we allemaal gek

In tegenstelling tot wat filmmakers ons doen willen geloven, was ‘Through the Looking-Glass’ geen vervolg op ‘Alice in Wonderland’. In ‘Through the Looking-Glass’ kruipt Alice door een spiegel en komt ze terecht in Spiegelland, waar zij een exacte replica vindt van de wereld die zij kent, weliswaar omgekeerd. In Spiegelland krijgt Alice te maken met schaakstukken in plaats van speelkaarten. Het boek diende overigens om de regels van schaak uit te leggen, weliswaar op kindermaat.

Een nonsensverhaal.

Kinderen waren onmiddellijk dol op de avonturen van Alice, terwijl recensenten het verfoeiden. Hoewel, bij het verschijnen van ‘Through the Looking-Glass’ in 1871 moesten ze toegeven dat Carroll wel degelijk kon schrijven. Wat was hun probleem met Wonderland? ‘Alice’s adventures in Wonderland’ bevatte geen levenslessen, want toen standaard was voor kinderboeken. Meer nog, het leek vooral een nonsensverhaal te zijn, over een meisje dat een aangekleed konijn met een horloge volgt en in een konijnenhol valt waardoor ze in Wonderland komt. Actie is er nauwelijks in het verhaal. Alice heeft vooral verwarrende gesprekken met allerlei fantastische figuren zoals de Hartenkoningin, de gekke hoedenmaker en Cheshire Kat. En uiteindelijk zijn Alices avonturen een droom.

De taal van de kinderen.

Zonder Alices nieuwsgierigheid en Lewis Carrolls fantasie zouden we allicht niet de kinderboeken hebben, die vandaag zo gangbaar zijn. Alice was naar Victoriaanse normen geen modelkind. Kinderen in die tijd mochten wel gezien, maar niet gehoord worden. Toch maakt Alice zich boos. Dan stelt ze vaak vragen die aantonen hoe irrationeel volwassenen wel niet zijn. Lewis Carroll begreep heel goed hoe kinderen dachten, spraken en speelden. Hij sprak via Alices avonturen hun taal.

John_Tenniel_-_Illustration_from_The_Nursery_Alice_(1890)_-_c03757_07

Wat zeker ook bijdroeg aan het succes van Alices avonturen waren de schitterende illustraties van John Tenniel. De illustraties werden net als Carrolls tekst gebruikt om te verwijzen naar weetjes uit de literatuur, kunst, geschiedenis en…wiskunde.

Redeneer- en taalspelletjes.

Achter het pseudoniem Lewis Carroll ging immers de wiskundige Charles Ludwidge Dodgson schuil. Alices verwarrende gesprekken zijn vaak goed doordachte logische redeneringen en/of taalspelletjes. Zo concludeert Cheshire Kat in Wonderland dat hij gek is. Hij gaat daarbij uit van het feit dat een hond niet gek is. Een hond gromt wanneer hij boos is en kwispelt met zijn staart als hij blij is. Een kat daarentegen gromt bij blijdschap en zwaait met de staart bij boosheid. Het kan niet anders of een kat is gek, en mits hij zelf een kat is…De kat is niet alleen, want in Wonderland is iedereen gek.

“But I don’t want to go among mad people”, Alice remarked.
“Oh, you can’t help that”, said the Cat: “we are all mad here”. “I’m mad”. “You’re mad”.
“How do you know I’m mad?” said Alice.
“You must be” said the Cat, “or you wouldn’t have come here”.

Bronnen: Wikipedia, Shmoop, bl.uk, alice-in-wonderland.net

De naamgenoot van Jhumpa Lahiri

Pas na de verloving kwam Ashima Bhaduri de naam van haar toekomstige man te weten. Haar was enkel gevraagd of ze in het Amerikaanse Boston wou wonen, want daar woont Ashoke Ganguli al twee jaar. Het is in Boston, achtduizend mij verwijderd van Calcutta, dat ze haar man leert kennen. Zowel Ashima als Ashoke zijn Bengalen.

Als hun eerste kind, een jongen, geboren wordt mogen ze het ziekenhuis niet verlaten vooraleer het kind een naam heeft gekregen. Ashima en Ashoke wachten echter op een brief uit Calcutta met de naam van hun zoon. Ze besluiten evenwel om een koosnaam op te geven zodat ze het ziekenhuis kunnen verlaten. Elke Bengaal heeft immers twee namen: een koosnaam en een officiële naam. Hun zoon blijft door omstandigheden heel zijn schooltijd gekend onder zijn koosnaam: Gogol.

