Ontboezemingen van de oplichter Felix Krull van Thomas Mann

Bedrog als kunst.

Nadat hij op meesterlijke wijze de dienstplicht in Duitsland weet te ontlopen, gaat Felix Krull in Parijs werken in een hotel. De gladde prater weet het te schoppen van liftboy tot kelner. Daarnaast houdt hij zich bezig met diefstal. Zo besteelt hij de steenrijke mevrouw Houpflé, een vaste gast in het hotel. Pikant detail: zij weet dat hij haar besteelt. Maar ja, zij is dol op jonge mannen en Felix is toch zo geweldig in bed.

De perfectionist in Felix vervult elke rol met verve. Hij weet zich aan elke situatie aan te passen en voelt andermans zwakke plekken moeiteloos aan. Last van zijn geweten heeft hij niet. Als hij niet werkt, dan flaneert hij als een echte heer in kostuum door Parijs en frequenteert hij chique gelegenheden. Op een dag merkt een hotelgast hem op. Het duurt niet lang of de gast, de Luxemburgse markies de Venosta, vraagt Felix om zijn plaats in te nemen.

Volgens Mann-kenners is de ‘Ontboezemingen van de oplichter Felix Krull’ zijn luchtigste en vrolijkste roman. Mann zag het Felix Krullproject als een parodie op de memoires van Goethe, ‘Dichtung und Wahrheit’. Hij had de roman al in 1907 gepland. In 1910 begon hij met het schrijven ervan. Het idee van het verhaal had hij ontleend aan de memoires van Georges Manolescu, ‘Ein Fürst der Diebe’ en ‘Gescheitert’.

Manolescu was een Roemeense oplichter en hoteldief. Toen hij in 1901 tegen de lamp liep, bleek tijdens zijn proces in Berlijn dat de adellijke hoofden van Europa hem kende als Prins Lahovary. De gevangenis vond de rechter niet de juiste plaats voor de nepprins, wel het krankzinnigengesticht. Hier schreef Manolescu zijn memoires. Die memoires waren lucratief. Door zijn proces was hij immens populair geworden. Bovendien hadden enkele van zijn slachtoffers zwijggeld betaald. In de jaren 20 werden zijn memoires 3 keer verfilmd.

Mann was echter al in 1913 met de ontboezemingen van Krull gestopt, en probeerde het alsnog in 1950 af te maken. In 1954 kwamen de eerste 3 delen uit. De 3 andere geplande delen zou hij nooit schrijven. Volgens hem zou niemand daarom treuren.

Mann wist niet welke vorm hij best aan Krulls ontboezemingen gaf, en dat merk je als lezer. Het verhaal begint als een klassieke ontwikkelingsroman, gaat over in een schelmenroman, om te eindigen in filosofische en wetenschappelijke bespiegelingen. Het verhaal komt traag op gang. Ook is het wennen aan de toon en stem van Felix: arrogant, spottend, breedvoerig en gezwollen. De hoogtepunten in Felix’ relaas zijn de militaire keuring en zijn complexe leven als hotelbediende, dief en gedistingeerde heer, waarin zijn verschillende gezichten naar voren komen. De scène met mevrouw Houpflé is hilarisch, maar er over. Al bij al is het jammer, dat de roman onafgewerkt is gebleven. Want de insteek is briljant: de burgerlijke maatschappij ontmaskerd door een artistiek begaafde oplichter. Oplichten is immers een kunst. Mensen willen bedrogen worden, zoals duidelijk naar voren komt uit Krulls memoires. 

 

Oorspronkelijke titel: Bekenntnisse des Hochstaplers Felix Krull.
Jaar van publicatie: 1954.

 

De bekentenissen van Max Tivoli van Andrew Sean Greer

Duister en schokkend verhaal.

Max Tivoli is 17 als hij tot over zijn oren verliefd wordt op zijn buurmeisje Alice Levy. Alice heeft echter enkel oog voor Max’ vriend Hugh. Bovendien ziet Max er geen 17 uit, want hij verjaart achterwaarts. Hij kwam namelijk in 1871 te wereld als een oude man en wordt met het klimmen van de jaren jonger. Alice kent hem op dat moment als een man van middelbare leeftijd.

Een toevallige ontmoeting, twintig jaar later, als hun leeftijden elkaar kruisen, brengt Max en Alice terug bij elkaar. Ze trouwen zelfs, maar hun huwelijk duurt maar een paar jaar. Toch geeft Max het niet op. Hij blijft zoeken naar de enige vrouw van wie hij gehouden heeft.

Het concept van achterwaarts verjaren is gekend. Zo was er in 2008 de film: ‘The Curious Case of Benjamin Button’, waarin Benjamin Button als een oude man ter wereld komt en als baby sterft. De film is gebaseerd op het gelijknamige kortverhaal van F. Scott Fitzgerald. Greer kende Fitzgeralds kortverhaal niet; hij had naar eigen zeggen de mosterd gehaald bij een liedje van Bob Dylan. ‘De bekentenissen van Max Tivoli’ verscheen al in 2005 en zorgde voor de doorbraak van Greer.

