De kleermaker van Panama van John Le Carré

Onze man in Panama

Vaderlandsliefde was een netelig onderwerp voor Andrew Osnard. Blijkbaar had hij een goed antwoord gegeven, want hij mocht beginnen met zijn opleiding. Hij is nu een spion. Scottie Luxmore heeft al meteen interesse in Andy. Het Iberisch schiereiland en Zuid-Amerika valt onder zijn bevoegdheid en een mannetje dat Spaans spreekt kan hij goed gebruiken.

Op 31 december 1999 loopt het Amerikaans huurcontract voor het Panamakanaal af. Wat gaat Panama met het Panamakanaal doen? Volgens Luxmore gaat het corrupte Panama het kanaal verkopen aan de hoogste bieder. Stel dat Japan het kanaal koopt. Dan zullen de Japanners er niet voor terugdeinzen om een voor een de poten vanonder de stoel van de Britse economie uit te zagen. Aan Andy om de Vrije Wereld te redden.

Wie van de Britse onderdanen in Panama komt in aanmerking voor tipgever? Doopcelen worden gelicht en de keuze valt op Harry Pendel, een respectabele kleermaker. Harry Pendel kleedt immers iedereen in Panama City. Maar Harry is niet zo respectabel als hij laat uitschijnen: hij heeft heel zijn leven verzonnen. Na Andy’s bedreigingen is de keuze voor Harry snel gemaakt. Hij zal Andy de informatie geven die hij wil, in ruil voor geheimhouding over zijn verleden. Bovendien komt Andy’s geld hem goed van pas. Harry doet vervolgens wat hij al heel zijn leven doet: hij verzint verhalen.

“Alles op aarde is waar zolang je het maar met voldoende overgave uit je duim zuigt, en je houdt van degene voor wie het bestemd is!”

Aanleiding voor ‘De kleermaker van Panama’ was ‘Onze man in Havana’ van Graham Greene. Nadat Le Carré Greenes roman had gelezen, liet het concept van een man die geheime gegevens verzint hem niet meer los. ‘De kleermaker van Panama’ werd net als ‘Een volmaakte spion’ een persoonlijk boek voor Le Carré. ‘Een volmaakte spion’ bevat heel wat autobiografische elementen. Zo is de vader van het hoofdpersonage gebaseerd op Le Carrés vader, de oplichter Ronnie Cornwell. In ‘De kleermaker van Panama’ voert Le Carré een hoofdpersonage op dat verhalen verzint, net als een oplichter, een geheim agent of een schrijver. Liegen gaat Le Carré goed af, wat hem van pas kwam in zijn carrière als geheim agent. Als schrijver creëerde hij succesvol een geheime wereld van spionnen en dubbelagenten, die in niets lijkt op de werkelijkheid, maar die wel voor de werkelijkheid doorgaat. Tijdens het schrijven van ‘De kleermaker van Panama’ voelde Le Carré een verwantschap met zijn sympathiek personage Harry Pendel. Ook zijn vader, waarmee hij altijd een getroebleerde relatie had, duikt op als Benny Pendel.

‘De kleermaker van Panama’ is een atypische Le Carré. Meestal worden zijn personages gedwongen om een keuze te maken of worden ze aan het denken gezet, wat leidt tot eerder sombere verhalen, waarin de lijn tussen goed en slecht vaak onbestaande is. Dat is niet het geval bij deze Le Carré. Net als ‘Onze man in Havana’ is ‘De kleermaker van Panama’ een komische thriller. Weliswaar een zwarte komische thriller waarin Harry’s verzinsels dienen voor politieke doeleinden. Terwijl Harry zich schuldig voelt, is schuld wel het laatste wat de opportunistische Andy Osnard voelt.

Oorspronkelijke titel: The Tailor of Panama.
Jaar van publicatie: 1997.

Ontboezemingen van de oplichter Felix Krull van Thomas Mann

Bedrog als kunst.

Nadat hij op meesterlijke wijze de dienstplicht in Duitsland weet te ontlopen, gaat Felix Krull in Parijs werken in een hotel. De gladde prater weet het te schoppen van liftboy tot kelner. Daarnaast houdt hij zich bezig met diefstal. Zo besteelt hij de steenrijke mevrouw Houpflé, een vaste gast in het hotel. Pikant detail: zij weet dat hij haar besteelt. Maar ja, zij is dol op jonge mannen en Felix is toch zo geweldig in bed.

De perfectionist in Felix vervult elke rol met verve. Hij weet zich aan elke situatie aan te passen en voelt andermans zwakke plekken moeiteloos aan. Last van zijn geweten heeft hij niet. Als hij niet werkt, dan flaneert hij als een echte heer in kostuum door Parijs en frequenteert hij chique gelegenheden. Op een dag merkt een hotelgast hem op. Het duurt niet lang of de gast, de Luxemburgse markies de Venosta, vraagt Felix om zijn plaats in te nemen.

