Lezen volgens Mann

Thomas Mann

Zijn debuut ‘De Buddenbrooks’ (1901), over een Duits koopmansgeslacht, gaf de Duitse literatuur zijn tweede bestseller. Net als ‘De Buddenbrooks’ zijn ook ‘De Toverberg’ (1924) en ‘Dood in Venetië’ (1913) klassiekers. Ook schreef hij met ‘Lotte in Weimar’ een antwoord op de eerste bestseller uit de Duitse literatuur: ‘Het lijden van de jonge Werther‘ van Goethe.

Thomas Mann kreeg in 1929 de Nobelprijs voor literatuur en wordt beschouwd als een van de grootste Duitse auteurs van de twintigste eeuw.

De foto komt van Wikimedia Commons en is van Carl Van Vechten.

Danielles leeswereld: literatuur en lectuur

Foto door Klaudia Ekert op Pexels.com

Over kunst en kitsch.

Literatuur heeft waarde. Volgens sommige hebben onder meer thrillers, westerns, science fiction- en liefdesverhalen weinig tot geen waarde. Sinds 2000 zijn er de literaire thrillers, wat eigenlijk een synoniem is voor spannend boek. Het is een label gegeven door uitgevers aan boeken, die bij voorbeeld psychologische diepgang hebben. Ze zijn overigens enorm populair, de literaire thrillers. Met andere woorden zij hebben ontspanningswaarde voor heel wat lezers. Toch gaan sommige schrijvers en literaire kenners zeggen dat ze geen literaire waarde hebben mits ze vaak op clichés drijven. Ze zijn lectuur en het label literair is gewoon een marketingtruc. Het lijkt me echter dat clichés hun nut hebben, en niet echt te vermijden zijn. Ook niet in de literatuur. Of is het nu lectuur.

Je hebt dus lectuur en je hebt literatuur. Lectuur is alles wat gelezen kan worden, terwijl literatuur kunst is. Schrijvers van literatuur willen de lezer aan het denken zetten, zijn origineel in taal of verhaalstructuur en creëren personages met diepgang. Ook las ik eens ergens dat een literair werk sowieso boven de pet gaat van de gemiddelde lezer. Het is het soort boek dat je leest zonder te begrijpen waar het nu over gaat. Zo beetje als een kunstwerk, dat je niet mooi vindt – om niet te zeggen geklieder, maar waar iedereen van zegt dat het exceptioneel is. Zo is klassieke muziek sowieso kunst, terwijl rock dat niet is. Het zijn uiteindelijk kenners die bepalen wat literatuur en wat lectuur is. Ze blijken het echter niet altijd met elkaar eens te zijn.

Ik heb al vaak gemerkt bij het opzoekingswerk voor mijn berichten rond auteurs, klassiekers en fictieve helden, dat het ook verandert in de tijd. ‘Dracula’ van Bram Stoker is een van de klassiekers die je moet gelezen hebben voor je sterft, terwijl het voor de Victorianen een spannend verhaal was. Stel dat ‘Dracula’ na 2000 geschreven was, het had allicht het label, literaire thriller meegekregen. Intussen was er dan een ware tsunami geweest van allerlei boeken over vampieren, want een origineel idee kent sowieso navolging. Dat was al zo in Stokers tijd. Dus hoe origineel kan een geschreven werk nog zijn? Ze zijn er zeker wel, maar lijken me eerder zeldzaam.

Terwijl literatuurspecialisten zich buigen over wat nu wel of niet kunst is, beperk ik me gewoon tot genieten van een goed boek. Wat ik beschouw als een goed boek, kan een ander beschouwen als een draak van een boek en vice versa. Los van wat kenners en specialisten ter zake menen, het laatste woord ligt uiteindelijk bij de lezer. Bij mij en bij jou, dus. Of er nu kunst of kitsch in onze boekenkasten staat, het zal ons worst wezen. De vijfde regel van schrijver Daniel Pennacs manifest over de rechten van de lezer luidt overigens: het recht om alles te lezen.

Meer weten over onze rechten als lezer? Lees Daniel Pennacs essay. Of googel op ‘The rights of the reader’ by Daniel Pennac.

De foto bij dit blog komt van Pixabay.

Zijn bloedige plan van Graeme Macrae Burnet

“Ik schrijf dit op verzoek van mijn advocaat, de heer Andrew Sinclair, die me tijdens mijn gevangenschap in Inverness altijd heeft behandeld met een beleefdheid die ik geenszins verdien.”

In het voorjaar van 2014 ging schrijver Graeme Macrae Burnet op zoek naar informatie over zijn grootvader, Donald Macrae, bijgenaamd de stamper. Bij het grasduinen in de archieven van Highland Archive Centre te Iverness vond hij diverse krantenknipsels over het proces van Roderick Macrae. Roderick was 17 als hij in 1869 werd aangehouden voor de moord op drie leden van de Mackenzie clan. Naast die krantenknipsels lag er ook een manuscript van de hand van Roderick. Zijn advocaat had hem opgedragen zijn verhaal te vertellen. Een verhaal over vergelding en machtsmisbruik. Een van de doden was namelijk Lachlan Mackenzie, de rentmeester van het dorpje waar Roderick met zijn familie woonde. Mackenzie deed de familie Macrae, en dan vooral vader John de duvel aan, en misbruikte zijn positie.

Maar in hoeverre klopt Rodericks verhaal? Wat heeft hem tot zijn gruwelijke daden gedreven? Is hij wel toerekeningsvatbaar? Kan zijn advocaat hem redden van de strop? De buren vertellen immers dingen die een nieuw licht op de zaak van de jonge intelligente man schijnen. Ook de rechtbankspecialisten hebben zo hun mening over wat gebeurd is. Eén specialist baseert zelfs zijn bevindingen op metingen van de schedel en de sociale achtergrond van de beklaagde.

Lezers die intussen al naar het Highland Archive Centre te Iverness trokken, kwamen van een koude kermis thuis. ‘Zijn bloedig plan’ is namelijk van A tot Z verzonnen. Burnet is niet de eerste schrijver die zijn lezers wil laten geloven dat zijn boek gebaseerd is op een waargebeurd verhaal, maar hij wist een zeer authentiek verhaal uit zijn vingers te krijgen. ‘Zijn bloedig plan’ flitst je moeiteloos naar de negentiende eeuw met zijn bijgeloof, zijn kijk op criminaliteit en klasse. Naast geloofwaardige personages en een authentiek aanvoelende historische setting word je ook nog getrakteerd op een spannend rechtbankdrama. Voeg daar nog het grimmig landschap van de Schotse Hooglanden aan toe en je hebt een intrigerend boek. ‘Zijn bloedig plan’ was overigens het best verkochte boek op de shortlist voor de Man Booker Prize 2016. Het enige minpuntje: je zou haast willen dat het echt gebeurd was.

Oorspronkelijke titel: His Bloody Project.
Jaar van publicatie: 2015.