Gogol is namelijk de lievelingsschrijver van Ashoke, althans dat wordt hem altijd zo verteld. De gecompliceerde waarheid hoort Gogol pas vele jaren later. Intussen heeft hij al twee relaties achter de rug met Amerikaanse meisjes. Als zijn vader onverwacht sterft zoekt Gogol troost in de Bengaalse cultuur en leert hij uiteindelijk een meisje kennen, die net als hij een Bengaalse is van de tweede generatie.

‘De naamgenoot’ vertelt het verhaal van twee generaties Indiërs in de Verenigde Staten: de ouders die emigreren en de kinderen die hun weg zoeken tussen twee culturen. Dat laatste is vooral bij Gogols verhaal een rode draad. Eerst is er de kwestie van zijn naam, nadien die van zijn culturele identiteit. Terwijl aanvankelijk de focus op Ashima en Ashoke ligt, verschuift die geleidelijk aan meer naar Gogol. Het karakter van Sonia, het tweede kind van de Ganguli’s en Gogols zuster wordt amper uitgewerkt. Na Gogols huwelijk verschuift de focus geleidelijk aan naar zijn vrouw, Moushumi. Moushumi is op zich wel een interessant karakter, maar dit zijspoor naar haar wereld stoorde me enorm. Best jammer, want tot dan toe was de roman me vrij goed bevallen. Het lijkt me dat Lahiri te veel kwijt wou in haar roman wat ten koste gaat van haar personages en haar verhaal. ‘De naamgenoot’ boeit tot op zekere hoogte, maar echt beklijven doet het nooit.

Oorspronkelijke titel: The Namesake.
Datum van publicatie: 2003.
Uitgever J.M. Meulenhoff. Vertaald door Ko Looman.

Het bijtende gevoel van verlies van Tahmima Anam

Bij de onafhankelijkheid van Brits-Indië in 1947 ontstonden twee landen: India en Pakistan. Daarnaast werd de Indische provincie Bengalen verdeeld onder India en Pakistan. Het deel van Bengalen dat onder Pakistan kwam, streed zijn eigen strijd voor onafhankelijkheid in 1971. Die strijd voor een onafhankelijk Bangladesh vormt her decor van de Anams eerste roman: ‘Het bijtende gevoel van verlies’.

Centraal staat de jonge weduwe Rehana Haque. Rehana heeft twee bijna volwassenen kinderen: een zoon Sohail en een dochter Maya. Rehana is haar kinderen enorm toegewijd. Na de plotse dood van haar man in 1959 verloor ze haar kinderen voor anderhalf jaar aan haar zwanger en zijn vrouw. Het kostte Rehana heel wat moeite om haar kinderen terug te krijgen. Sindsdien is ze tot alles bereid om haar kinderen te vrijwaren. Weet ze haar kinderen veilig door de oorlog te krijgen? En welke offers moet ze daarvoor brengen?

Hoofdpersonage Rehana blijft vrij lang een schimmig haast nietszeggend personage, dat altijd kookt en poetst. Het vraagt inlevingsvermogen van de lezer om te beseffen dat Rehana binnen de grenzen van haar eigen cultuur een sterke vrouw is. Eens dat dit besef er is, lees je het verhaal met andere ogen. Rehana vraagt zich op een gegeven moment terecht af hoe haar leven tijdens de oorlog zou zijn verlopen als haar man nog leefde. Welke beslissing zou hij toen voor hun genomen hebben? Omdat haar man dood is kan ze niet verhinderen dat haar zoon een vrijheidsstrijder wordt en dat ze getuige is van martelingen, vluchtelingenellende en moorden. Het geweld in het boek blijft echter beperkt. Het is immers geen oorlogsroman noch een historische roman, maar een verhaal over opoffering, moederschap en vrouw-zijn. Het vrouw-zijn krijgt via Maya ook nog een extra dimensie. Terwijl Rehana a-politiek is, is haar dochter politiek geëngageerd.

‘Het bijtende gevoel van verlies’ komt traag op gang en eindigt redelijk abrupt. De stijl en de structuur maakt veel goed. ‘Het bijtende gevoel van verlies’ is het eerste boek in een trilogie rond een familie in Bangladesh. Het tweede boek ‘Een deugdzaam man’ staat alvast op mijn leeslijst.

Oorspronkelijke titel: A Golden Age
Jaar van publicatie: 2007