Volgens Mann-kenners is de ‘Ontboezemingen van de oplichter Felix Krull’ zijn luchtigste en vrolijkste roman. Mann zag het Felix Krullproject als een parodie op de memoires van Goethe, ‘Dichtung und Wahrheit’. Hij had de roman al in 1907 gepland. In 1910 begon hij met het schrijven ervan. Het idee van het verhaal had hij ontleend aan de memoires van Georges Manolescu, ‘Ein Fürst der Diebe’ en ‘Gescheitert’.

Manolescu was een Roemeense oplichter en hoteldief. Toen hij in 1901 tegen de lamp liep, bleek tijdens zijn proces in Berlijn dat de adellijke hoofden van Europa hem kende als Prins Lahovary. De gevangenis vond de rechter niet de juiste plaats voor de nepprins, wel het krankzinnigengesticht. Hier schreef Manolescu zijn memoires. Die memoires waren lucratief. Door zijn proces was hij immens populair geworden. Bovendien hadden enkele van zijn slachtoffers zwijggeld betaald. In de jaren 20 werden zijn memoires 3 keer verfilmd.

Mann was echter al in 1913 met de ontboezemingen van Krull gestopt, en probeerde het alsnog in 1950 af te maken. In 1954 kwamen de eerste 3 delen uit. De 3 andere geplande delen zou hij nooit schrijven. Volgens hem zou niemand daarom treuren.

Mann wist niet welke vorm hij best aan Krulls ontboezemingen gaf, en dat merk je als lezer. Het verhaal begint als een klassieke ontwikkelingsroman, gaat over in een schelmenroman, om te eindigen in filosofische en wetenschappelijke bespiegelingen. Het verhaal komt traag op gang. Ook is het wennen aan de toon en stem van Felix: arrogant, spottend, breedvoerig en gezwollen. De hoogtepunten in Felix’ relaas zijn de militaire keuring en zijn complexe leven als hotelbediende, dief en gedistingeerde heer, waarin zijn verschillende gezichten naar voren komen. De scène met mevrouw Houpflé is hilarisch, maar er over. Al bij al is het jammer, dat de roman onafgewerkt is gebleven. Want de insteek is briljant: de burgerlijke maatschappij ontmaskerd door een artistiek begaafde oplichter. Oplichten is immers een kunst. Mensen willen bedrogen worden, zoals duidelijk naar voren komt uit Krulls memoires. 

 

Oorspronkelijke titel: Bekenntnisse des Hochstaplers Felix Krull.
Jaar van publicatie: 1954.

 

De bekentenissen van Max Tivoli van Andrew Sean Greer

Duister en schokkend verhaal.

Max Tivoli is 17 als hij tot over zijn oren verliefd wordt op zijn buurmeisje Alice Levy. Alice heeft echter enkel oog voor Max’ vriend Hugh. Bovendien ziet Max er geen 17 uit, want hij verjaart achterwaarts. Hij kwam namelijk in 1871 te wereld als een oude man en wordt met het klimmen van de jaren jonger. Alice kent hem op dat moment als een man van middelbare leeftijd.

Een toevallige ontmoeting, twintig jaar later, als hun leeftijden elkaar kruisen, brengt Max en Alice terug bij elkaar. Ze trouwen zelfs, maar hun huwelijk duurt maar een paar jaar. Toch geeft Max het niet op. Hij blijft zoeken naar de enige vrouw van wie hij gehouden heeft.

Het concept van achterwaarts verjaren is gekend. Zo was er in 2008 de film: ‘The Curious Case of Benjamin Button’, waarin Benjamin Button als een oude man ter wereld komt en als baby sterft. De film is gebaseerd op het gelijknamige kortverhaal van F. Scott Fitzgerald. Greer kende Fitzgeralds kortverhaal niet; hij had naar eigen zeggen de mosterd gehaald bij een liedje van Bob Dylan. ‘De bekentenissen van Max Tivoli’ verscheen al in 2005 en zorgde voor de doorbraak van Greer.

Ondanks het gekende concept weet Greer een origineel verhaal te vertellen. Hij vertelt het zo dat je echt gelooft dat er mensen zijn die achterwaarts verjaren. Bovendien is Greer een ware kunstenaar in zijn metier, vooral zijn stijl is subliem. Daarnaast zet hij met Max een personage neer, dat in alle opzichten een monster is, maar wiens bekentenissen je van het begin tot het einde boeien. Het is overigens Max zelf die zijn ietwat duistere en schokkende verhaal vertelt.

‘De bekentenissen van Max Tivoli’ is het soort van verhaal, waar je best zo weinig mogelijk over weet, wat het dus lastig maakt om te bespreken. Wat ik wel kan verklappen is dat ‘De bekentenissen van Max Tivoli’ geen liefdesverhaal is, maar veeleer een verhaal over relaties, en de dingen die we onszelf wijsmaken.

 

Oorspronkelijke titel: The Confessions of Max Tivoli
Jaar van publicatie: 2004