Ondanks het gekende concept weet Greer een origineel verhaal te vertellen. Hij vertelt het zo dat je echt gelooft dat er mensen zijn die achterwaarts verjaren. Bovendien is Greer een ware kunstenaar in zijn metier, vooral zijn stijl is subliem. Daarnaast zet hij met Max een personage neer, dat in alle opzichten een monster is, maar wiens bekentenissen je van het begin tot het einde boeien. Het is overigens Max zelf die zijn ietwat duistere en schokkende verhaal vertelt.

‘De bekentenissen van Max Tivoli’ is het soort van verhaal, waar je best zo weinig mogelijk over weet, wat het dus lastig maakt om te bespreken. Wat ik wel kan verklappen is dat ‘De bekentenissen van Max Tivoli’ geen liefdesverhaal is, maar veeleer een verhaal over relaties, en de dingen die we onszelf wijsmaken.

 

Oorspronkelijke titel: The Confessions of Max Tivoli
Jaar van publicatie: 2004

Schaduwtango van Arturo Pérez-Reverte

De wereld van Max Costa.

In 1928 werkt Max Costa als danser op een oceaanstomer. Hier danst hij met rijke vrouwen, die hij verleidt en berooft. Tijdens een tocht naar Buenos Aires leert hij tangocomponist Armando de Troeye en zijn betoverende vrouw Mecha kennen. In Buenos Aires neemt hij het koppel mee naar een bar, waar de oorspronkelijke tango nog wordt gedanst. Max en Mecha hebben een kortstondige maar passionele relatie, die eindigt met Max’ vlucht naar Montevideo met haar parelketting in zijn koffer.

Negen jaar later kruisen de wegen van Mecha en Max elkaar weer in Nice. Max komt nog steeds aan de kost als oplichter. Net voor Mecha terug in zijn leven komt, wordt hij benaderd door zowel de Italiaanse als de Spaanse geheime dienst voor een klus. Mecha verblijft in Nice als rijke banneling nadat haar man in Spanje werd opgepakt. Net als in Buenos Aires hebben ze een kortstondige relatie, die eindigt met Max’ vlucht naar Parijs.

In 1966 werkt Max als chauffeur voor de Zwitserse arts Hugentobler in Sorrento. Als de zesenveertige jarige Max zijn baas naar de luchthaven heeft gebracht, ziet hij toevallig een oudere dame en een jong koppel. De oudere dame komt hem bekend voor. Na haar een tijd bespied te hebben, komt Max tot de conclusie dat de oudere dame Mecha is. De jongen in haar gezelschap blijkt haar zoon, en aankomend schaaktalent Jorge Keller te zijn. Hoewel Max jaren geleden stopte met zijn oplichterswerk, beslist hij om zich uit te geven als een rijk zakenman die toevallig in hetzelfde hotel verblijft als Mecha. Hij hoopt haar te bestelen, maar raakt in een hele andere zaak verwikkeld. Bovendien houdt Mecha nog steeds van hem. En lijkt Jorge dezelfde betoverende glimlach te hebben als Max.

Met ‘Schaduwtango’ schreef Pérez-Reverte een intrigerend portret van een man die zijn vertrouwde wereld vol avontuur en intrige geleidelijk aan kleiner ziet worden, en uiteindelijk helemaal ziet verdwijnen. Omwille van die ene vrouw wordt hij terug de oude, zelfverzekerde Max. Is het voor de uitdaging dat hij het doet? Of voelt hij liefde voor Mecha? Mecha is als personage net zo fascinerend als Max.

“Hij loopt weer net zo soepel en zelfverzekerd als jaren terug, toen de wereld nog een gevaarlijk en fascinerend avontuur was, toen zijn durf, geslepenheid en intelligentie voortdurend werden uitgedaagd.”

Naast een interessante ontwikkeling van beide protagonisten, is het vooral ook de sfeer van de verschillende tijden die Pérez – Reverte zo trefzeker weet weer te geven. De schrijver wisselt overigens vakkundig de verschillende tijden, niet in alternerende hoofdstukken, maar binnen een hoofdstuk. Dit maakt ‘Schaduwtango’ tot een boek, dat noodt tot traag lezen. Zo komt de meeslepende stijl van vertellen tot zijn recht, en kan je als lezer alvast langer in Max’ charmante gezelschap vertoeven. In Max’ gezelschap word je als lezer getrakteerd op de ingrediënten van de oude tango: vulgariteit, erotiek, passie, emotie, liefde, spanning, bedrog en improvisatie. Dus voeten naar omhoog, je lievelingsdrank binnen handbereik en genieten.

El tango de la Guardia Vieja, 2010