De pest van Albert Camus

Op een morgen struikelde dr. Bernard Rieux over een dode rat, die midden op het portaal lag. Hij schoof het dier gedachteloos opzij. Eenmaal op straat bedacht hij zich en ging de conciërge waarschuwen. Als de dokter ’s avonds thuiskwam, zag hij een rat in het portaal sterven. De dag daarop lagen er drie dode ratten in het portaal. Nog een dag later ging het om tien dode ratten. Het was geen alleenstaand geval. Overal in Oran vonden de mensen dode ratten.

Tien dagen later werd dr. Rieux bij de conciërge geroepen. De man kon niet meer. Hij had hevige pijnen in zijn liezen en onder zijn oksels. Later waren zijn lymfeklieren in zijn hals en ledematen gezwollen, en kreeg hij geleidelijk grote builen op zijn lichaam. Dr. Rieux liet hem isoleren, maar toen was het al te laat. Het was niet het enige sterfgeval. Er stierven nog mensen. Zij hadden allemaal dezelfde symptomen. Het duurde niet lang of de stad werd afgesloten en de noodtoestand uitgeroepen.

Een jaar later gingen de stadsmuren terug open en was de strijd tegen de pest gestreden.

Volgens algemene opinie waren de merkwaardige gebeurtenissen tijdens dat jaar niet op hun plaats. Bovendien is het Algerijnse Oran maar een alledaagse, lelijke en saaie stad. De verteller van het verhaal heeft zijn eigen ooggetuigenverslag opgenomen, maar krijgt ook van andere ooggetuigenverslagen. Het verhaal volgt dan ook verschillende personages, elk met hun eigen visie op dood, leven en omgaan met de absurde situatie waarin ze leven. ‘De pest’ getuigt van wat gebeurd is, niet meer mag gebeuren, maar sowieso terug zal gebeuren. De bacil van de pest sterft immers nooit; zij sluimert.

Hoewel er weinig gebeurt in ‘De pest’ geeft het veel stof tot nadenken. Naast schrijver was in de Algerije geboren Camus ook filosoof. Hij ontwikkelde zijn eigen filosofie: het absurdisme, dat ontstond in de nasleep van de Tweede Wereldoorlog. Het absurdisme zit dan ook verwerkt in zijn literaire erfenis. Zijn meest geliefde roman ‘De pest’ is een allegorie, waarin de associaties met het nazisme overduidelijk zijn. Het is evenwel geen werk verstild in de tijd waarin het geschreven is, maar een klassieker die je toch minstens een keer moet gelezen hebben.

Oorspronkelijke titel: La Peste.
Jaar van publicatie: 1947

Het eiland der kleurenblinden van Oliver Sacks

Afgezonderde gemeenschappen zijn vaak een ideale setting voor verhalen. Neuroloog Oliver Sacks was alvast opgegroeid met veel verhalen over eilanden, zeeën, schepen en zeelui. Als kind was hij erg ontvankelijk voor de fantasieën van schrijvers als Melville, Stevenson en H.G. Wells. Later raakte het gevoel voor het romantische, mythische, mysterieuze en avontuurlijke ondergeschikt aan de passie van de wetenschappelijke nieuwsgierigheid. Hoewel, het Sacks voorkwam dat de kortverhalen van H.G. Wells kunnen beschouwd worden als metaforen voor bepaalde neurologische en psychologische realiteiten. Zo is er Wells kortverhaal ‘The Country of the Blind’ waarin een verdwaalde reiziger bij toeval in een afgelegen vallei in Zuid-Amerika terechtkomt. Hier treft hij een complete blindenmaatschappij aan.

Veertig jaar na ‘The Country of the Blind’ las Sacks een boek over doofheid op het eiland Martha’s Vineyard. Dit was echter geen verhaal ontsproten uit de fantasie van een auteur, maar de realiteit. Door de geïsoleerde ligging van de Vineyard en de onderlinge huwelijken had een recessief gen halverwege de negentiende eeuw gezorgd voor een gemeenschap, waarin een kwart van de bewoners stokdoof werd geboren. Dit had uiteraard consequenties voor de gehele gemeenschap: zowel doven als horenden bedienden zich van gebarentaal. Om het in Wells woorden te zeggen: op Martha’s Vineyard hadden ze een nieuwe fantasie geschapen. Uiteraard is zo’n nieuw geschapen fantasie enorm interessant voor wetenschappers.

Wetenschapper Sacks moest dan ook niet nadenken als hij onverwachts twee afzonderlijke reizen naar Micronesië mocht ondernemen. Als neuroloog wilde hij zien hoe men omging met erfelijke totale kleurenblindheid op Pingelap en Pohnpei, en met een progressieve, dodelijke neurodegeneratieve stoornis op Guam en Rota. Daarnaast was Sacks ook gegrepen door het culturele leven op de eilanden met hun unieke flora en fauna. Terug thuis begon het te kriebelen: hij moest zijn belevenissen en ervaringen op de Micronesische eilanden op papier zetten. Dit resulteerde in het boek ‘Het eiland der kleurenblinden’.

Sacks leidde namelijk een dubbelleven: hij was zowel wetenschapper als schrijver. Als schrijver schreef hij over de gevallen waarmee hij als neuroloog te maken kreeg met literaire en filosofische flair. In ‘Het eiland der kleurenblinden’ dompelt hij je onder in de Micronesische cultuur, waardoor het een soort wetenschappelijke reisgids is. Zijn materie, zijn waarnemingen en zijn passie weet hij geboeid over te brengen, waardoor je de keren dat hij in jargon vervalt door de vingers ziet. Voor diegene die genoten van de film ‘Awakenings’, gebaseerd op het boek van Oliver Sacks met dezelfde titel, gaan bepaalde scènes in het boek bekend overkomen.

Oorspronkelijke titel: The Island of the Colourblind
Jaar van publicatie: 1996